Mahabharata
Pradyumnaśālva-yuddha-parva (The Duel of Pradyumna and Śalva)3.18.1–7
2862 / 15823
Mahabharata · 3.18.1–7
Devanāgarī

वासुदेव उवाच
एवम् उक्त्वा रौक्मिणेयो यादवान् भरतर्षभ ॥
दंशितैर् हरिभिर् युक्तं रथम् आस्थाय काञ्चनम् ॥
उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननम् अलंकृतम् ॥
उत्पतद्भिर् इवाकाशं तैर् हयैर् अन्वयात् परान् ॥
विक्षिपन् नादयंश् चापि धनुःश्रेष्ठं महाबलः ॥
तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥
स विद्युच्चलितं चापं विहरन् वै तलात् तलम् ॥
मोहयाम् आस दैतेयान् सर्वान् सौभनिवासिनः ॥
नास्य विक्षिपतश् चापं संदधानस्य चासकृत् ॥
अन्तरं ददृशे कश् चिन् निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥
मुखस्य वर्णो न विकल्पते ऽस्य; चेलुश् च गात्राणि न चापि तस्य ॥
सिंहोन्नतं चाप्य् अभिगर्जतो ऽस्य; शुश्राव लोको ऽद्भुतरूपम् अग्र्यम् ॥
जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थो; व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथी ॥
वित्रासयन् राजति वाहमुख्ये; शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यः ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
evam uktvā raukmiṇeyo yādavān bharatarṣabha ||
daṃśitair haribhir yuktaṃ ratham āsthāya kāñcanam ||
ucchritya makaraṃ ketuṃ vyāttānanam alaṃkṛtam ||
utpatadbhir ivākāśaṃ tair hayair anvayāt parān ||
vikṣipan nādayaṃś cāpi dhanuḥśreṣṭhaṃ mahābalaḥ ||
tūṇakhaḍgadharaḥ śūro baddhagodhāṅgulitravān ||
sa vidyuccalitaṃ cāpaṃ viharan vai talāt talam ||
mohayām āsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥ ||
nāsya vikṣipataś cāpaṃ saṃdadhānasya cāsakṛt ||
antaraṃ dadṛśe kaś cin nighnataḥ śātravān raṇe ||
mukhasya varṇo na vikalpate 'sya; celuś ca gātrāṇi na cāpi tasya ||
siṃhonnataṃ cāpy abhigarjato 'sya; śuśrāva loko 'dbhutarūpam agryam ||
jalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṃstho; vyāttānanaḥ sarvatimipramāthī ||
vitrāsayan rājati vāhamukhye; śālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaVasudeva said
एवम् उक्त्वा रौक्मिणेयः यादवान् भरतर्षभevam uktvā raukmiṇeyaḥ yādavān bharatarṣabhahaving thus spoken to the Yadavas, the son of Rukmini, O bull of the Bharatas
दंशितैः हरिभिः युक्तं रथम् आस्थाय काञ्चनम्daṃśitaiḥ haribhiḥ yuktaṃ ratham āsthāya kāñcanammounting the golden chariot yoked with armored horses
उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननम् अलंकृतम्ucchritya makaraṃ ketuṃ vyāttānanam alaṃkṛtamraising the banner adorned with a makara with gaping jaws
उत्पतद्भिः इव आकाशं तैः हयैः अन्वयात् परान्utpatadbhiḥ iva ākāśaṃ taiḥ hayaiḥ anvayāt parānon those horses, as if soaring into the sky, he pursued the enemies
विक्षिपन् नादयन् च अपि धनुःश्रेष्ठं महाबलःvikṣipan nādayan ca api dhanuḥśreṣṭhaṃ mahābalaḥbrandishing and making resound his finest bow, the mighty one
तूणखड्गधरः शूरः बद्धगोधाङ्गुलित्रवान्tūṇakhaḍgadharaḥ śūraḥ baddhagodhāṅgulitravānthe hero, bearing quiver and sword, with guards fastened on hands and fingers
स विद्युच्चलितं चापं विहरन् वै तलात् तलम्sa vidyuccalitaṃ cāpaṃ viharan vai talāt talamhe, moving his bow like lightning, passing from place to place
मोहयाम् आस दैतेयान् सर्वान् सौभनिवासिनःmohayām āsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥbewildered all the daityas dwelling in Saubha
न अस्य विक्षिपतः चापं संदधानस्य च असकृत्na asya vikṣipataḥ cāpaṃ saṃdadhānasya ca asakṛtas he brandished his bow and repeatedly nocked arrows
अन्तरं ददृशे कः चित् निघ्नतः शात्रवान् रणेantaraṃ dadṛśe kaḥ cit nighnataḥ śātravān raṇeno one saw a gap in him as he struck down enemies in battle
मुखस्य वर्णः न विकल्पते अस्यmukhasya varṇaḥ na vikalpate asyathe color of his face did not change
चेलुः च गात्राणि न च अपि तस्यceluḥ ca gātrāṇi na ca api tasyaand his limbs did not tremble either
सिंहोन्नतं च अपि अभिगर्जतः अस्यsiṃhonnataṃ ca api abhigarjataḥ asyaand his lion-like, towering roar
शुश्राव लोकः अद्भुतरूपम् अग्र्यम्śuśrāva lokaḥ adbhutarūpam agryamthe world heard as wondrous and supreme
जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थःjalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṃsthaḥa water-creature poised upon a golden pole
व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथीvyāttānanaḥ sarvatimipramāthīwith gaping jaws, destroyer of all sea-monsters
वित्रासयन् राजति वाहमुख्येvitrāsayan rājati vāhamukhyestriking terror, it shone upon the finest chariot
शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यःśālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥat the head of Shalva's army, the foremost banner
रौक्मिणेयोraukmiṇeyooriginal form "raukmiṇeyo", added to complete the word-by-word coverage
दंशितैर्daṃśitairoriginal form "daṃśitair", added to complete the word-by-word coverage
हरिभिर्haribhiroriginal form "haribhir", added to complete the word-by-word coverage
उत्पतद्भिर्utpatadbhiroriginal form "utpatadbhir", added to complete the word-by-word coverage
इवाकाशंivākāśaṃoriginal form "ivākāśaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तैर्tairoriginal form "tair", added to complete the word-by-word coverage
हयैर्hayairoriginal form "hayair", added to complete the word-by-word coverage
नादयंश्nādayaṃśoriginal form "nādayaṃś", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
शूरोśūrooriginal form "śūro", added to complete the word-by-word coverage
नास्यnāsyaoriginal form "nāsya", added to complete the word-by-word coverage
विक्षिपतश्vikṣipataśoriginal form "vikṣipataś", added to complete the word-by-word coverage
चासकृत्cāsakṛtoriginal form "cāsakṛt", added to complete the word-by-word coverage
कश्kaśoriginal form "kaś", added to complete the word-by-word coverage
चिन्cinoriginal form "cin", added to complete the word-by-word coverage
वर्णोvarṇooriginal form "varṇo", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्य'syaoriginal form "'sya", added to complete the word-by-word coverage
चेलुश्celuśoriginal form "celuś", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
चाप्य्cāpyoriginal form "cāpy", added to complete the word-by-word coverage
अभिगर्जतोabhigarjatooriginal form "abhigarjato", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्य'syaoriginal form "'sya", added to complete the word-by-word coverage
लोकोlokooriginal form "loko", added to complete the word-by-word coverage
ऽद्भुतरूपम्'dbhutarūpamoriginal form "'dbhutarūpam", added to complete the word-by-word coverage
काञ्चनयष्टिसंस्थोkāñcanayaṣṭisaṃsthooriginal form "kāñcanayaṣṭisaṃstho", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Vasudeva said: "Having spoken thus to the Yadavas, the son of Rukmini mounted his golden chariot with its armored horses. He raised his banner bearing a makara with gaping jaws, and on horses that seemed to soar into the sky, he sped after the enemy. Bearing quiver and sword, his hands and fingers guarded, he made his finest bow resound and moved it like lightning, bewildering the daityas of Saubha. No one could see a break in his motion as he struck down enemies in battle. The color of his face never changed, his limbs never trembled, and the world heard his towering, lion-like roar as something wondrous and supreme. His banner — a water-creature with gaping jaws, destroyer of all sea-monsters, poised upon a golden pole — shone upon his finest chariot, striking terror at the head of Shalva's army."

Version

7bcc47c00fc0 · published Jul 16, 2026, 4:44:34 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with