Harivamsa
Род от Шатарупы до ДакшиHV 2.5-18
7 / 607
Harivamsa · HV 2.5-18
Devanāgarī

वैराजात् पुरुषाद् वीरं शतरूपा व्यजात प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरात् काम्या व्यजायत ॥
काम्या नाम महाबाहो कर्दमस्य प्रजापतेः काम्यापुत्राश् च चत्वारः सम्राट् कुक्षिर् विराट् प्रभुः ॥
उत्तानपादं जग्राह पुत्रम् अत्रिः प्रजापतिः उत्तानपादाच् चतुरः सूनृता सुषुवे सुतान् ॥
धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता उत्पन्ना वाचि धर्मेण ध्रुवस्य जननी शुभा ॥
ध्रुवं च कीर्तिमन्तं चाप्य् अयस्मन्तम् अयस्पतिम् उत्तानपादो ऽजनयत् सूनृतायां प्रजापतिः ॥
ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि भारत तपस् तेपे महाराज प्रार्थयन् सुमहद् यशः ॥
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतः स्थानम् आत्मसमं प्रभुः अचलम् चैव पुरतः सप्तर्षीणां प्रजापतिः ॥
तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकम् अप्य् उशना जगौ ॥
अहो यस्य तपसो वीर्यम् अहो श्रुतम् अहो व्रतम् यम् अद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥
तस्माच् छ्लिष्टं च मान्यं च ध्रुवाच् छम्बुर् व्यजायत श्लिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान् रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलम् वृकतेजसम् ॥
रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषम् सर्वतेजसम् अजीजनत् पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषो मनुम् ॥
प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां भरतश्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः ॥
ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवित् कविः अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति तेनव अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः ॥
ऊरोर्ऽजनयत् पुत्रान् षडाग्नेयी महाप्रभान् अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् आङ्गिरसं शिवम् ॥

Transliteration (IAST)

vairājāt puruṣād vīraṃ śatarūpā vyajāta priyavratottānapādau vīrāt kāmyā vyajāyata ||
kāmyā nāma mahābāho kardamasya prajāpateḥ kāmyāputrāś ca catvāraḥ samrāṭ kukṣir virāṭ prabhuḥ ||
uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ uttānapādāc caturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān ||
dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā utpannā vāci dharmeṇa dhruvasya jananī śubhā ||
dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ cāpy ayasmantam ayaspatim uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ ||
dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bhārata tapas tepe mahārāja prārthayan sumahad yaśaḥ ||
tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ acalam caiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ ||
tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca devāsurāṇām ācāryaḥ ślokam apy uśanā jagau ||
aho yasya tapaso vīryam aho śrutam aho vratam yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ ||
tasmāc chliṣṭaṃ ca mānyaṃ ca dhruvāc chambur vyajāyata śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān ripuṃ ripuṃjayaṃ vipraṃ vṛkalam vṛkatejasam ||
ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣam sarvatejasam ajījanat puṣkariṇyāṃ vairaṇyāṃ cākṣuṣo manum ||
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ kanyāyāṃ bharataśreṣṭha vairājasya prajāpateḥ ||
ūruḥ pūruḥ śatadyumnas tapasvī satyavit kaviḥ agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti tenava abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ ||
ūror'janayat putrān ṣaḍāgneyī mahāprabhān aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum āṅgirasaṃ śivam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैराजात्vairājātот Вайраджи; от Виража
पुरुषाद्puruṣādот Пуруши
वीरंvīraṃВиру
शतरूपाśatarūpāШатарупа; по имени Шатарупа
व्यजातvyajātaродила; произвела
प्रियव्रतोत्तानपादौpriyavratottānapādauПрияврату и Уттанападу; Прияврата и Уттанапада
वीरात्vīrātот Виры; из Виры
काम्याkāmyāКамья; по имени Камья
व्यजायतvyajāyataродилась; возникла
काम्याkāmyāКамья; по имени Камья
नामnāmaпо имени; называемый
महाबाहोmahābāhoмогучерукий; о сильнорукий
कर्दमस्यkardamasyaКардамамеренного; Кардамы
प्रजापतेःprajāpateḥПраджапати; владыки творений
काम्यापुत्राश्kāmyāputrāśсыновья Камьи; рождённые Камьей
caи; также
चत्वारःcatvāraḥчетверо; четыре
सम्राट्samrāṭСамрата; всевластного
कुक्षिर्kukṣirКукши; по имени Кукши
विराट्virāṭВират; по имени Вират
प्रभुःprabhuḥвладыка; могучий господин
उत्तानपादंuttānapādaṃУттанападу
जग्राहjagrāhaвзял; принял
पुत्रम्putramсына
अत्रिःatriḥАтри; риши Атри
प्रजापतिःprajāpatiḥПраджапати; владыка творений
उत्तानपादाच्uttānapādācот Уттанапады; из линии Уттанапады
चतुरःcaturaḥчетверых; четыре
सूनृताsūnṛtāСунрита; по имени Сунрита
सुषुवेsuṣuveродила; произвела на свет
सुतान्sutānсыновей; потомков
धर्मस्यdharmasyaДхармы; праведности
कन्याkanyāдочь; девушка
सुश्रोणीsuśroṇīпрекраснобёдрая
सूनृताsūnṛtāСунрита; по имени Сунрита
नामnāmaпо имени; называемый
विश्रुताviśrutāизвестная; прославленная
उत्पन्नाutpannāрождённая; возникшая
वाचिvāciв речи; от Вачи
धर्मेणdharmeṇaпо дхарме; праведным образом
ध्रुवस्यdhruvasyaДхрувы; для Дхрувы
जननीjananīмать; родительница
शुभाśubhāблагая; светлая
ध्रुवंdhruvaṃДхруву; неподвижную звезду
caи; также
कीर्तिमन्तंkīrtimantaṃславного; обладающего славой
चाप्य्cāpyи также; и даже
अयस्मन्तम्ayasmantamАясманта; по имени Аясмант
अयस्पतिम्ayaspatimАяспати; по имени Аяспати
उत्तानपादोuttānapādoУттанапада; царь Уттанапада
ऽजनयत्'janayatпородил; произвёл на свет
सूनृतायांsūnṛtāyāṃв Сунрите; от Сунриты
प्रजापतिःprajāpatiḥПраджапати; владыка творений
ध्रुवोdhruvoДхрува
वर्षसहस्राणिvarṣasahasrāṇiтысяч лет; тысячелетия
त्रीणिtrīṇiтри
दिव्यानिdivyāniбожественные; небесные
भारतbhārataо Бхарата; потомок Бхараты
तपस्tapasаскезу; подвижничество
तेपेtepeсовершал; исполнял
महाराजmahārājaо великий царь; государь
प्रार्थयन्prārthayanжелая; стремясь получить
सुमहद्sumahadочень великой; величайшей
यशःyaśaḥславу; известность
तस्मैtasmaiему; для него
ब्रह्माbrahmāБрахма
ददौdadauдал; передал
प्रीतःprītaḥдовольный; обрадованный
स्थानम्sthānamместо; положение
आत्मसमंātmasamaṃравное себе; подобное себе
प्रभुःprabhuḥвладыка; могучий господин
अचलम्acalamнеподвижного; устойчивого
चैवcaivaи именно; и также
पुरतःpurataḥвпереди; перед собой
सप्तर्षीणांsaptarṣīṇāṃсеми риши; семерых мудрецов
प्रजापतिःprajāpatiḥПраджапати; владыка творений
तस्याभिमानम्tasyābhimānamего достоинство; его гордую славу
ऋद्धिंṛddhiṃпроцветание; совершенство
caи; также
महिमानंmahimānaṃвеличие; славу
निरीक्ष्यnirīkṣyaувидев; рассмотрев
caи; также
देवासुराणाम्devāsurāṇāmбогов и асуров; дэвов и асуров
आचार्यःācāryaḥучитель; наставник
श्लोकम्ślokamстих; строфу
अप्य्apyтакже; даже
उशनाuśanāУшанас; Шукра
जगौjagauспел; произнёс в стихе
अहोahoо!; как велико
यस्यyasyaчьего; которого
तपसोtapasoаскезы; подвига
वीर्यम्vīryamсилу; мощь
अहोahoо!; как велико
श्रुतम्śrutamуслышанное; известное
अहोahoо!; как велико
व्रतम्vratamобет; дисциплину
यम्yamкоторого; того, кого
अद्यadyaныне; сегодня
पुरतःpurataḥвпереди; перед собой
कृत्वाkṛtvāсделав; поставив
ध्रुवंdhruvaṃДхруву; неподвижную звезду
सप्तर्षयःsaptarṣayaḥсемь риши; семеро мудрецов
स्थिताःsthitāḥстоят; пребывают
तस्माच्tasmācот него; из него
छ्लिष्टंchliṣṭaṃШлишту; по имени Шлишта
caи; также
मान्यंmānyaṃпочтенного; достойного почитания
caи; также
ध्रुवाच्dhruvācот Дхрувы; из линии Дхрувы
छम्बुर्chamburШамбху; по имени Шамбху
व्यजायतvyajāyataродилась; возникла
श्लिष्टेर्śliṣṭerот Шлишти
आधत्तādhattaпородил; вложил
सुच्छायाsucchāyāСуччхая; прекраснотённая
पञ्चpañcaпять; пятерых
पुत्रान्putrānсыновей
अकल्मषान्akalmaṣānбезгрешных; чистых
रिपुंripuṃРипу; по имени Рипу
रिपुंजयंripuṃjayaṃРипунджайю; победителя врагов
विप्रंvipraṃбрахмана; мудреца
वृकलम्vṛkalamВрикалу; по имени Врикала
वृकतेजसम्vṛkatejasamВрикатеджаса; обладающего волчьей силой
रिपोर्riporот Рипу
आधत्तādhattaпородил; вложил
बृहतीbṛhatīБрихати; по имени Брихати
चाक्षुषम्cākṣuṣamЧакшушу; относящегося к Чакшуше
सर्वतेजसम्sarvatejasamвсесияющего; обладающего всей силой
अजीजनत्ajījanatпроизвёл на свет; породил
पुष्करिण्यांpuṣkariṇyāṃв Пушкарини; от Пушкарини
वैरण्यांvairaṇyāṃв Вайрани; от Вайрани
चाक्षुषोcākṣuṣoЧакшушу; Чакшуша Ману
मनुम्manumМану; прародителя Ману
प्रजापतेर्prajāpaterПраджапати; владыки творений
आत्मजायांātmajāyāṃв дочери; от дочери
वीरणस्यvīraṇasyaВираны; великого Вираны
महात्मनःmahātmanaḥвеликой души; великого духом
मनोर्manorМану
अजायन्तajāyantaродились; возникли
दशdaśaдесять; десятеро
नड्वलायांnaḍvalāyāṃв Надвале; от Надвалы
महौजसःmahaujasaḥвеликой силы; обладающий великим блеском
कन्यायांkanyāyāṃв дочери; от девы
भरतश्रेष्ठbharataśreṣṭhaо лучший из Бхаратов; о превосходный Бхарата
वैराजस्यvairājasyaВайраджи; происходящего от Виража
प्रजापतेःprajāpateḥПраджапати; владыки творений
ऊरुःūruḥУру; по имени Уру
पूरुःpūruḥПуру; по имени Пуру
शतद्युम्नस्śatadyumnasШатадьюмна; стосияющий
तपस्वीtapasvīТапасви; подвижник
सत्यवित्satyavitСатьявит; знающий истину
कविःkaviḥКави; мудрый Кави
अग्निष्टुद्agniṣṭudАгништут; по имени Агништут
अतिरात्रश्atirātraśАтиратра; по имени Атиратра
caи; также
सुद्युम्नश्sudyumnaśСудьюмна
चेतिcetiи так; и также
तेनवtenavaи Тенава; по имени Тенава
अभिमन्युश्abhimanyuśАбхиманью; по имени Абхиманью
caи; также
दशमोdaśamoдесятый; десятым
नड्वलायांnaḍvalāyāṃв Надвале; от Надвалы
महौजसःmahaujasaḥвеликой силы; обладающий великим блеском
ऊरोर्ऽजनयत्ūror'janayatУру породил; от Уру родил
पुत्रान्putrānсыновей
षडाग्नेयीṣaḍāgneyīШадагнейи; женщина из рода Агни
महाप्रभान्mahāprabhānвеликосияющих; обладающих великой силой
अङ्गंaṅgaṃАнгу; по имени Анга
सुमनसंsumanasaṃСуманаса; по имени Суманас
स्वातिंsvātiṃСвати; по имени Свати
क्रतुम्kratumКрату; по имени Крату
आङ्गिरसंāṅgirasaṃАнгирасу; происходящего от Ангираса
शिवम्śivamШиву; благого
Translation

«От Вайраджи-Пуруши Шатарупа родила Виру; от Виры Камья произвела Прияврату и Уттанападу. Камья, дочь Праджапати Кардамы, имела четырёх сыновей: Самрата, Кукши, Вирата и Прабху. Праджапати Атри взял себе сына Уттанападу, а от Уттанапады Сунрита родила четырёх сыновей. Сунрита, прекраснобёдрая дочь Дхармы, была известна как благая мать Дхрувы, возникшая через речь и дхарму. Праджапати Уттанапада породил от Сунриты Дхруву, славного Киртиманта, Аясманта и Аяспати. Дхрува, о Бхарата, три тысячи божественных лет совершал аскезу, желая великой славы. Довольный Брахма дал ему место, равное себе, неподвижное и впереди семи риши. Увидев его достоинство, процветание и величие, Ушанас, наставник богов и асуров, тоже воспел стих: “О, какова сила его аскезы! О, каково его знание и обет! Сегодня семь риши поставили Дхруву перед собой и пребывают за ним”. От Дхрувы родился Шамбху, а от него — почтенный Шлишта; от Шлишти Суччхая родила пятерых безгрешных сыновей: Рипу, Рипунджайю, Випру, Врикалу и Врикатеджаса. Брихати родила от Рипу всесияющего Чакшушу, а Чакшуша произвёл Ману от Пушкарини, дочери великодушного Праджапати Вираны. От Ману в Надвале, дочери Праджапати Вайраджи, родились десять могучих сыновей, о лучший из Бхаратов: Уру, Пуру, Шатадьюмна, Тапасви, Сатьявит, Кави, Агништут, Атиратра, Судьюмна и десятый Абхиманью. А Шадагнейи от Уру родила шестерых великосияющих сыновей: Ангу, Суманаса, Свати, Крату, Ангирасу и благого Шиву».

Version

86240b2dbd72 · published Jun 22, 2026, 3:30:29 AM UTC

Available inRU

Page between verses with