विदुर उवाच
त्रिवर्गो ऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र; राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति ॥
धर्मे राजन् वर्तमानः स्वशक्त्या; पुत्रान् सर्वान् पाहि कुन्तीसुतांश् च ॥
स वै धर्मो विप्रलुप्तः सभायां; पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैः ॥
आहूय कुन्तीसुतम् अक्षवत्यां; पराजैषीत् सत्यसंधं सुतस् ते ॥
एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राजञ्; शेषस्याहं परिपश्याम्य् उपायम् ॥
यथा पुत्रस् तव कौरव्य पापान्; मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु ॥
तद् वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां; यत् तद् राजन्न् अतिसृष्टं त्वयासीत् ॥
एष धर्मः परमो यत् स्वकेन; राजा तुष्येन् न परस्वेषु गृध्येत् ॥
एतत् कार्यं तव सर्वप्रधानं; तेषां तुष्टिः शकुनेश् चावमानः ॥
एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्याद्; एतद् राजंस् त्वरमाणः कुरुष्व ॥
अथैतद् एवं न करोषि राजन्; ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशः ॥
न हि क्रुद्धो भीमसेनो ऽर्जुनो वा; शेषं कुर्याच् छात्रवाणाम् अनीके ॥
येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो; धनुर् येषां गाण्डिवं लोकसारम् ॥
येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा; तेषां लोके किं नु न प्राप्यम् अस्ति ॥
vidura uvāca
trivargo 'yaṃ dharmamūlo narendra; rājyaṃ cedaṃ dharmamūlaṃ vadanti ||
dharme rājan vartamānaḥ svaśaktyā; putrān sarvān pāhi kuntīsutāṃś ca ||
sa vai dharmo vipraluptaḥ sabhāyāṃ; pāpātmabhiḥ saubaleyapradhānaiḥ ||
āhūya kuntīsutam akṣavatyāṃ; parājaiṣīt satyasaṃdhaṃ sutas te ||
etasya te duṣpraṇītasya rājañ; śeṣasyāhaṃ paripaśyāmy upāyam ||
yathā putras tava kauravya pāpān; mukto loke pratitiṣṭheta sādhu ||
tad vai sarvaṃ pāṇḍuputrā labhantāṃ; yat tad rājann atisṛṣṭaṃ tvayāsīt ||
eṣa dharmaḥ paramo yat svakena; rājā tuṣyen na parasveṣu gṛdhyet ||
etat kāryaṃ tava sarvapradhānaṃ; teṣāṃ tuṣṭiḥ śakuneś cāvamānaḥ ||
evaṃ śeṣaṃ yadi putreṣu te syād; etad rājaṃs tvaramāṇaḥ kuruṣva ||
athaitad evaṃ na karoṣi rājan; dhruvaṃ kurūṇāṃ bhavitā vināśaḥ ||
na hi kruddho bhīmaseno 'rjuno vā; śeṣaṃ kuryāc chātravāṇām anīke ||
yeṣāṃ yoddhā savyasācī kṛtāstro; dhanur yeṣāṃ gāṇḍivaṃ lokasāram ||
yeṣāṃ bhīmo bāhuśālī ca yoddhā; teṣāṃ loke kiṃ nu na prāpyam asti ||
Видура сказал: «О владыка людей, три цели жизни имеют корень в дхарме, и это царство тоже называют укоренённым в дхарме. Поэтому, о царь, действуя в дхарме по мере сил, защищай всех своих сыновей — и сыновей Кунти. Но эта дхарма была нарушена в собрании грешниками во главе с сыном Субалы: твой сын, вызвав правдивого сына Кунти к игре в кости, победил его. Я вижу средство исправить остаток этого дурно устроенного дела: пусть сыновья Панду получат всё, что прежде было им отдано тобой. Высшая дхарма такова: царь должен быть доволен своим, а не желать чужого. Главное твоё дело — удовлетворить их и унизить Шакуни. Если хочешь сохранить что-либо для своих сыновей, сделай это быстро. Если же не сделаешь, гибель Куру несомненна: разгневанные Бхимасена и Арджуна не оставят остатка во вражеском войске. У тех, чей воин — владеющий оружием Савьясачин, чей лук — Гандива, сущность мира, и чей боец — могучерукий Бхима, что в мире может быть недостижимым?»
e09f35d45b9b · published Jun 18, 2026, 3:10:20 AM UTC
Page between verses with
Совет Видуры предельно прост: верни чужое и останови зло, пока оно ещё не стало судьбой. Он не льстит царю и не ищет компромисс с адхармой. Милость к Дурьодхане без правды станет жестокостью ко всему роду.