Mahabharata 3.18.1–7

Прадьюмна-шалва-юддха-парва: поединок Прадьюмны и Шалвы · Verse 3.18.1–7

2862 / 3756

Mahabharata · 3.18.1–7

॥

Devanāgarī

वासुदेव उवाच
एवम् उक्त्वा रौक्मिणेयो यादवान् भरतर्षभ ॥
दंशितैर् हरिभिर् युक्तं रथम् आस्थाय काञ्चनम् ॥
उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननम् अलंकृतम् ॥
उत्पतद्भिर् इवाकाशं तैर् हयैर् अन्वयात् परान् ॥
विक्षिपन् नादयंश् चापि धनुःश्रेष्ठं महाबलः ॥
तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥
स विद्युच्चलितं चापं विहरन् वै तलात् तलम् ॥
मोहयाम् आस दैतेयान् सर्वान् सौभनिवासिनः ॥
नास्य विक्षिपतश् चापं संदधानस्य चासकृत् ॥
अन्तरं ददृशे कश् चिन् निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥
मुखस्य वर्णो न विकल्पते ऽस्य; चेलुश् च गात्राणि न चापि तस्य ॥
सिंहोन्नतं चाप्य् अभिगर्जतो ऽस्य; शुश्राव लोको ऽद्भुतरूपम् अग्र्यम् ॥
जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थो; व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथी ॥
वित्रासयन् राजति वाहमुख्ये; शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यः ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
evam uktvā raukmiṇeyo yādavān bharatarṣabha ||
daṃśitair haribhir yuktaṃ ratham āsthāya kāñcanam ||
ucchritya makaraṃ ketuṃ vyāttānanam alaṃkṛtam ||
utpatadbhir ivākāśaṃ tair hayair anvayāt parān ||
vikṣipan nādayaṃś cāpi dhanuḥśreṣṭhaṃ mahābalaḥ ||
tūṇakhaḍgadharaḥ śūro baddhagodhāṅgulitravān ||
sa vidyuccalitaṃ cāpaṃ viharan vai talāt talam ||
mohayām āsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥ ||
nāsya vikṣipataś cāpaṃ saṃdadhānasya cāsakṛt ||
antaraṃ dadṛśe kaś cin nighnataḥ śātravān raṇe ||
mukhasya varṇo na vikalpate 'sya; celuś ca gātrāṇi na cāpi tasya ||
siṃhonnataṃ cāpy abhigarjato 'sya; śuśrāva loko 'dbhutarūpam agryam ||
jalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṃstho; vyāttānanaḥ sarvatimipramāthī ||
vitrāsayan rājati vāhamukhye; śālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaВасудева сказал

एवम् उक्त्वा रौक्मिणेयः यादवान् भरतर्षभevam uktvā raukmiṇeyaḥ yādavān bharatarṣabhaтак сказав Ядавам, сын Рукмини, о бык Бхаратов

दंशितैः हरिभिः युक्तं रथम् आस्थाय काञ्चनम्daṃśitaiḥ haribhiḥ yuktaṃ ratham āsthāya kāñcanamвзойдя на золотую колесницу, запряжённую защищёнными конями

उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननम् अलंकृतम्ucchritya makaraṃ ketuṃ vyāttānanam alaṃkṛtamподняв знамя с украшенной макарой с раскрытой пастью

उत्पतद्भिः इव आकाशं तैः हयैः अन्वयात् परान्utpatadbhiḥ iva ākāśaṃ taiḥ hayaiḥ anvayāt parānна тех конях, словно взлетающих в небо, он последовал за врагами

विक्षिपन् नादयन् च अपि धनुःश्रेष्ठं महाबलःvikṣipan nādayan ca api dhanuḥśreṣṭhaṃ mahābalaḥразмахивая и заставляя звучать лучший лук, великосильный

तूणखड्गधरः शूरः बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्tūṇakhaḍgadharaḥ śūraḥ baddhagodhāṅgulitravānгерой, несущий колчан и меч, с закреплённой защитой рук и пальцев

स विद्युच्चलितं चापं विहरन् वै तलात् तलम्sa vidyuccalitaṃ cāpaṃ viharan vai talāt talamон, двигая луком, как молнией, переходя с места на место

मोहयाम् आस दैतेयान् सर्वान् सौभनिवासिनःmohayām āsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥсмущал всех дайтьев, живших в Саубхе

न अस्य विक्षिपतः चापं संदधानस्य च असकृत्na asya vikṣipataḥ cāpaṃ saṃdadhānasya ca asakṛtкогда он размахивал луком и снова и снова накладывал стрелы

अन्तरं ददृशे कः चित् निघ्नतः शात्रवान् रणेantaraṃ dadṛśe kaḥ cit nighnataḥ śātravān raṇeникто не видел промежутка у него, поражающего врагов в бою

मुखस्य वर्णः न विकल्पते अस्यmukhasya varṇaḥ na vikalpate asyaцвет его лица не изменялся

चेलुः च गात्राणि न च अपि तस्यceluḥ ca gātrāṇi na ca api tasyaи члены его тела также не дрожали

सिंहोन्नतं च अपि अभिगर्जतः अस्यsiṃhonnataṃ ca api abhigarjataḥ asyaи его львиный, возвышенный рёв

शुश्राव लोकः अद्भुतरूपम् अग्र्यम्śuśrāva lokaḥ adbhutarūpam agryamмир услышал как чудесный и превосходный

जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थःjalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṃsthaḥводное существо, стоящее на золотом древке

व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथीvyāttānanaḥ sarvatimipramāthīс раскрытой пастью, губящее всех китов

वित्रासयन् राजति वाहमुख्येvitrāsayan rājati vāhamukhyeустрашая, сияло на лучшей колеснице

शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यःśālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥэто лучшее знамя перед войском Шалвы

Translation

Васудева сказал: «Сказав это Ядавам, сын Рукмини взошёл на золотую колесницу с защищёнными конями. Он поднял знамя с макарой с раскрытой пастью и на конях, словно взлетающих в небо, понёсся за врагами. С колчаном, мечом и защитой на руках он заставлял звучать лучший лук и двигал им, как молнией, смущая дайтьев Саубхи. Никто не видел промежутка между его движениями, когда он поражал врагов. Цвет лица его не менялся, тело не дрожало, и мир слышал его высокий львиный рёв. На лучшей колеснице сияло его знамя с макарой, пугающей войско Шалвы».

Commentary

Образ Прадьюмны соединяет красоту, дисциплину и боевую мощь. Настоящая доблесть не теряет лица и не дрожит в теле: внутренняя собранность становится видимой даже в грохоте битвы.

Version

87cbb3e7d45c · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

PreviousVerse 3.17.27–33 NextVerse 3.18.8–15

Page between verses with