Garuḍa Purāṇa
The Aetiology of Fever1.147.21-30
575 / 1147
LinuxTurn pages
Garuḍa Purāṇa · 1.147.21-30
Devanāgarī

अन्यत्र सन्निपातोत्थं यत्र पित्तं पृथक्स्थितम् । त्वचि कोष्ठे च वा दाहं विदधाति पुरो ऽनु वा
तद्वद्वातकफे शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः । शीतादौ तत्र पित्तेन कफे स्यान्दितशोषिते
पित्ते शान्ते ऽथ वै मूर्छा मदस्तृष्णा च जायते । दाहादौ पुनरन्तेषु तन्द्रालस्ये वमिः क्रमात्
आगन्तुरभिगाताभिषङ्गशापाभिचारतः । चतुर्धा तु कृतः स्वेदो दाहाद्यैरभिघातजः
श्रमाच्च तस्मिन्पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन् । सव्यथाशोकवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्
ग्रहावेशौषधिविषक्रोधभीशोककामजः
अभिषङ्गग्रहो ऽप्यस्मिन्नकस्माद्वासरोदने । ओषधीगन्धजे मूर्छा शिरोरुग्वमथुः क्षयः
विषान्मूर्छातिसारश्च श्यावता दाहकृद्भ्रमः । क्रोधात्कम्पः शिरोरुक्च प्रलापो भयशोकजे
कामाद्भ्रमो ऽरुचिर्दाहो ह्रीनिद्राधीधृतिक्षयाः । ग्रहादौ सन्निपातस्य रूपादौ मरुतस्तयोः
कोपात्कोपे ऽपि पित्तस्य यौ तु शापाभिचारजौ । सन्निपातज्वरौ घोरौ तावसह्यतमौ मतौ

Transliteration (IAST)

anyatra sannipātotthaṃ yatra pittaṃ pṛthaksthitam / tvaci koṣṭhe ca vā dāhaṃ vidadhāti puro 'nu vā
tadvadvātakaphe śītaṃ dāhādirdustarastayoḥ / śītādau tatra pittena kaphe syānditaśoṣite
pitte śānte 'tha vai mūrchā madastṛṣṇā ca jāyate / dāhādau punaranteṣu tandrālasye vamiḥ kramāt
āganturabhigātābhiṣaṅgaśāpābhicārataḥ / caturdhā tu kṛtaḥ svedo dāhādyairabhighātajaḥ
śramācca tasminpavanaḥ prāyo raktaṃ pradūṣayan / savyathāśokavaivarṇyaṃ sarujaṃ kurute jvaram
grahāveśauṣadhiviṣakrodhabhīśokakāmajaḥ
abhiṣaṅgagraho 'pyasminnakasmādvāsarodane / oṣadhīgandhaje mūrchā śirorugvamathuḥ kṣayaḥ
viṣānmūrchātisāraśca śyāvatā dāhakṛdbhramaḥ / krodhātkampaḥ śirorukca pralāpo bhayaśokaje
kāmādbhramo 'rucirdāho hrīnidrādhīdhṛtikṣayāḥ / grahādau sannipātasya rūpādau marutastayoḥ
kopātkope 'pi pittasya yau tu śāpābhicārajau / sannipātajvarau ghorau tāvasahyatamau matau

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अन्यत्रanyatraв ином
सन्निपात्sannipātсаннипаты
ओत्थंotthaṃвозникшем
यत्रyatraгде
पित्तंpittaṃжёлчь
पृथक्pṛthakотдельно
स्थितम्sthitamстоящая
त्वचिtvaciв коже
कोष्ठेkoṣṭheв утробе
वाили
दाहंdāhaṃжжение
विदधातिvidadhātiпроизводит
पुरोpuroпрежде
नुnuпосле
तद्वद्tadvadтак же
वातvātaветер
कफेkapheпри слизи
शीतंśītaṃхолод
दाह्dāhжжения
आदिर्ādirи прочего
दुस्तरस्dustarasтруднопреодолим
तयोःtayoḥу них двоих
शीतादौśītādauпри холоде вначале
तत्रtatraтам
पित्तेनpittenaжёлчью
स्यान्दितsyānditaрастопленной
शोषितेśoṣiteиссушённой
पित्तेpitteпри жёлчи
शान्तेśānteутихшей
अथathaзатем
वैvaiпоистине
मूर्छाmūrchāобморок
मदस्madasопьянение
तृष्णाtṛṣṇāжажда
जायतेjāyateвозникает
आदौādauвначале
पुनर्punarвновь
अन्तेषुanteṣuв конце
तन्द्राtandrāдремота
लस्येlasyeвялость
वमिःvamiḥрвота
क्रमात्kramātпо порядку
आगन्तुर्āganturпришлая
अभिगात्abhigātот удара
आभिषङ्गābhiṣaṅgaот одержимости
शाप्śāpпроклятия
आभिचारतःābhicārataḥот наговора
चतुर्धाcaturdhāчетверояко
तुtuже
कृतःkṛtaḥпроизведён
स्वेदोsvedoпот
आद्यैर्ādyairи прочим
अभिघातजःabhighātajaḥот удара рождённый
श्रमाच्śramācот усталости
तस्मिन्tasminв том
पवनःpavanaḥветер
प्रायोprāyoбольшею частью
रक्तंraktaṃкровь
प्रदूषयन्pradūṣayanпортя
saс
व्यथाvyathāболью
शोकśokaскорбью
वैवर्ण्यंvaivarṇyaṃбледностью
सरुजंsarujaṃболезненную
कुरुतेkuruteтворит
ज्वरम्jvaramлихорадку
ग्रह्grahодержимостью
आवेश्āveśвхождением
औषधिauṣadhiтрав
विषviṣaяда
क्रोधkrodhaгнева
भीbhīстраха
शोकśokaскорби
कामजःkāmajaḥот вожделения рождённая
अभिषङ्गabhiṣaṅgaодержимости
ग्रहोgrahoзахват
प्य्pyже
अस्मिन्न्asminnв ней
अकस्माद्akasmādвнезапно
वासरोदनेvāsarodaneдневном плаче
ओषधीoṣadhīтрав
गन्धजेgandhajeот запаха
शिरोśiroголовы
रुग्rugболь
वमथुःvamathuḥрвота
क्षयःkṣayaḥистощение
विषान्viṣānот яда
अतिसारश्atisāraśпонос
श्यावताśyāvatāпосинение
दाहकृद्dāhakṛdжжение
भ्रमःbhramaḥголовокружение
क्रोधात्krodhātот гнева
कम्पःkampaḥдрожь
caи
प्रलापोpralāpoбред
भयbhayaстраха
शोकजेśokajeот скорби
कामाद्kāmādот вожделения
भ्रमोbhramoголовокружение
अरुचिर्arucirотвращение к еде
दाहोdāhoжжение
ह्रीhrīстыда
निद्राnidrāсна
धीdhīразума
धृतिdhṛtiстойкости
क्षयाःkṣayāḥубыль
ग्रहादौgrahādauпри одержимости и прочем
सन्निपातस्यsannipātasyaсаннипаты
रूपादौrūpādauпризнаки и прочее
मरुतस्marutasветра
कोपात्kopātот возбуждения
कोपेkopeпри возбуждении
पित्तस्यpittasyaжёлчи
यौyauкоторые
शापśāpaпроклятия
अभिचारजौabhicārajauот наговора рождённые
ज्वरौjvarauлихорадки
घोरौghorauгрозные
ताव्tāvте
असह्यतमौasahyatamauнестерпимейшие
मतौmatauсчитаются
Translation

В ином же, возникшем от саннипаты, где жёлчь стоит отдельно — в коже или в утробе, — она производит жжение прежде или после. Так же ветер при слизи производит холод; и жжение и прочее у них двоих труднопреодолимо. При холоде вначале там жёлчью растопленной и иссушённой слизи, при утихшей жёлчи, поистине возникают обморок, опьянение и жажда; а при жжении вначале — вновь, под конец, дремота, вялость и рвота, по порядку. Пришлая лихорадка произведена четверояко: от удара, от одержимости, от проклятия и от наговора. От удара рождённая — с потом, жжением и прочим; в ней ветер, большею частью от усталости портя кровь, творит лихорадку болезненную, с болью, скорбью и бледностью. От одержимости, от вхождения, от трав, от яда, от гнева, страха, скорби и вожделения рождается она же. При одержимости бывает внезапный дневной плач; от запаха трав — обморок, боль головы, рвота и истощение; от яда — обморок, понос, посинение, жжение и головокружение; от гнева — дрожь и боль головы; от страха и скорби — бред; от вожделения — головокружение, отвращение к еде, жжение, убыль стыда, сна, разума и стойкости. При одержимости и прочем бывают признаки саннипаты, при них — ветра, от возбуждения его и при возбуждении жёлчи. А те две, что рождены проклятием и наговором, — грозные саннипатные лихорадки, и считаются они нестерпимейшими.

Version

58f4dda26071 · published Sep 2, 2026, 3:12:17 PM UTC

Available inRU

Page between verses with