Mahabharata
Дварака-ракша-парва: оборона Двараки · Verse 3.16.11–18
2856 / 3756
Mahabharata · 3.16.11–18
Devanāgarī

मध्यमेन च गुल्मेन रक्षिता सारसंज्ञिता ॥
उत्क्षिप्तगुल्मैश् च तथा हयैश् चैव पदातिभिः ॥
आघोषितं च नगरे न पातव्या सुरेति ह ॥
प्रमादं परिरक्षद्भिर् उग्रसेनोद्धवादिभिः ॥
प्रमत्तेष्व् अभिघातं हि कुर्याच् छाल्वो नराधिपः ॥
इति कृत्वाप्रमत्तास् ते सर्वे वृष्ण्यन्धकाः स्थिताः ॥
आनर्ताश् च तथा सर्वे नटनर्तकगायनाः ॥
बहिर् विवासिताः सर्वे रक्षद्भिर् वित्तसंचयान् ॥
संक्रमा भेदिताः सर्वे नावश् च प्रतिषेधिताः ॥
परिखाश् चापि कौरव्य कीलैः सुनिचिताः कृताः ॥
उदपानाः कुरुश्रेष्ठ तथैवाप्य् अम्बरीषकाः ॥
समन्तात् क्रोशमात्रं च कारिता विषमा च भूः ॥
प्रकृत्या विषमं दुर्गं प्रकृत्या च सुरक्षितम् ॥
प्रकृत्या चायुधोपेतं विशेषेण तदानघ ॥
सुरक्षितं सुगुप्तं च सर्वायुधसमन्वितम् ॥
तत् पुरं भरतश्रेष्ठ यथेन्द्रभवनं तथा ॥

Transliteration (IAST)

madhyamena ca gulmena rakṣitā sārasaṃjñitā ||
utkṣiptagulmaiś ca tathā hayaiś caiva padātibhiḥ ||
āghoṣitaṃ ca nagare na pātavyā sureti ha ||
pramādaṃ parirakṣadbhir ugrasenoddhavādibhiḥ ||
pramatteṣv abhighātaṃ hi kuryāc chālvo narādhipaḥ ||
iti kṛtvāpramattās te sarve vṛṣṇyandhakāḥ sthitāḥ ||
ānartāś ca tathā sarve naṭanartakagāyanāḥ ||
bahir vivāsitāḥ sarve rakṣadbhir vittasaṃcayān ||
saṃkramā bheditāḥ sarve nāvaś ca pratiṣedhitāḥ ||
parikhāś cāpi kauravya kīlaiḥ sunicitāḥ kṛtāḥ ||
udapānāḥ kuruśreṣṭha tathaivāpy ambarīṣakāḥ ||
samantāt krośamātraṃ ca kāritā viṣamā ca bhūḥ ||
prakṛtyā viṣamaṃ durgaṃ prakṛtyā ca surakṣitam ||
prakṛtyā cāyudhopetaṃ viśeṣeṇa tadānagha ||
surakṣitaṃ suguptaṃ ca sarvāyudhasamanvitam ||
tat puraṃ bharataśreṣṭha yathendrabhavanaṃ tathā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मध्यमेन च गुल्मेन रक्षिता सारसंज्ञिताmadhyamena ca gulmena rakṣitā sārasaṃjñitāи она была защищена средним отрядом, называемым Сара
उत्क्षिप्तगुल्मैः च तथा हयैः च एव पदातिभिःutkṣiptagulmaiḥ ca tathā hayaiḥ ca eva padātibhiḥа также выдвинутыми отрядами, конями и пешими
आघोषितं च नगरे न पातव्या सुरा इति हāghoṣitaṃ ca nagare na pātavyā surā iti haи в городе было объявлено: хмельное пить нельзя
प्रमादं परिरक्षद्भिः उग्रसेनोद्धवादिभिःpramādaṃ parirakṣadbhiḥ ugrasenoddhavādibhiḥУграсена, Уддхава и другие оберегали от беспечности
प्रमत्तेषु अभिघातं हि कुर्यात् शाल्वः नराधिपःpramatteṣu abhighātaṃ hi kuryāt śālvaḥ narādhipaḥибо Шалва, владыка людей, ударил бы по беспечным
इति कृत्वा अप्रमत्ताः ते सर्वे वृष्ण्यन्धकाः स्थिताःiti kṛtvā apramattāḥ te sarve vṛṣṇyandhakāḥ sthitāḥпоэтому все Вришни и Андхаки стояли неослабно внимательными
आनर्ताः च तथा सर्वे नटनर्तकगायनाःānartāḥ ca tathā sarve naṭanartakagāyanāḥа также все анартцы, актёры, танцоры и певцы
बहिः विवासिताः सर्वे रक्षद्भिः वित्तसंचयान्bahiḥ vivāsitāḥ sarve rakṣadbhiḥ vittasaṃcayānбыли все выведены наружу охраняющими собрания богатств
संक्रमाः भेदिताः सर्वे नावः च प्रतिषेधिताःsaṃkramāḥ bheditāḥ sarve nāvaḥ ca pratiṣedhitāḥвсе мосты были разрушены, и лодки запрещены
परिखाः च अपि कौरव्य कीलैः सुनिचिताः कृताःparikhāḥ ca api kauravya kīlaiḥ sunicitāḥ kṛtāḥи рвы, о Кауравья, были хорошо укреплены кольями
उदपानाः कुरुश्रेष्ठ तथा एव अपि अम्बरीषकाःudapānāḥ kuruśreṣṭha tathā eva api ambarīṣakāḥколодцы, о лучший из Куру, и также водоёмы
समन्तात् क्रोशमात्रं च कारिता विषमा च भूःsamantāt krośamātraṃ ca kāritā viṣamā ca bhūḥи вокруг на крошу местность была сделана неровной
प्रकृत्या विषमं दुर्गं प्रकृत्या च सुरक्षितम्prakṛtyā viṣamaṃ durgaṃ prakṛtyā ca surakṣitamпо природе труднодоступная крепость, по природе хорошо защищённая
प्रकृत्या च आयुधोपेतं विशेषेण तदा अनघprakṛtyā ca āyudhopetaṃ viśeṣeṇa tadā anaghaи по природе снабжённая оружием, тогда особенно, о безгрешный
सुरक्षितं सुगुप्तं च सर्वायुधसमन्वितम्surakṣitaṃ suguptaṃ ca sarvāyudhasamanvitamона была хорошо защищена, хорошо охраняема и снабжена всем оружием
तत् पुरं भरतश्रेष्ठ यथा इन्द्रभवनं तथाtat puraṃ bharataśreṣṭha yathā indrabhavanaṃ tathāэтот город, о лучший из Бхаратов, был подобен дому Индры
Translation

«Город охраняли основные и выдвинутые отряды, конница и пехота. В Двараке объявили запрет на хмельное: Уграсена, Уддхава и другие оберегали людей от беспечности, потому что Шалва ударил бы именно по расслабленным. Актёров, танцоров и певцов вывели из города; богатства охраняли. Мосты разрушили, лодки запретили, рвы укрепили кольями, колодцы и водоёмы взяли под контроль, а землю вокруг сделали трудной для подхода. И без того неприступная, защищённая и вооружённая Дварака стала тогда подобна дому Индры».

Commentary

Враг ищет не только слабое место в стене, но и слабость в сознании. Поэтому первым оборонительным решением становится запрет опьянения и развлечений. Когда опасность реальна, преданность выражается в собранности.

Version

791aaec607f1 · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with