Mahabharata
Аргхьяхарана-парва: Бхишма ободряет Юдхиштхиру · Verse 2.37.9–11
2409 / 3756
Mahabharata · 2.37.9–11
Devanāgarī

न हि संबुध्यते तावत् सुप्तः सिंह इवाच्युतः ॥
तेन सिंहीकरोत्य् एतान् नृसिंहश् चेदिपुंगवः ॥
पार्थिवान् पार्थिवश्रेष्ठ शिशुपालो ऽल्पचेतनः ॥
सर्वान् सर्वात्मना तात नेतुकामो यमक्षयम् ॥
नूनम् एतत् समादातुं पुनर् इच्छत्य् अधोक्षजः ॥
यद् अस्य शिशुपालस्थं तेजस् तिष्ठति भारत ॥

Transliteration (IAST)

na hi saṃbudhyate tāvat suptaḥ siṃha ivācyutaḥ ||
tena siṃhīkaroty etān nṛsiṃhaś cedipuṃgavaḥ ||
pārthivān pārthivaśreṣṭha śiśupālo 'lpacetanaḥ ||
sarvān sarvātmanā tāta netukāmo yamakṣayam ||
nūnam etat samādātuṃ punar icchaty adhokṣajaḥ ||
yad asya śiśupālasthaṃ tejas tiṣṭhati bhārata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
न हि संबुध्यते तावत्na hi saṃbudhyate tāvat«ибо покуда не пробуждается
सुप्तः सिंह इव अच्युतःsuptaḥ siṃha iva acyutaḥАчьюта, словно спящий лев;
तेन सिंही-करोत्य् एतान्tena siṃhī-karoty etānоттого „львами делает“ их [ободряет]
नृसिंहश् चेदि-पुंगवःnṛsiṃhaś cedi-puṃgavaḥчеловек-лев, бык Чеди;
पार्थिवान् पार्थिव-श्रेष्ठpārthivān pārthiva-śreṣṭhaцарей, о лучший из царей,
शिशुपालो अल्प-चेतनःśiśupālo alpa-cetanaḥШишупала малоумный,
सर्वान् सर्व-आत्मना तातsarvān sarva-ātmanā tātaвсех, всем существом, о милый,
नेतु-कामो यम-क्षयम्netu-kāmo yama-kṣayamжелая увести в обитель Ямы;
नूनम् एतत् समादातुंnūnam etat samādātuṃпоистине, это забрать
पुनर् इच्छत्य् अधोक्षजःpunar icchaty adhokṣajaḥвновь желает Адхокшаджа, —
यद् अस्य शिशुपाल-स्थंyad asya śiśupāla-sthaṃкакой в Шишупале пребывающий
तेजस् तिष्ठति भारतtejas tiṣṭhati bhārataпыл [теджас] стоит, о Бхарата».
Translation

«Покуда Ачьюта, словно спящий лев, не пробуждается, — оттого человек-лев, бык Чеди, „делает их львами“ [ободряет их]. Малоумный Шишупала, о лучший из царей, всем существом своим желает увести всех этих царей в обитель Ямы. Поистине, Адхокшаджа ныне желает забрать вновь тот пыл [теджас], что пребывает в Шишупале, о Бхарата».

Commentary

Открывается сокровенная причина дерзости Шишупалы: Адхокшаджа «желает забрать вновь» пыл, что некогда вложил в него. Знаменательно — самое его буйство есть знак приближающегося конца: Господь, готовясь отозвать данную силу, попускает ей вспыхнуть напоследок. Стих учит, что и теджас, и сама жизнь — не собственность твари, а вверенный дар, который Даятель волен востребовать. И когда Он решает отозвать вложенное, отзываемый часто слепнет в гордыне, не ведая, что его пыл — заёмный и срок его истёк. Буйство пред гибелью — нередко последняя вспышка возвращаемого Богу огня.

Version

4ea986dadf7d · published Jun 16, 2026, 3:00:00 PM UTC

Page between verses with