Mahabharata
Саубхасенаюддха-парва: бой с войском Саубхи · Verse 3.17.1–7
2858 / 3756
Mahabharata · 3.17.1–7
Devanāgarī

वासुदेव उवाच
तां तूपयात्वा राजेन्द्र शाल्वः सौभपतिस् तदा ॥
प्रभूतनरनागेन बलेनोपविवेश ह ॥
समे निविष्टा सा सेना प्रभूतसलिलाशये ॥
चतुरङ्गबलोपेता शाल्वराजाभिपालिता ॥
वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि च ॥
वल्मीकांश् चैव चैत्यांश् च तन्निविष्टम् अभूद् बलम् ॥
अनीकानां विभागेन पन्थानः षट् कृताभवन् ॥
प्रवणा नव चैवासञ् शाल्वस्य शिबिरे नृप ॥
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम् ॥
रथनागाश्वकलिलं पदातिध्वजसंकुलम् ॥
तुष्टपुष्टजनोपेतं वीरलक्षणलक्षितम् ॥
विचित्रध्वजसंनाहं विचित्ररथकार्मुकम् ॥
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ ॥
अभिसारयाम् आस तदा वेगेन पतगेन्द्रवत् ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
tāṃ tūpayātvā rājendra śālvaḥ saubhapatis tadā ||
prabhūtanaranāgena balenopaviveśa ha ||
same niviṣṭā sā senā prabhūtasalilāśaye ||
caturaṅgabalopetā śālvarājābhipālitā ||
varjayitvā śmaśānāni devatāyatanāni ca ||
valmīkāṃś caiva caityāṃś ca tanniviṣṭam abhūd balam ||
anīkānāṃ vibhāgena panthānaḥ ṣaṭ kṛtābhavan ||
pravaṇā nava caivāsañ śālvasya śibire nṛpa ||
sarvāyudhasamopetaṃ sarvaśastraviśāradam ||
rathanāgāśvakalilaṃ padātidhvajasaṃkulam ||
tuṣṭapuṣṭajanopetaṃ vīralakṣaṇalakṣitam ||
vicitradhvajasaṃnāhaṃ vicitrarathakārmukam ||
saṃniveśya ca kauravya dvārakāyāṃ nararṣabha ||
abhisārayām āsa tadā vegena patagendravat ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaВасудева сказал
तां तु उपयात्वा राजेन्द्र शाल्वः सौभपतिः तदाtāṃ tu upayātvā rājendra śālvaḥ saubhapatiḥ tadāподойдя к ней тогда, о царь царей, Шалва, владыка Саубхи
प्रभूतनरनागेन बलेन उपविवेश हprabhūtanaranāgena balena upaviveśa haрасположился с войском, богатым людьми и слонами
समे निविष्टा सा सेना प्रभूतसलिलाशयेsame niviṣṭā sā senā prabhūtasalilāśayeэто войско стало на ровном месте с обильными водоёмами
चतुरङ्गबलोपेता शाल्वराजाभिपालिताcaturaṅgabalopetā śālvarājābhipālitāснабжённое четырёхчастной силой и охраняемое царём Шалвой
वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि चvarjayitvā śmaśānāni devatāyatanāni caизбегая кладбищ и мест божеств
वल्मीकान् च एव चैत्यान् च तत् निविष्टम् अभूत् बलम्valmīkān ca eva caityān ca tat niviṣṭam abhūt balamа также муравейников и святилищ, это войско расположилось
अनीकानां विभागेन पन्थानः षट् कृताः अभवन्anīkānāṃ vibhāgena panthānaḥ ṣaṭ kṛtāḥ abhavanпо разделению боевых частей были устроены шесть путей
प्रवणाः नव च एव आसन् शाल्वस्य शिबिरे नृपpravaṇāḥ nava ca eva āsan śālvasya śibire nṛpaи девять спусков были в лагере Шалвы, о царь
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम्sarvāyudhasamopetaṃ sarvaśastraviśāradamснабжённое всем оружием, искусное во всех видах оружия
रथनागाश्वकलिलं पदातिध्वजसंकुलम्rathanāgāśvakalilaṃ padātidhvajasaṃkulamполное колесниц, слонов и коней, густое пехотой и знамёнами
तुष्टपुष्टजनोपेतं वीरलक्षणलक्षितम्tuṣṭapuṣṭajanopetaṃ vīralakṣaṇalakṣitamс довольными и крепкими людьми, отмеченное признаками героев
विचित्रध्वजसंनाहं विचित्ररथकार्मुकम्vicitradhvajasaṃnāhaṃ vicitrarathakārmukamс пёстрыми знамёнами и доспехами, пёстрыми колесницами и луками
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभsaṃniveśya ca kauravya dvārakāyāṃ nararṣabhaрасположившись у Двараки, о Кауравья, о бык среди людей
अभिसारयाम् आस तदा वेगेन पतगेन्द्रवत्abhisārayām āsa tadā vegena patagendravatон тогда устремился в наступление со скоростью царя птиц
Translation

Васудева сказал: «Подойдя к Двараке, владыка Саубхи Шалва расположился с большим войском людей и слонов. Его четырёхчастная армия стала на ровном месте у обильных вод, избегая кладбищ, святилищ и запретных мест. В лагере были устроены пути и спуски; войско было полно оружия, колесниц, слонов, коней, пехоты и знамён. С пёстрыми доспехами, колесницами и луками оно стояло у Двараки, а затем Шалва стремительно пошёл в наступление».

Commentary

Шалва приходит не как безумец-одиночка, а как организованный враг с дисциплиной, лагерем и силой. Поэтому победа над ним будет не победой над случайным нападением, а преодолением целой системы враждебной воли.

Version

a6bb814ccca2 · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with