Mahabharata
Астика-парва: Гаруда похищает амриту и дары Вишну · Verse 1.29.1–11
294 / 3756
Mahabharata · 1.29.1–11
Devanāgarī

सूत उवाच
जाम्बूनदमयो भूत्वा मरीचिविकचोज्ज्वलः ॥
प्रविवेश बलात् पक्षी वारिवेग इवार्णवम् ॥
स चक्रं क्षुरपर्यन्तम् अपश्यद् अमृतान्तिके ॥
परिभ्रमन्तम् अनिशं तीक्ष्णधारम् अयस्मयम् ॥
ज्वलनार्कप्रभं घोरं छेदनं सोमहारिणाम् ॥
घोररूपं तद् अत्यर्थं यन्त्रं देवैः सुनिर्मितम् ॥
तस्यान्तरं स दृष्ट्वैव पर्यवर्तत खेचरः ॥
अरान्तरेणाभ्यपतत् संक्षिप्याङ्गं क्षणेन ह ॥
अधश् चक्रस्य चैवात्र दीप्तानलसमद्युती ॥
विद्युज्जिह्वौ महाघोरौ दीप्तास्यौ दीप्तलोचनौ ॥
चक्षुर्विषौ महावीर्यौ नित्यक्रुद्धौ तरस्विनौ ॥
रक्षार्थम् एवामृतस्य ददर्श भुजगोत्तमौ ॥
सदा संरब्धनयनौ सदा चानिमिषेक्षणौ ॥
तयोर् एको ऽपि यं पश्येत् स तूर्णं भस्मसाद् भवेत् ॥
तयोश् चक्षूंषि रजसा सुपर्णस् तूर्णम् आवृणोत् ॥
अदृष्टरूपस् तौ चापि सर्वतः पर्यकालयत् ॥
तयोर् अङ्गे समाक्रम्य वैनतेयो ऽन्तरिक्षगः ॥
आच्छिनत् तरसा मध्ये सोमम् अभ्यद्रवत् ततः ॥
समुत्पाट्यामृतं तत् तु वैनतेयस् ततो बली ॥
उत्पपात जवेनैव यन्त्रम् उन्मथ्य वीर्यवान् ॥
अपीत्वैवामृतं पक्षी परिगृह्याशु वीर्यवान् ॥
अगच्छद् अपरिश्रान्त आवार्यार्कप्रभां खगः ॥

Transliteration (IAST)

sūta uvāca
jāmbūnadamayo bhūtvā marīcivikacojjvalaḥ ||
praviveśa balāt pakṣī vārivega ivārṇavam ||
sa cakraṃ kṣuraparyantam apaśyad amṛtāntike ||
paribhramantam aniśaṃ tīkṣṇadhāram ayasmayam ||
jvalanārkaprabhaṃ ghoraṃ chedanaṃ somahāriṇām ||
ghorarūpaṃ tad atyarthaṃ yantraṃ devaiḥ sunirmitam ||
tasyāntaraṃ sa dṛṣṭvaiva paryavartata khecaraḥ ||
arāntareṇābhyapatat saṃkṣipyāṅgaṃ kṣaṇena ha ||
adhaś cakrasya caivātra dīptānalasamadyutī ||
vidyujjihvau mahāghorau dīptāsyau dīptalocanau ||
cakṣurviṣau mahāvīryau nityakruddhau tarasvinau ||
rakṣārtham evāmṛtasya dadarśa bhujagottamau ||
sadā saṃrabdhanayanau sadā cānimiṣekṣaṇau ||
tayor eko 'pi yaṃ paśyet sa tūrṇaṃ bhasmasād bhavet ||
tayoś cakṣūṃṣi rajasā suparṇas tūrṇam āvṛṇot ||
adṛṣṭarūpas tau cāpi sarvataḥ paryakālayat ||
tayor aṅge samākramya vainateyo 'ntarikṣagaḥ ||
ācchinat tarasā madhye somam abhyadravat tataḥ ||
samutpāṭyāmṛtaṃ tat tu vainateyas tato balī ||
utpapāta javenaiva yantram unmathya vīryavān ||
apītvaivāmṛtaṃ pakṣī parigṛhyāśu vīryavān ||
agacchad apariśrānta āvāryārkaprabhāṃ khagaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
जाम्बूनद-मयः भूत्वा पक्षी बलात् प्रविवेशjāmbūnada-mayaḥ bhūtvā pakṣī balāt praviveśa[Гаруда], став золотым, силою проник [внутрь]
वारि-वेगः अर्णवम् इवvāri-vegaḥ arṇavam ivaсловно поток вод — в океан
चक्रं क्षुर-पर्यन्तम् अमृत-अन्तिके परिभ्रमन्तम् अपश्यत्cakraṃ kṣura-paryantam amṛta-antike paribhramantam apaśyatувидел у амриты вращающееся колесо с лезвиями-бритвами по краю
तीक्ष्ण-धारम् अयस्मयं छेदनं सोम-हारिणाम्tīkṣṇa-dhāram ayasmayaṃ chedanaṃ soma-hāriṇāmостролезвийное, железное, [для] рассечения похитителей сомы
तस्य अन्तरं दृष्ट्वा अरान्तरेण अभ्यपतत् संक्षिप्य अङ्गम्tasya antaraṃ dṛṣṭvā arāntareṇa abhyapatat saṃkṣipya aṅgamулучив промежуток меж спицами, сжавшись, проскочил
अधः चक्रस्य भुजग-उत्तमौ ददर्शadhaḥ cakrasya bhujaga-uttamau dadarśaпод колесом увидел двух [грозных] змеев
विद्युत्-जिह्वौ दीप्त-आस्यौ चक्षुः-विषौ नित्य-क्रुद्धौvidyut-jihvau dīpta-āsyau cakṣuḥ-viṣau nitya-kruddhauс языками-молниями, пылающей пастью, ядом во взоре, всегда яростных
तयोः एकः अपि यं पश्येत् सः भस्मसात् भवेत्tayoḥ ekaḥ api yaṃ paśyet saḥ bhasmasāt bhavetна кого взглянет хоть один из них — тот обратится в пепел
तयोः चक्षूंषि रजसा आवृणोत्tayoḥ cakṣūṃṣi rajasā āvṛṇot[Гаруда] засыпал их глаза пылью
तयोः अङ्गे आक्रम्य मध्ये आच्छिनत् सोमम् अभ्यद्रवत्tayoḥ aṅge ākramya madhye ācchinat somam abhyadravatнаступив на них, рассёк их посредине и устремился к соме
अमृतं समुत्पाट्य यन्त्रम् उन्मथ्य उत्पपातamṛtaṃ samutpāṭya yantram unmathya utpapātaвырвав амриту и сокрушив снаряд, взмыл [ввысь]
अपीत्वा एव अमृतं परिगृह्य अगच्छत्apītvā eva amṛtaṃ parigṛhya agacchatне выпив амриты, [лишь] забрав [её], улетел
Translation

Сута сказал: «Став золотым, сияющим лучами, [Гаруда], словно поток вод [врывается] в океан, силою проник [внутрь]. Близ амриты он увидел колесо с лезвиями-бритвами по краю, непрестанно вращающееся, остролезвийное, железное; блеском подобное огню и солнцу, грозное, [предназначенное] для рассечения похитителей сомы, — [то] чрезвычайно грозное устройство, искусно сооружённое богами. Улучив в нём промежуток, странник небес [метнулся туда] и, в один миг сжав тело, проскочил меж спицами. А под колесом он увидел двух превосходных змеев [-стражей], блеском подобных пылающему огню, с языками-молниями, пылающей пастью и пылающими очами; ядовитых взором, многомощных, всегда яростных и стремительных, — поставленных охранять амриту. Глаза их всегда были налиты [гневом], а взор немигающ: на кого взглянет хоть один из них, тот тотчас обратился бы в пепел. И Супарна быстро засыпал их глаза пылью и, [оставаясь] невидимым, [напал] на них со всех сторон. Наступив на них, [Гаруда], странник небес, стремительно рассёк их посредине и устремился к соме. Затем могучий сын Винаты, вырвав ту амриту и сокрушив снаряд, в тот же миг стремительно взмыл [ввысь]. Не выпив амриты, [лишь] забрав [её], доблестная птица, неутомимая, полетела [прочь], заслоняя [собою] сияние солнца».

Commentary

Преодоление Гарудой последних преград — вращающегося колеса-бритвы и ядовитых змеев — являет, что к высшему ведёт путь через смертельные испытания, преодолимые лишь искусством, ловкостью и бесстрашием. Колесо с лезвиями — образ преград, рассекающих всякого недостойного похитителя; змеи, чей взгляд испепеляет, — стражи, которых не одолеть прямым столкновением, но лишь хитростью (пыль в глаза). Так писание учит: к сокровенному не прорваться грубой силой, нужны и смирение (умаление тела), и мудрая находчивость. Но величайшее — впереди: добыв амриту ценою таких трудов, Гаруда её не пьёт. Вот вершина: тот, кто превозмог всё ради нектара бессмертия, не присваивает его себе. Здесь — высочайший образ бескорыстия (нишкама): Гаруда добывает амриту не для себя, а ради освобождения матери, и потому не вкушает её, хотя и держит в [когтях]. Это совершенство преданного служения — трудиться, не желая плода для себя. Именно это бескорыстие, как раскроет дальнейшее, и пленит Самого Господа Вишну.

Version

b337f7516e04 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with