Mahabharata 3.31.10-19

Драупади-дайвавада-парва: Драупади спорит о судьбе · Verse 3.31.10-19

2912 / 3756

Mahabharata · 3.31.10-19

॥

Devanāgarī

स्वाहाकारैः स्वधाभिश् च पूजाभिर् अपि च द्विजान् ॥
दैवतानि पितॄंश् चैव सततं पार्थ सेवसे ॥
ब्राह्मणाः सर्वकामैस् ते सततं पार्थ तर्पिताः ॥
यतयो मोक्षिणश् चैव गृहस्थाश् चैव भारत ॥
आरण्यकेभ्यो लौहानि भाजनानि प्रयच्छसि ॥
नादेयं ब्राह्मणेभ्यस् ते गृहे किं चन विद्यते ॥
यद् इदं वैश्वदेवान्ते सायंप्रातः प्रदीयते ॥
तद् दत्त्वातिथिभृत्येभ्यो राजञ् शेषेण जीवसि ॥
इष्टयः पशुबन्धाश् च काम्यनैमित्तिकाश् च ये ॥
वर्तन्ते पाकयज्ञाश् च यज्ञकर्म च नित्यदा ॥
अस्मिन्न् अपि महारण्ये विजने दस्युसेविते ॥
राष्ट्राद् अपेत्य वसतो धार्मस् ते नावसीदति ॥
अश्वमेधो राजसूयः पुण्डरीको ऽथ गोसवः ॥
एतैर् अपि महायज्ञैर् इष्टं ते भूरिदक्षिणैः ॥
राजन् परीतया बुद्ध्या विषमे ऽक्षपराजये ॥
राज्यं वसून्य् आयुधानि भ्रातॄन् मां चासि निर्जितः ॥
ऋजोर् मृदोर् वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः ॥
कथम् अक्षव्यसनजा बुद्धिर् आपतिता तव ॥
अतीव मोहम् आयाति मनश् च परिदूयते ॥
निशाम्य ते दुःखम् इदम् इमां चापदम् ईदृशीम् ॥

Transliteration (IAST)

svāhākāraiḥ svadhābhiś ca pūjābhir api ca dvijān ||
daivatāni pitṝṃś caiva satataṃ pārtha sevase ||
brāhmaṇāḥ sarvakāmais te satataṃ pārtha tarpitāḥ ||
yatayo mokṣiṇaś caiva gṛhasthāś caiva bhārata ||
āraṇyakebhyo lauhāni bhājanāni prayacchasi ||
nādeyaṃ brāhmaṇebhyas te gṛhe kiṃ cana vidyate ||
yad idaṃ vaiśvadevānte sāyaṃprātaḥ pradīyate ||
tad dattvātithibhṛtyebhyo rājañ śeṣeṇa jīvasi ||
iṣṭayaḥ paśubandhāś ca kāmyanaimittikāś ca ye ||
vartante pākayajñāś ca yajñakarma ca nityadā ||
asminn api mahāraṇye vijane dasyusevite ||
rāṣṭrād apetya vasato dhārmas te nāvasīdati ||
aśvamedho rājasūyaḥ puṇḍarīko 'tha gosavaḥ ||
etair api mahāyajñair iṣṭaṃ te bhūridakṣiṇaiḥ ||
rājan parītayā buddhyā viṣame 'kṣaparājaye ||
rājyaṃ vasūny āyudhāni bhrātṝn māṃ cāsi nirjitaḥ ||
ṛjor mṛdor vadānyasya hrīmataḥ satyavādinaḥ ||
katham akṣavyasanajā buddhir āpatitā tava ||
atīva moham āyāti manaś ca paridūyate ||
niśāmya te duḥkham idam imāṃ cāpadam īdṛśīm ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स्वाहाकारैः स्वधाभिः च पूजाभिः अपि च द्विजान् दैवतानि पितॄन् च एव सततम् पार्थ सेवसेsvāhākāraiḥ svadhābhiḥ ca pūjābhiḥ api ca dvijān daivatāni pitṝn ca eva satatam pārtha sevaseвозгласами сваха, свдха и почестями ты всегда служишь дваждырождённым, богам и предкам, о Партха

ब्राह्मणाः सर्वकामैः ते सततम् पार्थ तर्पिताः यतयः मोक्षिणः च एव गृहस्थाः च एव भारतbrāhmaṇāḥ sarvakāmaiḥ te satatam pārtha tarpitāḥ yatayaḥ mokṣiṇaḥ ca eva gṛhasthāḥ ca eva bhārataбрахманы, яти, стремящиеся к освобождению, и домохозяева всегда удовлетворены тобой всеми желаниями, о Бхарата

आरण्यकेभ्यः लौहानि भाजनानि प्रयच्छसि न अदेयम् ब्राह्मणेभ्यः ते गृहे किं चन विद्यतेāraṇyakebhyaḥ lauhāni bhājanāni prayacchasi na adeyam brāhmaṇebhyaḥ te gṛhe kiṃ cana vidyateлесным отшельникам ты даёшь железные сосуды; нет ничего в твоём доме, что нельзя было бы дать брахманам

यत् इदम् वैश्वदेवान्ते सायम् प्रातः प्रदीयते तत् दत्त्वा अतिथिभृत्येभ्यः राजन् शेषेण जीवसिyat idam vaiśvadevānte sāyam prātaḥ pradīyate tat dattvā atithibhṛtyebhyaḥ rājan śeṣeṇa jīvasiто, что вечером и утром после вайшвадевы раздаётся, отдав гостям и слугам, о царь, ты живёшь остатком

इष्टयः पशुबन्धाः च काम्यनैमित्तिकाः च ये वर्तन्ते पाकयज्ञाः च यज्ञकर्म च नित्यदाiṣṭayaḥ paśubandhāḥ ca kāmyanaimittikāḥ ca ye vartante pākayajñāḥ ca yajñakarma ca nityadāу тебя постоянно совершаются ишти, жертвоприношения животных, желательные и по случаю, домашние жертвы и жертвенные дела

अस्मिन् अपि महारण्ये विजने दस्युसेविते राष्ट्रात् अपेत्य वसतः धर्मः ते न अवसीदतिasmin api mahāraṇye vijane dasyusevite rāṣṭrāt apetya vasataḥ dharmaḥ te na avasīdatiдаже в этом великом безлюдном лесу, посещаемом разбойниками, когда ты живёшь вдали от царства, твоя дхарма не ослабевает

अश्वमेधः राजसूयः पुण्डरीकः अथ गोसवः एतैः अपि महायज्ञैः इष्टम् ते भूरिदक्षिणैःaśvamedhaḥ rājasūyaḥ puṇḍarīkaḥ atha gosavaḥ etaiḥ api mahāyajñaiḥ iṣṭam te bhūridakṣiṇaiḥтобой совершены ашвамедха, раджасуя, пундарика и госава — великие жертвы с обильными дарами

राजन् परीतया बुद्ध्या विषमे अक्षपराजये राज्यम् वसूनि आयुधानि भ्रातॄन् माम् च असि निर्जितःrājan parītayā buddhyā viṣame akṣaparājaye rājyam vasūni āyudhāni bhrātṝn mām ca asi nirjitaḥно, о царь, с помрачённой мыслью при гибельной игре в кости ты проиграл царство, богатства, оружие, братьев и меня

ऋजोः मृदोः वदान्यस्य ह्रीमतः सत्यवादिनः कथम् अक्षव्यसनजा बुद्धिः आपतिता तवṛjoḥ mṛdoḥ vadānyasya hrīmataḥ satyavādinaḥ katham akṣavyasanajā buddhiḥ āpatitā tavaкак к тебе, прямому, мягкому, щедрому, стыдливому и правдивому, пришла мысль, рождённая пагубой костей

अतीव मोहम् आयाति मनः च परिदूयते निशाम्य ते दुःखम् इदम् इमाम् च आपदम् ईदृशीम्atīva moham āyāti manaḥ ca paridūyate niśāmya te duḥkham idam imām ca āpadam īdṛśīmмой ум приходит в крайнее смятение и мучится, видя это твоё горе и такую беду

Translation

«Ты всегда служил богам, предкам и брахманам; яти, стремящиеся к освобождению, домохозяева и гости были удовлетворены тобой. Ты отдавал брахманам всё, даже лесным отшельникам давал сосуды, а сам жил остатком после гостей и слуг. У тебя совершались жертвы, и даже теперь, в лесу, твоя дхарма не ослабевает. Ты совершил великие жертвоприношения с богатыми дарами. Но в гибельной игре, с помрачённым умом, ты проиграл царство, богатства, оружие, братьев и меня. Как такая мысль могла прийти к тебе — прямому, мягкому, щедрому, стыдливому и правдивому? Мой ум смущается и страдает, видя твоё горе».

Commentary

Она перечисляет благие дела Юдхиштхиры, чтобы резче поставить вопрос о разрыве между заслугой и результатом. Проблема не в том, что дхарма мала; проблема в том, что мир после игры выглядит так, будто дхарма не действует.

Version

9d644a70c7de · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.31.1-9 NextVerse 3.31.20-30

Page between verses with