Mahabharata 3.29.7-16

Кшама-теджас-вивека-парва: Драупади о терпении и силе · Verse 3.29.7-16

2902 / 3756

Mahabharata · 3.29.7-16

॥

Devanāgarī

यो नित्यं क्षमते तात बहून् दोषान् स विन्दति ॥
भृत्याः परिभवन्त्य् एनम् उदासीनास् तथैव च ॥
सर्वभूतानि चाप्य् अस्य न नमन्ते कदा चन ॥
तस्मान् नित्यं क्षमा तात पण्डितैर् अपवादिता ॥
अवज्ञाय हि तं भृत्या भजन्ते बहुदोषताम् ॥
आदातुं चास्य वित्तानि प्रार्थयन्ते ऽल्पचेतसः ॥
यानं वस्त्राण्य् अलंकाराञ् शयनान्य् आसनानि च ॥
भोजनान्य् अथ पानानि सर्वोपकरणानि च ॥
आददीरन्न् अधिकृता यथाकामम् अचेतसः ॥
प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युर् भर्तृशासनात् ॥
न चैनं भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदा चन ॥
अवज्ञानं हि लोके ऽस्मिन् मरणाद् अपि गर्हितम् ॥
क्षमिणं तादृशं तात ब्रुवन्ति कटुकान्य् अपि ॥
प्रेष्याः पुत्राश् च भृत्याश् च तथोदासीनवृत्तयः ॥
अप्य् अस्य दारान् इच्छन्ति परिभूय क्षमावतः ॥
दाराश् चास्य प्रवर्तन्ते यथाकामम् अचेतसः ॥
तथा च नित्यम् उदिता यदि स्वल्पम् अपीश्वरात् ॥
दण्डम् अर्हन्ति दुष्यन्ति दुष्टाश् चाप्य् अपकुर्वते ॥
एते चान्ये च बहवो नित्यं दोषाः क्षमावताम् ॥
अथ वैरोचने दोषान् इमान् विद्ध्य् अक्षमावताम् ॥

Transliteration (IAST)

yo nityaṃ kṣamate tāta bahūn doṣān sa vindati ||
bhṛtyāḥ paribhavanty enam udāsīnās tathaiva ca ||
sarvabhūtāni cāpy asya na namante kadā cana ||
tasmān nityaṃ kṣamā tāta paṇḍitair apavāditā ||
avajñāya hi taṃ bhṛtyā bhajante bahudoṣatām ||
ādātuṃ cāsya vittāni prārthayante 'lpacetasaḥ ||
yānaṃ vastrāṇy alaṃkārāñ śayanāny āsanāni ca ||
bhojanāny atha pānāni sarvopakaraṇāni ca ||
ādadīrann adhikṛtā yathākāmam acetasaḥ ||
pradiṣṭāni ca deyāni na dadyur bhartṛśāsanāt ||
na cainaṃ bhartṛpūjābhiḥ pūjayanti kadā cana ||
avajñānaṃ hi loke 'smin maraṇād api garhitam ||
kṣamiṇaṃ tādṛśaṃ tāta bruvanti kaṭukāny api ||
preṣyāḥ putrāś ca bhṛtyāś ca tathodāsīnavṛttayaḥ ||
apy asya dārān icchanti paribhūya kṣamāvataḥ ||
dārāś cāsya pravartante yathākāmam acetasaḥ ||
tathā ca nityam uditā yadi svalpam apīśvarāt ||
daṇḍam arhanti duṣyanti duṣṭāś cāpy apakurvate ||
ete cānye ca bahavo nityaṃ doṣāḥ kṣamāvatām ||
atha vairocane doṣān imān viddhy akṣamāvatām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

यः नित्यम् क्षमते तात बहून् दोषान् स विन्दति भृत्याः परिभवन्ति एनम् उदासीनाः तथा एव चyaḥ nityam kṣamate tāta bahūn doṣān sa vindati bhṛtyāḥ paribhavanti enam udāsīnāḥ tathā eva caкто всегда терпит, отец, тот находит множество пороков; слуги презирают его, и равнодушные также

सर्वभूतानि च अपि अस्य न नमन्ते कदा चन तस्मात् नित्यम् क्षमा तात पण्डितैः अपवादिताsarvabhūtāni ca api asya na namante kadā cana tasmāt nityam kṣamā tāta paṇḍitaiḥ apavāditāи все существа никогда не склоняются перед ним; поэтому постоянное терпение, отец, порицается мудрыми

अवज्ञाय हि तम् भृत्याः भजन्ते बहुदोषताम् आदातुम् च अस्य वित्तानि प्रार्थयन्ते अल्पचेतसःavajñāya hi tam bhṛtyāḥ bhajante bahudoṣatām ādātum ca asya vittāni prārthayante alpacetasaḥпрезрев его, слуги входят во многие пороки, а маломысленные желают взять его богатства

यानम् वस्त्राणि अलंकारान् शयनानि आसनानि च भोजनानि अथ पानानि सर्वोपकरणानि चyānam vastrāṇi alaṃkārān śayanāni āsanāni ca bhojanāni atha pānāni sarvopakaraṇāni caповозки, одежды, украшения, ложа и сиденья, пищу, напитки и все принадлежности

आददीरन् अधिकृताः यथाकामम् अचेतसः प्रदिष्टानि च देयानि न दद्युः भर्तृशासनात्ādadīran adhikṛtāḥ yathākāmam acetasaḥ pradiṣṭāni ca deyāni na dadyuḥ bhartṛśāsanātпоставленные люди, без разума, берут как хотят, а назначенное к выдаче не дают по приказу господина

न च एनम् भर्तृपूजाभिः पूजयन्ति कदा चन अवज्ञानम् हि लोके अस्मिन् मरणात् अपि गर्हितम्na ca enam bhartṛpūjābhiḥ pūjayanti kadā cana avajñānam hi loke asmin maraṇāt api garhitamи никогда не чтут его почестями господину; презрение в этом мире хуже смерти

क्षमिणम् तादृशम् तात ब्रुवन्ति कटुकानि अपि प्रेष्याः पुत्राः च भृत्याः च तथा उदासीनवृत्तयःkṣamiṇam tādṛśam tāta bruvanti kaṭukāni api preṣyāḥ putrāḥ ca bhṛtyāḥ ca tathā udāsīnavṛttayaḥтакому терпеливому, отец, говорят резкие слова слуги, сыновья, работники и равнодушные люди

अपि अस्य दारान् इच्छन्ति परिभूय क्षमावतः दाराः च अस्य प्रवर्तन्ते यथाकामम् अचेतसःapi asya dārān icchanti paribhūya kṣamāvataḥ dārāḥ ca asya pravartante yathākāmam acetasaḥдаже его жён желают, презрев терпеливого, а его жёны, потеряв разум, поступают как хотят

तथा च नित्यम् उदिता यदि स्वल्पम् अपि ईश्वरात् दण्डम् अर्हन्ति दुष्यन्ति दुष्टाः च अपि अपकुर्वतेtathā ca nityam uditā yadi svalpam api īśvarāt daṇḍam arhanti duṣyanti duṣṭāḥ ca api apakurvateтак и всегда возвысившиеся, если получают от господина хоть малое наказание, портятся, а испорченные вредят

एते च अन्ये च बहवः नित्यम् दोषाः क्षमावताम् अथ वैरोचने दोषान् इमान् विद्धि अक्षमावताम्ete ca anye ca bahavaḥ nityam doṣāḥ kṣamāvatām atha vairocane doṣān imān viddhi akṣamāvatāmэти и многие другие постоянные пороки бывают у терпеливых; теперь, о Вайрочани, узнай пороки нетерпеливых

Translation

«Кто всегда терпит, тот получает множество бед: слуги и посторонние начинают презирать его, люди не склоняются перед ним, маломысленные берут его имущество, не исполняют распоряжений, говорят резкие слова, посягают даже на его дом. Презрение в этом мире хуже смерти. Таковы пороки постоянного терпения. Теперь узнай пороки тех, кто не умеет терпеть».

Commentary

Прахлада не идеализирует мягкость. Терпение без силы развращает окружение и превращает добродетель в повод для презрения. Драупади выбирает именно этот аргумент, потому что видит, как терпение Юдхиштхиры уже истолковали как слабость.

Version

290d9cd5753b · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.29.1-6 NextVerse 3.29.17-24

Page between verses with