Mahabharata 3.31.31-42

Драупади-дайвавада-парва: Драупади спорит о судьбе · Verse 3.31.31-42

2914 / 3756

Mahabharata · 3.31.31-42

॥

Devanāgarī

पश्य मायाप्रभावो ऽयम् ईश्वरेण यथा कृतः ॥
यो हन्ति भूतैर् भूतानि मोहयित्वात्ममायया ॥
अन्यथा परिदृष्टानि मुनिभिर् वेददर्शिभिः ॥
अन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः ॥
अन्यथैव हि मन्यन्ते पुरुषास् तानि तानि च ॥
अन्यथैव प्रभुस् तानि करोति विकरोति च ॥
यथा काष्ठेन वा काष्ठम् अश्मानं चाश्मना पुनः ॥
अयसा चाप्य् अयश् छिन्द्यान् निर्विचेष्टम् अचेतनम् ॥
एवं स भगवान् देवः स्वयम्भूः प्रपितामहः ॥
हिनस्ति भूतैर् भूतानि छद्म कृत्वा युधिष्ठिर ॥
संप्रयोज्य वियोज्यायं कामकारकरः प्रभुः ॥
क्रीडते भगवन् भूतैर् बालः क्रीडनकैर् इव ॥
न मातृपितृवद् राजन् धाता भूतेषु वर्तते ॥
रोषाद् इव प्रवृत्तो ऽयं यथायम् इतरो जनः ॥
आर्याञ् शीलवतो दृष्ट्वा ह्रीमतो वृत्तिकर्शितान् ॥
अनार्यान् सुखिनश् चैव विह्वलामीव चिन्तया ॥
तवेमाम् आपदं दृष्ट्वा समृद्धिं च सुयोधने ॥
धातारं गर्हये पार्थ विषमं यो ऽनुपश्यति ॥
आर्यशास्त्रातिगे क्रूरे लुब्धे धर्मापचायिनि ॥
धार्तराष्ट्रे श्रियं दत्त्वा धाता किं फलम् अश्नुते ॥
कर्म चेत् कृतम् अन्वेति कर्तारं नान्यम् ऋच्छति ॥
कर्मणा तेन पापेन लिप्यते नूनम् ईश्वरः ॥
अथ कर्म कृतं पापं न चेत् कर्तारम् ऋच्छति ॥
कारणं बलम् एवेह जनाञ् शोचामि दुर्बलान् ॥

Transliteration (IAST)

paśya māyāprabhāvo 'yam īśvareṇa yathā kṛtaḥ ||
yo hanti bhūtair bhūtāni mohayitvātmamāyayā ||
anyathā paridṛṣṭāni munibhir vedadarśibhiḥ ||
anyathā parivartante vegā iva nabhasvataḥ ||
anyathaiva hi manyante puruṣās tāni tāni ca ||
anyathaiva prabhus tāni karoti vikaroti ca ||
yathā kāṣṭhena vā kāṣṭham aśmānaṃ cāśmanā punaḥ ||
ayasā cāpy ayaś chindyān nirviceṣṭam acetanam ||
evaṃ sa bhagavān devaḥ svayambhūḥ prapitāmahaḥ ||
hinasti bhūtair bhūtāni chadma kṛtvā yudhiṣṭhira ||
saṃprayojya viyojyāyaṃ kāmakārakaraḥ prabhuḥ ||
krīḍate bhagavan bhūtair bālaḥ krīḍanakair iva ||
na mātṛpitṛvad rājan dhātā bhūteṣu vartate ||
roṣād iva pravṛtto 'yaṃ yathāyam itaro janaḥ ||
āryāñ śīlavato dṛṣṭvā hrīmato vṛttikarśitān ||
anāryān sukhinaś caiva vihvalāmīva cintayā ||
tavemām āpadaṃ dṛṣṭvā samṛddhiṃ ca suyodhane ||
dhātāraṃ garhaye pārtha viṣamaṃ yo 'nupaśyati ||
āryaśāstrātige krūre lubdhe dharmāpacāyini ||
dhārtarāṣṭre śriyaṃ dattvā dhātā kiṃ phalam aśnute ||
karma cet kṛtam anveti kartāraṃ nānyam ṛcchati ||
karmaṇā tena pāpena lipyate nūnam īśvaraḥ ||
atha karma kṛtaṃ pāpaṃ na cet kartāram ṛcchati ||
kāraṇaṃ balam eveha janāñ śocāmi durbalān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

पश्य मायाप्रभावः अयम् ईश्वरेण यथा कृतः यः हन्ति भूतैः भूतानि मोहयित्वा आत्ममाययाpaśya māyāprabhāvaḥ ayam īśvareṇa yathā kṛtaḥ yaḥ hanti bhūtaiḥ bhūtāni mohayitvā ātmamāyayāпосмотри на силу майи, созданную Ишварой: он убивает существ существами, обманув своей майей

अन्यथा परिदृष्टानि मुनिभिः वेददर्शिभिः अन्यथा परिवर्तन्ते वेगाः इव नभस्वतःanyathā paridṛṣṭāni munibhiḥ vedadarśibhiḥ anyathā parivartante vegāḥ iva nabhasvataḥто, что мудрецы, видящие Веду, видели одним образом, иначе изменяется, как порывы ветра

अन्यथा एव हि मन्यन्ते पुरुषाः तानि तानि च अन्यथा एव प्रभुः तानि करोति विकरोति चanyathā eva hi manyante puruṣāḥ tāni tāni ca anyathā eva prabhuḥ tāni karoti vikaroti caлюди думают о вещах одним образом, а владыка делает и изменяет их иначе

यथा काष्ठेन वा काष्ठम् अश्मानम् च अश्मना पुनः अयसा च अपि अयः छिन्द्यात् निर्विचेष्टम् अचेतनम्yathā kāṣṭhena vā kāṣṭham aśmānam ca aśmanā punaḥ ayasā ca api ayaḥ chindyāt nirviceṣṭam acetanamкак деревом рубят дерево, камнем камень и железом железо, безвольные и бессознательные

एवम् स भगवान् देवः स्वयम्भूः प्रपितामहः हिनस्ति भूतैः भूतानि छद्म कृत्वा युधिष्ठिरevam sa bhagavān devaḥ svayambhūḥ prapitāmahaḥ hinasti bhūtaiḥ bhūtāni chadma kṛtvā yudhiṣṭhiraтак благой бог, самосущий праотец, сделав прикрытие, поражает существ существами, о Юдхиштхира

संप्रयोज्य वियोज्य अयम् कामकारकरः प्रभुः क्रीडते भगवन् भूतैः बालः क्रीडनकैः इवsaṃprayojya viyojya ayam kāmakārakaraḥ prabhuḥ krīḍate bhagavan bhūtaiḥ bālaḥ krīḍanakaiḥ ivaсоединяя и разъединяя, этот владыка, творящий по желанию, играет существами, как ребёнок игрушками

न मातृपितृवत् राजन् धाता भूतेषु वर्तते रोषात् इव प्रवृत्तः अयम् यथा अयम् इतरः जनःna mātṛpitṛvat rājan dhātā bhūteṣu vartate roṣāt iva pravṛttaḥ ayam yathā ayam itaraḥ janaḥДхатар не ведёт себя с существами как мать и отец, о царь; он действует словно из гнева, как обычный человек

आर्यान् शीलवतः दृष्ट्वा ह्रीमतः वृत्तिकर्शितान् अनार्यान् सुखिनः च एव विह्वला अस्मि इव चिन्तयाāryān śīlavataḥ dṛṣṭvā hrīmataḥ vṛttikarśitān anāryān sukhinaḥ ca eva vihvalā asmi iva cintayāвидя благородных, добронравных, стыдливых, истощённых в средствах, и неблагородных счастливых, я словно смущена мыслью

तव इमाम् आपदम् दृष्ट्वा समृद्धिम् च सुयोधने धातारम् गर्हये पार्थ विषमम् यः अनुपश्यतिtava imām āpadam dṛṣṭvā samṛddhim ca suyodhane dhātāram garhaye pārtha viṣamam yaḥ anupaśyatiвидя эту твою беду и процветание Суйодханы, я порицаю Дхатара, который смотрит на неравенство, о Партха

आर्यशास्त्रातिगे क्रूरे लुब्धे धर्मापचायिनि धार्तराष्ट्रे श्रियम् दत्त्वा धाता किम् फलम् अश्नुतेāryaśāstrātige krūre lubdhe dharmāpacāyini dhārtarāṣṭre śriyam dattvā dhātā kim phalam aśnuteдав богатство сыну Дхритараштры, нарушителю благородного закона, жестокому, жадному и умаляющему дхарму, какой плод вкушает Дхатар

कर्म चेत् कृतम् अन्वेति कर्तारम् न अन्यम् ऋच्छति कर्मणा तेन पापेन लिप्यते नूनम् ईश्वरःkarma cet kṛtam anveti kartāram na anyam ṛcchati karmaṇā tena pāpena lipyate nūnam īśvaraḥесли совершённое дело следует за делателем и не приходит к другому, тогда Ишвара, несомненно, пятнается тем злым делом

अथ कर्म कृतम् पापम् न चेत् कर्तारम् ऋच्छति कारणम् बलम् एव इह जनान् शोचामि दुर्बलान्atha karma kṛtam pāpam na cet kartāram ṛcchati kāraṇam balam eva iha janān śocāmi durbalānесли же совершённое зло не приходит к делателю, тогда причиной здесь является только сила; я скорблю о слабых людях

Translation

«Посмотри на силу майи: Ишвара убивает существ через других существ, обманув их своей майей. Мудрецы видят одно, но всё меняется иначе; люди думают одно, а владыка делает и переделывает по-другому. Как деревом рубят дерево, камнем камень, железом железо, так самосущий праотец поражает существ существами. Он соединяет и разъединяет, играет существами, как ребёнок игрушками. Видя благородных и стыдливых в бедности, а неблагородных счастливыми, я смущаюсь. Видя твою беду и процветание Суйодханы, я порицаю Дхатара. Если дело следует за делателем, то Ишвара пятнается этим злом; если же зло не приходит к делателю, значит, в мире правит только сила, и тогда я скорблю о слабых».

Commentary

Это самая дерзкая точка речи Драупади: она не боится довести проблему зла до Бога. Внутри традиции такая речь возможна как плач преданного сердца, которое не отвернулось от истины, но требует, чтобы справедливость стала видимой.

Version

1495834d52d0 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.31.20-30 NextVerse 3.32.1-9

Page between verses with