Mahabharata
Саубхаюддха-хету-парва: причина похода против Шалвы · Verse 3.15.16–22
2853 / 3756
Mahabharata · 3.15.16–22
Devanāgarī

तम् अश्रौषम् अहं गत्वा यथा वृत्तः सुदुर्मतिः ॥
मयि कौरव्य दुष्टात्मा मार्त्तिकावतको नृपः ॥
ततो ऽहम् अपि कौरव्य रोषव्याकुललोचनः ॥
निश्चित्य मनसा राजन् वधायास्य मनो दधे ॥
आनर्तेषु विमर्दं च क्षेपं चात्मनि कौरव ॥
प्रवृद्धम् अवलेपं च तस्य दुष्कृतकर्मणः ॥
ततः सौभवधायाहं प्रतस्थे पृथिवीपते ॥
स मया सागरावर्ते दृष्ट आसीत् परीप्सता ॥
ततः प्रध्माप्य जलजं पाञ्चजन्यम् अहं नृप ॥
आहूय शाल्वं समरे युद्धाय समवस्थितः ॥
सुमुहूर्तम् अभूद् युद्धं तत्र मे दानवैः सह ॥
वशीभूताश् च मे सर्वे भूतले च निपातिताः ॥
एतत् कार्यं महाबाहो येनाहं नागमं तदा ॥
श्रुत्वैव हास्तिनपुरं द्यूतं चाविनयोत्थितम् ॥

Transliteration (IAST)

tam aśrauṣam ahaṃ gatvā yathā vṛttaḥ sudurmatiḥ ||
mayi kauravya duṣṭātmā mārttikāvatako nṛpaḥ ||
tato 'ham api kauravya roṣavyākulalocanaḥ ||
niścitya manasā rājan vadhāyāsya mano dadhe ||
ānarteṣu vimardaṃ ca kṣepaṃ cātmani kaurava ||
pravṛddham avalepaṃ ca tasya duṣkṛtakarmaṇaḥ ||
tataḥ saubhavadhāyāhaṃ pratasthe pṛthivīpate ||
sa mayā sāgarāvarte dṛṣṭa āsīt parīpsatā ||
tataḥ pradhmāpya jalajaṃ pāñcajanyam ahaṃ nṛpa ||
āhūya śālvaṃ samare yuddhāya samavasthitaḥ ||
sumuhūrtam abhūd yuddhaṃ tatra me dānavaiḥ saha ||
vaśībhūtāś ca me sarve bhūtale ca nipātitāḥ ||
etat kāryaṃ mahābāho yenāhaṃ nāgamaṃ tadā ||
śrutvaiva hāstinapuraṃ dyūtaṃ cāvinayotthitam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तम् अश्रौषम् अहं गत्वा यथा वृत्तः सुदुर्मतिःtam aśrauṣam ahaṃ gatvā yathā vṛttaḥ sudurmatiḥпридя, я услышал, как действовал этот дурно мыслящий
मयि कौरव्य दुष्टात्मा मार्त्तिकावतकः नृपःmayi kauravya duṣṭātmā mārttikāvatakaḥ nṛpaḥв моё отсутствие, о Кауравья, этот дурной душой царь Марттикаваты
ततः अहम् अपि कौरव्य रोषव्याकुललोचनःtataḥ aham api kauravya roṣavyākulalocanaḥтогда и я, о Кауравья, с глазами, взволнованными гневом
निश्चित्य मनसा राजन् वधाय अस्य मनः दधेniścitya manasā rājan vadhāya asya manaḥ dadheрешив умом, о царь, направил мысль на его убийство
आनर्तेषु विमर्दं च क्षेपं च आत्मनि कौरवānarteṣu vimardaṃ ca kṣepaṃ ca ātmani kauravaувидев разорение Анартов и вызов мне, о Каурав
प्रवृद्धम् अवलेपं च तस्य दुष्कृतकर्मणःpravṛddham avalepaṃ ca tasya duṣkṛtakarmaṇaḥи возросшую гордыню этого злодея
ततः सौभवधाय अहं प्रतस्थे पृथिवीपतेtataḥ saubhavadhāya ahaṃ pratasthe pṛthivīpateзатем я выступил ради уничтожения Саубхи, о владыка земли
स मया सागरावर्ते दृष्टः आसीत् परीप्सताsa mayā sāgarāvarte dṛṣṭaḥ āsīt parīpsatāя, преследуя, увидел его у морского водоворота
ततः प्रध्माप्य जलजं पाञ्चजन्यम् अहं नृपtataḥ pradhmāpya jalajaṃ pāñcajanyam ahaṃ nṛpaзатем, протрубив в раковину Панчаджанью, о царь
आहूय शाल्वं समरे युद्धाय समवस्थितःāhūya śālvaṃ samare yuddhāya samavasthitaḥвызвав Шалву, я встал для битвы
सुमुहूर्तम् अभूत् युद्धं तत्र मे दानवैः सहsumuhūrtam abhūt yuddhaṃ tatra me dānavaiḥ sahaдовольно долго там была моя битва с данавами
वशीभूताः च मे सर्वे भूतले च निपातिताःvaśībhūtāḥ ca me sarve bhūtale ca nipātitāḥи все они были покорены мной и повергнуты на землю
एतत् कार्यं महाबाहो येन अहं न आगमम् तदाetat kāryaṃ mahābāho yena ahaṃ na āgamam tadāвот дело, о могучерукий, из-за которого я тогда не пришёл
श्रुत्वा एव हास्तिनपुरं द्यूतं च अविनयोत्थितम्śrutvā eva hāstinapuraṃ dyūtaṃ ca avinayotthitamно едва услышав о Хастинапуре и игре, возникшей из недолжного поведения
Translation

«Вернувшись, я услышал, как действовал в моё отсутствие этот дурно мыслящий царь Марттикаваты. Увидев разорение Анартов, вызов мне и возросшую гордыню злодея, я с гневом решил убить его. Я выступил против Саубхи и, преследуя, увидел её у морского водоворота. Протрубив в Панчаджанью, я вызвал Шалву и встал для битвы. Довольно долго я сражался там с данавами; все они были покорены мной и повержены на землю. Вот дело, о могучерукий, из-за которого я тогда не пришёл. Но едва я услышал о Хастинапуре и игре, рождённой недолжным поведением, я поспешил к вам».

Commentary

Объяснение Кришны снимает внешний вопрос, но оставляет внутренний урок: даже когда Господь защищает один фронт, люди не освобождаются от обязанности хранить дхарму на своём месте. Отсутствие Кришны в зале не оправдывает тех, кто видел адхарму и молчал.

Version

9e17fd6aacde · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with