Mahabharata 3.32.1-9

Юдхиштхира-дхармавада-парва: Юдхиштхира отвечает о дхарме · Verse 3.32.1-9

2915 / 3756

Mahabharata · 3.32.1-9

॥

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
वल्गु चित्रपदं श्लक्ष्णं याज्ञसेनि त्वया वचः ॥
उक्तं तच् छ्रुतम् अस्माभिर् नास्तिक्यं तु प्रभाषसे ॥
नाहं धर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चराम्य् उत ॥
ददामि देयम् इत्य् एव यजे यष्टव्यम् इत्य् उत ॥
अस्तु वात्र फलं मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत् ॥
गृहान् आवसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत् ॥
धर्मं चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात् ॥
आगमान् अनतिक्रम्य सतां वृत्तम् अवेक्ष्य च ॥
धर्म एव मनः कृष्णे स्वभावाच् चैव मे धृतम् ॥
न धर्मफलम् आप्नोति यो धर्मं दोग्धुम् इच्छति ॥
यश् चैनं शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात् पापचेतनः ॥
अतिवादान् मदाच् चैव मा धर्मम् अतिशङ्किथाः ॥
धर्मातिशङ्की पुरुषस् तिर्यग्गतिपरायणः ॥
धर्मो यस्यातिशङ्क्यः स्याद् आर्षं वा दुर्बलात्मनः ॥
वेदाच् छूद्र इवापेयात् स लोकाद् अजरामरात् ॥
वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातो यशस्विनि ॥
स्थविरेषु स योक्तव्यो राजभिर् धर्मचारिभिः ॥
पापीयान् हि स शूद्रेभ्यस् तस्करेभ्यो विशेषतः ॥
शास्त्रातिगो मन्दबुद्धिर् यो धर्मम् अतिशङ्कते ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
valgu citrapadaṃ ślakṣṇaṃ yājñaseni tvayā vacaḥ ||
uktaṃ tac chrutam asmābhir nāstikyaṃ tu prabhāṣase ||
nāhaṃ dharmaphalānveṣī rājaputri carāmy uta ||
dadāmi deyam ity eva yaje yaṣṭavyam ity uta ||
astu vātra phalaṃ mā vā kartavyaṃ puruṣeṇa yat ||
gṛhān āvasatā kṛṣṇe yathāśakti karomi tat ||
dharmaṃ carāmi suśroṇi na dharmaphalakāraṇāt ||
āgamān anatikramya satāṃ vṛttam avekṣya ca ||
dharma eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāc caiva me dhṛtam ||
na dharmaphalam āpnoti yo dharmaṃ dogdhum icchati ||
yaś cainaṃ śaṅkate kṛtvā nāstikyāt pāpacetanaḥ ||
ativādān madāc caiva mā dharmam atiśaṅkithāḥ ||
dharmātiśaṅkī puruṣas tiryaggatiparāyaṇaḥ ||
dharmo yasyātiśaṅkyaḥ syād ārṣaṃ vā durbalātmanaḥ ||
vedāc chūdra ivāpeyāt sa lokād ajarāmarāt ||
vedādhyāyī dharmaparaḥ kule jāto yaśasvini ||
sthavireṣu sa yoktavyo rājabhir dharmacāribhiḥ ||
pāpīyān hi sa śūdrebhyas taskarebhyo viśeṣataḥ ||
śāstrātigo mandabuddhir yo dharmam atiśaṅkate ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал

वल्गु चित्रपदम् श्लक्ष्णम् याज्ञसेनि त्वया वचः उक्तम् तत् श्रुतम् अस्माभिः नास्तिक्यम् तु प्रभाषसेvalgu citrapadam ślakṣṇam yājñaseni tvayā vacaḥ uktam tat śrutam asmābhiḥ nāstikyam tu prabhāṣaseкрасивую, пёструю словами и гладкую речь ты сказала, Яджнясени; мы услышали её, но ты говоришь безверие

न अहम् धर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चरामि उत ददामि देयम् इति एव यजे यष्टव्यम् इति उतna aham dharmaphalānveṣī rājaputri carāmi uta dadāmi deyam iti eva yaje yaṣṭavyam iti utaя не действую, дочь царя, ища плода дхармы; я даю, потому что следует давать, и жертвую, потому что следует жертвовать

अस्तु वा अत्र फलम् मा वा कर्तव्यम् पुरुषेण यत् गृहान् आवसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्astu vā atra phalam mā vā kartavyam puruṣeṇa yat gṛhān āvasatā kṛṣṇe yathāśakti karomi tatпусть здесь будет плод или не будет, то, что человек-домохозяин должен делать, я делаю по силе, о Кришна

धर्मम् चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात् आगमान् अनतिक्रम्य सताम् वृत्तम् अवेक्ष्य चdharmam carāmi suśroṇi na dharmaphalakāraṇāt āgamān anatikramya satām vṛttam avekṣya caя следую дхарме, о прекраснобёдрая, не ради плода дхармы, не преступая преданий и глядя на поведение добрых

धर्मे एव मनः कृष्णे स्वभावात् च एव मे धृतम्dharme eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāt ca eva me dhṛtamмой ум, о Кришна, по самой природе утверждён только в дхарме

न धर्मफलम् आप्नोति यः धर्मम् दोग्धुम् इच्छति यः च एनम् शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात् पापचेतनःna dharmaphalam āpnoti yaḥ dharmam dogdhum icchati yaḥ ca enam śaṅkate kṛtvā nāstikyāt pāpacetanaḥне получает плода дхармы тот, кто хочет доить дхарму, и тот, кто, совершив её, сомневается в ней из безверия, с греховным умом

अतिवादात् मदात् च एव मा धर्मम् अतिशङ्किथाः धर्मातिशङ्की पुरुषः तिर्यग्गतिपरायणःativādāt madāt ca eva mā dharmam atiśaṅkithāḥ dharmātiśaṅkī puruṣaḥ tiryaggatiparāyaṇaḥиз чрезмерной речи и гордости не сомневайся в дхарме; человек, чрезмерно сомневающийся в дхарме, идёт к низкому рождению

धर्मः यस्य अतिशङ्क्यः स्यात् आर्षम् वा दुर्बलात्मनः वेदात् शूद्रः इव अपेयात् स लोकात् अजरामरात्dharmaḥ yasya atiśaṅkyaḥ syāt ārṣam vā durbalātmanaḥ vedāt śūdraḥ iva apeyāt sa lokāt ajarāmarātтот слабый душой, для кого дхарма или учение риши становится предметом сомнения, отпадает от бессмертного мира, как шудра от Веды

वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातः यशस्विनि स्थविरेषु स योक्तव्यः राजभिः धर्मचारिभिःvedādhyāyī dharmaparaḥ kule jātaḥ yaśasvini sthavireṣu sa yoktavyaḥ rājabhiḥ dharmacāribhiḥтот, кто изучает Веду, предан дхарме и рождён в хорошем роду, о славная, должен быть поставлен царями, следующими дхарме, среди старших

पापीयान् हि स शूद्रेभ्यः तस्करेभ्यः विशेषतः शास्त्रातिगः मन्दबुद्धिः यः धर्मम् अतिशङ्कतेpāpīyān hi sa śūdrebhyaḥ taskarebhyaḥ viśeṣataḥ śāstrātigaḥ mandabuddhiḥ yaḥ dharmam atiśaṅkateно тот, кто преступает шастру и сомневается в дхарме, тупоумный, хуже шудр и особенно хуже воров

Translation

Юдхиштхира сказал: «Яджнясени, твоя речь красива и искусна, но в ней звучит безверие. Я не исполняю дхарму ради плода. Я даю, потому что надо давать, и жертвую, потому что надо жертвовать. Будет плод или нет — то, что должен делать домохозяин, я делаю по мере сил. Я следую дхарме не ради награды, а потому что не хочу переступить предание и путь добрых. Мой ум по природе утверждён в дхарме. Кто хочет “доить” дхарму ради выгоды или сомневается в ней после исполнения, тот не получает её плода. Поэтому не сомневайся в дхарме из гордости или горячей речи: сомнение в дхарме разрушает человека».

Commentary

Юдхиштхира отделяет дхарму от сделки. Если праведность нужна только как механизм получения счастья, она уже превращена в корову для доения. Его ответ возвращает дхарме достоинство бескорыстного служения.

Version

88de849408f2 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.31.31-42 NextVerse 3.32.10-20

Page between verses with