Mahabharata 3.28.19-31

Драупади-вакья-парва: Драупади пробуждает гнев Юдхиштхиры · Verse 3.28.19-31

2899 / 3756

Mahabharata · 3.28.19-31

॥

Devanāgarī

भीमसेनम् इमं चापि दुःखितं वनवासिनम् ॥
ध्यायन्तं किं न मन्युस् ते प्राप्ते काले विवर्धते ॥
भीमसेनं हि कर्माणि स्वयं कुर्वाणम् अच्युत ॥
सुखार्हं दुःखितं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
सत्कृतं विविधैर् यानैर् वस्त्रैर् उच्चावचैस् तथा ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
कुरून् अपि हि यः सर्वान् हन्तुम् उत्सहते प्रभुः ॥
त्वत्प्रसादं प्रतीक्षंस् तु सहते ऽयं वृकोदरः ॥
यो ऽर्जुनेनार्जुनस् तुल्यो द्विबाहुर् बहुबाहुना ॥
शरातिसर्गे शीघ्रत्वात् कालान्तकयमोपमः ॥
यस्य शस्त्रप्रतापेन प्रणताः सर्वपार्थिवाः ॥
यज्ञे तव महाराज ब्राह्मणान् उपतस्थिरे ॥
तम् इमं पुरुषव्याघ्रं पूजितं देवदानवैः ॥
ध्यायन्तम् अर्जुनं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
दृष्ट्वा वनगतं पार्थम् अदुःखार्हं सुखोचितम् ॥
न च ते वर्धते मन्युस् तेन मुह्यामि भारत ॥
यो देवांश् च मनुष्यांश् च सर्पांश् चैकरथो ऽजयत् ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
यो यानैर् अद्भुताकारैर् हयैर् नागैश् च संवृतः ॥
प्रसह्य वित्तान्य् आदत्त पार्थिवेभ्यः परंतपः ॥
क्षिपत्य् एकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः ॥
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
श्यामं बृहन्तं तरुणं चर्मिणाम् उत्तमं रणे ॥
नकुलं ते वने दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥
दर्शनीयं च शूरं च माद्रीपुत्रं युधिष्ठिर ॥
सहदेवं वने दृष्ट्वा कस्मान् मन्युर् न वर्धते ॥

Transliteration (IAST)

bhīmasenam imaṃ cāpi duḥkhitaṃ vanavāsinam ||
dhyāyantaṃ kiṃ na manyus te prāpte kāle vivardhate ||
bhīmasenaṃ hi karmāṇi svayaṃ kurvāṇam acyuta ||
sukhārhaṃ duḥkhitaṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
satkṛtaṃ vividhair yānair vastrair uccāvacais tathā ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
kurūn api hi yaḥ sarvān hantum utsahate prabhuḥ ||
tvatprasādaṃ pratīkṣaṃs tu sahate 'yaṃ vṛkodaraḥ ||
yo 'rjunenārjunas tulyo dvibāhur bahubāhunā ||
śarātisarge śīghratvāt kālāntakayamopamaḥ ||
yasya śastrapratāpena praṇatāḥ sarvapārthivāḥ ||
yajñe tava mahārāja brāhmaṇān upatasthire ||
tam imaṃ puruṣavyāghraṃ pūjitaṃ devadānavaiḥ ||
dhyāyantam arjunaṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
dṛṣṭvā vanagataṃ pārtham aduḥkhārhaṃ sukhocitam ||
na ca te vardhate manyus tena muhyāmi bhārata ||
yo devāṃś ca manuṣyāṃś ca sarpāṃś caikaratho 'jayat ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
yo yānair adbhutākārair hayair nāgaiś ca saṃvṛtaḥ ||
prasahya vittāny ādatta pārthivebhyaḥ paraṃtapaḥ ||
kṣipaty ekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ ||
taṃ te vanagataṃ dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
śyāmaṃ bṛhantaṃ taruṇaṃ carmiṇām uttamaṃ raṇe ||
nakulaṃ te vane dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||
darśanīyaṃ ca śūraṃ ca mādrīputraṃ yudhiṣṭhira ||
sahadevaṃ vane dṛṣṭvā kasmān manyur na vardhate ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भीमसेनम् इमम् च अपि दुःखितम् वनवासिनम् ध्यायन्तम् किम् न मन्युः ते प्राप्ते काले विवर्धतेbhīmasenam imam ca api duḥkhitam vanavāsinam dhyāyantam kim na manyuḥ te prāpte kāle vivardhateвидя этого Бхимасену, страдающего лесного жителя, погружённого в думы, почему твой гнев не возрастает, когда время пришло

भीमसेनम् हि कर्माणि स्वयम् कुर्वाणम् अच्युत सुखार्हम् दुःखितम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेbhīmasenam hi karmāṇi svayam kurvāṇam acyuta sukhārham duḥkhitam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateвидя Бхимасену, самому делающего работу, о Ачьюта, достойного счастья и страдающего, почему гнев не растёт

सत्कृतम् विविधैः यानैः वस्त्रैः उच्चावचैः तथा तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेsatkṛtam vividhaiḥ yānaiḥ vastraiḥ uccāvacaiḥ tathā tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateвидя его, прежде почтённого разными повозками и разными одеждами, теперь ушедшего в лес, почему гнев не растёт

कुरून् अपि हि यः सर्वान् हन्तुम् उत्सहते प्रभुः त्वत्प्रसादम् प्रतीक्षन् तु सहते अयम् वृकोदरःkurūn api hi yaḥ sarvān hantum utsahate prabhuḥ tvatprasādam pratīkṣan tu sahate ayam vṛkodaraḥон, владыка, способен убить всех Куру, но, ожидая твоего дозволения, этот Врикодара терпит

यः अर्जुनेन अर्जुनः तुल्यः द्विबाहुः बहुबाहुना शरातिसर्गे शीघ्रत्वात् कालान्तकयमोपमःyaḥ arjunena arjunaḥ tulyaḥ dvibāhuḥ bahubāhunā śarātisarge śīghratvāt kālāntakayamopamaḥдвурукий Арджуна равен многорукой силе; быстротой выпуска стрел он подобен Яме конца времени

यस्य शस्त्रप्रतापेन प्रणताः सर्वपार्थिवाः यज्ञे तव महाराज ब्राह्मणान् उपतस्थिरेyasya śastrapratāpena praṇatāḥ sarvapārthivāḥ yajñe tava mahārāja brāhmaṇān upatasthireсилой его оружия все земные владыки склонились и служили брахманам на твоём жертвоприношении, о великий царь

तम् इमम् पुरुषव्याघ्रम् पूजितम् देवदानवैः ध्यायन्तम् अर्जुनम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेtam imam puruṣavyāghram pūjitam devadānavaiḥ dhyāyantam arjunam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateвидя этого тигра среди людей, Арджуну, почитаемого богами и данавами, погружённого в думы, почему гнев не растёт

दृष्ट्वा वनगतम् पार्थम् अदुःख अर्हम् सुखोचितम् न च ते वर्धते मन्युः तेन मुह्यामि भारतdṛṣṭvā vanagatam pārtham aduḥkha arham sukhocitam na ca te vardhate manyuḥ tena muhyāmi bhārataвидя Партху в лесу, достойного счастья и недостойного горя, а твой гнев не растёт — от этого я смущаюсь, о Бхарата

यः देवान् च मनुष्यान् च सर्पान् च एकरथः अजयत् तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेyaḥ devān ca manuṣyān ca sarpān ca ekarathaḥ ajayat tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateтого, кто на одной колеснице победил богов, людей и змеев, видя в лесу, почему твой гнев не растёт

यः यानैः अद्भुताकारैः हयैः नागैः च संवृतः प्रसह्य वित्तानि आदत्त पार्थिवेभ्यः परंतपःyaḥ yānaiḥ adbhutākāraiḥ hayaiḥ nāgaiḥ ca saṃvṛtaḥ prasahya vittāni ādatta pārthivebhyaḥ paraṃtapaḥтот сокрушитель врагов, окружённый удивительными повозками, конями и слонами, силой брал богатства у царей

क्षिपति एकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः तम् ते वनगतम् दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेkṣipati ekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ tam te vanagatam dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateтот, кто одним рывком выпускает пять сотен стрел, видя его в лесу, почему твой гнев не растёт

श्यामम् बृहन्तम् तरुणम् चर्मिणाम् उत्तमम् रणे नकुलम् ते वने दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेśyāmam bṛhantam taruṇam carmiṇām uttamam raṇe nakulam te vane dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateвидя Накулу, смуглого, высокого, юного, лучшего из мечников в бою, в лесу, почему твой гнев не растёт

दर्शनीयम् च शूरम् च माद्रीपुत्रम् युधिष्ठिर सहदेवम् वने दृष्ट्वा कस्मात् मन्युः न वर्धतेdarśanīyam ca śūram ca mādrīputram yudhiṣṭhira sahadevam vane dṛṣṭvā kasmāt manyuḥ na vardhateвидя прекрасного и храброго сына Мадри, Сахадеву, в лесу, о Юдхиштхира, почему твой гнев не растёт

Translation

«Видя Бхиму, страдающего в лесу и выполняющего работу своими руками, почему твой гнев не возрастает? Он способен убить всех Куру, но терпит, ожидая твоего дозволения. Видя Арджуну, равного Яме конца времени в быстроте стрел, героя, перед которым цари склонялись на твоей раджасуе, почему ты не гневаешься? Он один побеждал богов, людей и змеев, брал богатства у царей и выпускает сотни стрел одним рывком. Видя в лесу Накулу, прекрасного юного воина, и Сахадеву, храброго сына Мадри, почему твой гнев не растёт?»

Commentary

Драупади перечисляет не слабости, а сдержанную мощь. Её вопрос ранит: если такие герои терпят только ради Юдхиштхиры, то его терпение становится ответственностью за всех.

Version

da8accaa5363 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.28.10-18 NextVerse 3.28.32-37

Page between verses with