Mahabharata
Draupadī-vākya-parva (Draupadi Awakens Yudhishthira's Anger)3.28.19-31
2899 / 15823
Mahabharata · 3.28.19-31
Devanāgarī

भीमसेनम् इमं चापि दुःखितं वनवासिनम् ॥
ध्यायन्तं किं न मन्युस् ते प्राप्ते काले विवर्धते ॥
भीमसेनं हि कर्माणि स्वयं कुर्वाणम् अच्युत ॥
सुखार्हं दुःखितं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
सत्कृतं विविधैर् यानैर् वस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
कुरून् अपि हि यः सर्वान् हन्तुम् उत्सहते प्रभुः ॥
त्वत्प्रसादं प्रतीक्षंस् तु सहते ऽयं वृकोदरः ॥
यो ऽर्जुनेनार्जुनस् तुल्यो द्विबाहुर् बहुबाहुना ॥
शरातिसर्गे शीघ्रत्वात् कालान्तकयमोपमः ॥
यस्य शस्त्रप्रतापेन प्रणताः सर्वपार्थिवाः ॥
यज्ञे तव महाराज ब्राह्मणान् उपतस्थिरे ॥
तम् इमं पुरुषव्याघ्रं पूजितं देवदानवैः ॥
ध्यायन्तम् अर्जुनं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
दृष्ट्वा वनगतं पार्थम् अदुःखार्हं सुखोचितम् ॥
न च ते वर्धते मन्युस् तेन मुह्यामि भारत ॥
यो देवांश् च मनुष्यांश् च सर्पांश् चैकरथो ऽजयत् ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
यो यानैर् अद्भुताकारैर् हयैर् नागैश् च संवृतः ॥
प्रसह्य वित्तान्य् आदत्त पार्थिवेभ्यः परंतपः ॥
क्षिपत्य् एकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
श्यामं बृहन्तं तरुणं चर्मिणाम् उत्तमं रणे ॥
नकुलं ते वने दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
दर्शनीयं च शूरं च माद्रीपुत्रं युधिष्ठिर ॥
सहदेवं वने दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥

Transliteration (IAST)

bhīmasenam imaṃ cāpi duḥkhitaṃ vanavāsinam ||
dhyāyantaṃ kiṃ na manyus te prāpte kāle vivardhate ||
bhīmasenaṃ hi karmāṇi svayaṃ kurvāṇam acyuta ||
sukhārhaṃ duḥkhitaṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
satkṛtaṃ vividhair yānair vastrair uccāvacais tathā ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
kurūn api hi yaḥ sarvān hantum utsahate prabhuḥ ||
tvatprasādaṃ pratīkṣaṃs tu sahate 'yaṃ vṛkodaraḥ ||
yo 'rjunenārjunas tulyo dvibāhur bahubāhunā ||
śarātisarge śīghratvāt kālāntakayamopamaḥ ||
yasya śastrapratāpena praṇatāḥ sarvapārthivāḥ ||
yajñe tava mahārāja brāhmaṇān upatasthire ||
tam imaṃ puruṣavyāghraṃ pūjitaṃ devadānavaiḥ ||
dhyāyantam arjunaṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
dṛṣṭvā vanagataṃ pārtham aduḥkhārhaṃ sukhocitam ||
na ca te vardhate manyus tena muhyāmi bhārata ||
yo devāṃś ca manuṣyāṃś ca sarpāṃś caikaratho 'jayat ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
yo yānair adbhutākārair hayair nāgaiś ca saṃvṛtaḥ ||
prasahya vittāny ādatta pārthivebhyaḥ paraṃtapaḥ ||
kṣipaty ekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
śyāmaṃ bṛhantaṃ taruṇaṃ carmiṇām uttamaṃ raṇe ||
nakulaṃ te vane dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
darśanīyaṃ ca śūraṃ ca mādrīputraṃ yudhiṣṭhira ||
sahadevaṃ vane dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीमसेनम् इमम् च अपि दुःखितम् वनवासिनम् ध्यायन्तम् किम् न मन्युः ते प्राप्ते काले विवर्धतेbhīmasenam imam ca api duḥkhitam vanavāsinam dhyāyantam kim na manyuḥ te prāpte kāle vivardhateseeing this Bhimasena, a suffering forest-dweller, sunk in thought, why does your anger not grow, now that the time has come
भीमसेनम् हि कर्माणि स्वयम् कुर्वाणम् अच्युत सुखार्हम् दुःखितम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेbhīmasenam hi karmāṇi svayam kurvāṇam acyuta sukhārham duḥkhitam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateseeing Bhimasena, doing labor with his own hands, O Achyuta, one who deserves happiness yet suffers, why does anger not grow
सत्कृतम् विविधैः यानैः वस्त्रैः उच्चावचैः तथा तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेsatkṛtam vividhaiḥ yānaiḥ vastraiḥ uccāvacaiḥ tathā tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateseeing him, once honored with various carriages and various garments, now gone to the forest, why does anger not grow
कुरून् अपि हि यः सर्वान् हन्तुम् उत्सहते प्रभुः त्वत्प्रसादम् प्रतीक्षन् तु सहते अयम् वृकोदरःkurūn api hi yaḥ sarvān hantum utsahate prabhuḥ tvatprasādam pratīkṣan tu sahate ayam vṛkodaraḥhe, the mighty one, is able to slay all the Kurus, but awaiting your leave, this Vrikodara endures
यः अर्जुनेन अर्जुनः तुल्यः द्विबाहुः बहुबाहुना शरातिसर्गे शीघ्रत्वात् कालान्तकयमोपमःyaḥ arjunena arjunaḥ tulyaḥ dvibāhuḥ bahubāhunā śarātisarge śīghratvāt kālāntakayamopamaḥArjuna, though two-armed, equals the many-armed one; in the swiftness of loosing his arrows he is like Yama at the end of time
यस्य शस्त्रप्रतापेन प्रणताः सर्वपार्थिवाः यज्ञे तव महाराज ब्राह्मणान् उपतस्थिरेyasya śastrapratāpena praṇatāḥ sarvapārthivāḥ yajñe tava mahārāja brāhmaṇān upatasthireby the power of whose weapons all the kings of the earth bowed down and served the brahmanas at your sacrifice, O great king
तम् इमम् पुरुषव्याघ्रम् पूजितम् देवदानवैः ध्यायन्तम् अर्जुनम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेtam imam puruṣavyāghram pūjitam devadānavaiḥ dhyāyantam arjunam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateseeing this tiger among men, Arjuna, honored by gods and danavas, sunk in thought, why does anger not grow
दृष्ट्वा वनगतम् पार्थम् अदुःख अर्हम् सुखोचितम् न च ते वर्धते मन्युः तेन मुह्यामि भारतdṛṣṭvā vanagatam pārtham aduḥkha arham sukhocitam na ca te vardhate manyuḥ tena muhyāmi bhārataseeing the Partha in the forest, who deserves happiness and does not deserve sorrow, and your anger does not grow — at this I am bewildered, O Bharata
यः देवान् च मनुष्यान् च सर्पान् च एकरथः अजयत् तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेyaḥ devān ca manuṣyān ca sarpān ca ekarathaḥ ajayat tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhatehe who alone on his chariot conquered gods, men, and serpents — seeing him in the forest, why does your anger not grow
यः यानैः अद्भुताकारैः हयैः नागैः च संवृतः प्रसह्य वित्तानि आदत्त पार्थिवेभ्यः परंतपःyaḥ yānaiḥ adbhutākāraiḥ hayaiḥ nāgaiḥ ca saṃvṛtaḥ prasahya vittāni ādatta pārthivebhyaḥ paraṃtapaḥthat scorcher of foes, surrounded by wondrous chariots, horses, and elephants, who by force took wealth from kings
क्षिपति एकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेkṣipati ekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhatehe who in a single burst looses five hundred arrows — seeing him in the forest, why does your anger not grow
श्यामम् बृहन्तम् तरुणम् चर्मिणाम् उत्तमम् रणे नकुलम् ते वने दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेśyāmam bṛhantam taruṇam carmiṇām uttamam raṇe nakulam te vane dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateseeing Nakula in the forest, dark-hued, tall, youthful, the finest of swordsmen in battle, why does your anger not grow
दर्शनीयम् च शूरम् च माद्रीपुत्रम् युधिष्ठिर सहदेवम् वने दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेdarśanīyam ca śūram ca mādrīputram yudhiṣṭhira sahadevam vane dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateseeing in the forest Sahadeva, the handsome and valiant son of Madri, O Yudhishthira, why does your anger not grow
इमंimaṃoriginal form "imaṃ", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
दुःखितंduḥkhitaṃoriginal form "duḥkhitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
ध्यायन्तंdhyāyantaṃoriginal form "dhyāyantaṃ", added to complete the word-by-word coverage
किंkiṃoriginal form "kiṃ", added to complete the word-by-word coverage
मन्युस्manyusoriginal form "manyus", added to complete the word-by-word coverage
भीमसेनंbhīmasenaṃoriginal form "bhīmasenaṃ", added to complete the word-by-word coverage
स्वयंsvayaṃoriginal form "svayaṃ", added to complete the word-by-word coverage
सुखार्हंsukhārhaṃoriginal form "sukhārhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
दुःखितंduḥkhitaṃoriginal form "duḥkhitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
सत्कृतंsatkṛtaṃoriginal form "satkṛtaṃ", added to complete the word-by-word coverage
विविधैर्vividhairoriginal form "vividhair", added to complete the word-by-word coverage
यानैर्yānairoriginal form "yānair", added to complete the word-by-word coverage
वस्त्रैर्vastrairoriginal form "vastrair", added to complete the word-by-word coverage
उच्चावचैस्uccāvacaisoriginal form "uccāvacais", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
वनगतंvanagataṃoriginal form "vanagataṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
त्वत्प्रसादंtvatprasādaṃoriginal form "tvatprasādaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रतीक्षंस्pratīkṣaṃsoriginal form "pratīkṣaṃs", added to complete the word-by-word coverage
ऽयं'yaṃoriginal form "'yaṃ", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
ऽर्जुनेनार्जुनस्'rjunenārjunasoriginal form "'rjunenārjunas", added to complete the word-by-word coverage
तुल्योtulyooriginal form "tulyo", added to complete the word-by-word coverage
द्विबाहुर्dvibāhuroriginal form "dvibāhur", added to complete the word-by-word coverage
इमंimaṃoriginal form "imaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पुरुषव्याघ्रंpuruṣavyāghraṃoriginal form "puruṣavyāghraṃ", added to complete the word-by-word coverage
पूजितंpūjitaṃoriginal form "pūjitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अर्जुनंarjunaṃoriginal form "arjunaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
वनगतंvanagataṃoriginal form "vanagataṃ", added to complete the word-by-word coverage
अदुःखार्हंaduḥkhārhaṃoriginal form "aduḥkhārhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
मन्युस्manyusoriginal form "manyus", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
देवांश्devāṃśoriginal form "devāṃś", added to complete the word-by-word coverage
मनुष्यांश्manuṣyāṃśoriginal form "manuṣyāṃś", added to complete the word-by-word coverage
सर्पांश्sarpāṃśoriginal form "sarpāṃś", added to complete the word-by-word coverage
चैकरथोcaikarathooriginal form "caikaratho", added to complete the word-by-word coverage
ऽजयत्'jayatoriginal form "'jayat", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
वनगतंvanagataṃoriginal form "vanagataṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
यानैर्yānairoriginal form "yānair", added to complete the word-by-word coverage
अद्भुताकारैर्adbhutākārairoriginal form "adbhutākārair", added to complete the word-by-word coverage
हयैर्hayairoriginal form "hayair", added to complete the word-by-word coverage
नागैश्nāgaiśoriginal form "nāgaiś", added to complete the word-by-word coverage
वित्तान्य्vittānyoriginal form "vittāny", added to complete the word-by-word coverage
क्षिपत्य्kṣipatyoriginal form "kṣipaty", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
वनगतंvanagataṃoriginal form "vanagataṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
श्यामंśyāmaṃoriginal form "śyāmaṃ", added to complete the word-by-word coverage
बृहन्तंbṛhantaṃoriginal form "bṛhantaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तरुणंtaruṇaṃoriginal form "taruṇaṃ", added to complete the word-by-word coverage
उत्तमंuttamaṃoriginal form "uttamaṃ", added to complete the word-by-word coverage
नकुलंnakulaṃoriginal form "nakulaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
दर्शनीयंdarśanīyaṃoriginal form "darśanīyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
शूरंśūraṃoriginal form "śūraṃ", added to complete the word-by-word coverage
माद्रीपुत्रंmādrīputraṃoriginal form "mādrīputraṃ", added to complete the word-by-word coverage
सहदेवंsahadevaṃoriginal form "sahadevaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कस्मान्kasmānoriginal form "kasmān", added to complete the word-by-word coverage
मन्युर्manyuroriginal form "manyur", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Seeing Bhima, suffering in the forest and doing labor with his own hands, why does your anger not rise? He is able to kill all the Kurus, yet he endures, waiting for your leave. Seeing Arjuna, equal to Yama at the end of time in the swiftness of his arrows, the hero before whom kings bowed at your rajasuya, why do you not grow angry? He alone conquered gods, men, and serpents, took wealth from kings, and looses hundreds of arrows in a single burst. Seeing in the forest Nakula, a fine young warrior, and Sahadeva, the valiant son of Madri, why does your anger not grow?

Version

6a00d5b90789 · published Jul 16, 2026, 4:48:53 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with