Mahabharata
Дварака-ракша-парва: оборона Двараки · Verse 3.16.19–23
2857 / 3756
Mahabharata · 3.16.19–23
Devanāgarī

न चामुद्रो ऽभिनिर्याति न चामुद्रः प्रवेश्यते ॥
वृष्ण्यन्धकपुरे राजंस् तदा सौभसमागमे ॥
अनु रथ्यासु सर्वासु चत्वरेषु च कौरव ॥
बलं बभूव राजेन्द्र प्रभूतगजवाजिमत् ॥
दत्तवेतनभक्तं च दत्तायुधपरिच्छदम् ॥
कृतापदानं च तदा बलम् आसीन् महाभुज ॥
न कुप्यवेतनी कश् चिन् न चातिक्रान्तवेतनी ॥
नानुग्रहभृतः कश् चिन् न चादृष्टपराक्रमः ॥
एवं सुविहिता राजन् द्वारका भूरिदक्षिणैः ॥
आहुकेन सुगुप्ता च राज्ञा राजीवलोचन ॥

Transliteration (IAST)

na cāmudro 'bhiniryāti na cāmudraḥ praveśyate ||
vṛṣṇyandhakapure rājaṃs tadā saubhasamāgame ||
anu rathyāsu sarvāsu catvareṣu ca kaurava ||
balaṃ babhūva rājendra prabhūtagajavājimat ||
dattavetanabhaktaṃ ca dattāyudhaparicchadam ||
kṛtāpadānaṃ ca tadā balam āsīn mahābhuja ||
na kupyavetanī kaś cin na cātikrāntavetanī ||
nānugrahabhṛtaḥ kaś cin na cādṛṣṭaparākramaḥ ||
evaṃ suvihitā rājan dvārakā bhūridakṣiṇaiḥ ||
āhukena suguptā ca rājñā rājīvalocana ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
न च अमुद्रः अभिनिर्याति न च अमुद्रः प्रवेश्यतेna ca amudraḥ abhiniryāti na ca amudraḥ praveśyateи никто без печати не выходил, и никто без печати не впускался
वृष्ण्यन्धकपुरे राजन् तदा सौभसमागमेvṛṣṇyandhakapure rājan tadā saubhasamāgameв городе Вришни и Андхаков, о царь, тогда при приближении Саубхи
अनु रथ्यासु सर्वासु चत्वरेषु च कौरवanu rathyāsu sarvāsu catvareṣu ca kauravaпо всем улицам и на перекрёстках, о Каурав
बलं बभूव राजेन्द्र प्रभूतगजवाजिमत्balaṃ babhūva rājendra prabhūtagajavājimatстояло войско, о царь царей, с множеством слонов и коней
दत्तवेतनभक्तं च दत्तायुधपरिच्छदम्dattavetanabhaktaṃ ca dattāyudhaparicchadamс выданным жалованьем и пищей, с выданным оружием и снаряжением
कृतापदानं च तदा बलम् आसीत् महाभुजkṛtāpadānaṃ ca tadā balam āsīt mahābhujaи тогда войско было с заслуженными наградами, о могучерукий
न कुप्यवेतनी कः चित् न च अतिक्रान्तवेतनीna kupyavetanī kaḥ cit na ca atikrāntavetanīникто не получал жалованье вещами и никто не был с просроченной платой
न अनुग्रहभृतः कः चित् न च अदृष्टपराक्रमःna anugrahabhṛtaḥ kaḥ cit na ca adṛṣṭaparākramaḥникто не содержался одной милостью, и никто не был с неиспытанной доблестью
एवं सुविहिता राजन् द्वारका भूरिदक्षिणैःevaṃ suvihitā rājan dvārakā bhūridakṣiṇaiḥтак хорошо была устроена, о царь, Дварака щедродарами
आहुकेन सुगुप्ता च राज्ञा राजीवलोचनāhukena suguptā ca rājñā rājīvalocanaи хорошо охраняема царём Ахукой, о лотосоокий
Translation

«Во время приближения Саубхи в городе Вришни и Андхаков никто не выходил и не входил без печати. На всех улицах и перекрёстках стояло войско со слонами и конями. Людям выдали жалованье, пищу, оружие и снаряжение; никто не служил за просроченную плату, никто не держался одной милостью, и никто не был неиспытанным в доблести. Так щедрые Ядавы устроили Двараку, и царь Ахука хорошо охранял её».

Commentary

Здесь духовная царственность видна в честной организации: защитникам дают пищу, плату и снаряжение, а не требуют жертвенности на пустом месте. Служение становится устойчивым, когда правитель не прячет небрежность за высокими словами.

Version

c435791f4eca · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with