Mahabharata 3.32.21-31

Юдхиштхира-дхармавада-парва: Юдхиштхира отвечает о дхарме · Verse 3.32.21-31

2917 / 3756

Mahabharata · 3.32.21-31

॥

Devanāgarī

शिष्टैर् आचरितं धर्मं कृष्णे मा स्मातिशङ्किथाः ॥
पुराणम् ऋषिभिः प्रोक्तं सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः ॥
धर्म एव प्लवो नान्यः स्वर्गं द्रौपदि गच्छताम् ॥
सैव नौः सागरस्येव वणिजः पारम् ऋच्छतः ॥
अफालो यदि धर्मः स्याच् चरितो धर्मचारिभिः ॥
अप्रतिष्ठे तमस्य् एतज् जगन् मज्जेद् अनिन्दिते ॥
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर् जीवेयुः पशुजीविकाम् ॥
विघातेनैव युज्येयुर् न चार्थं किं चिद् आप्नुयुः ॥
तपश् च ब्रह्मचर्यं च यज्ञः स्वाध्याय एव च ॥
दानम् आर्जवम् एतानि यदि स्युर् अफलानि वै ॥
नाचरिष्यन् परे धर्मं परे परतरे च ये ॥
विप्रलम्भो ऽयम् अत्यन्तं यदि स्युर् अफलाः क्रियाः ॥
ऋषयश् चैव देवाश् च गन्धर्वासुरराक्षसाः ॥
ईश्वराः कस्य हेतोस् ते चरेयुर् धर्मम् आदृताः ॥
फलदं त्व् इह विज्ञाय धातारं श्रेयसि ध्रुवे ॥
धर्मं ते ह्य् आचरन् कृष्णे तद् धि धर्मसनातनम् ॥
स चायं सफलो धर्मो न धर्मो ऽफल उच्यते ॥
दृश्यन्ते ऽपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा ॥
त्वय्य् एतद् वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथा श्रुतम् ॥
वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ॥
एतावद् एव पर्याप्तम् उपमानं शुचिस्मिते ॥
कर्मणां फलम् अस्तीति धीरो ऽल्पेनापि तुष्यति ॥

Transliteration (IAST)

śiṣṭair ācaritaṃ dharmaṃ kṛṣṇe mā smātiśaṅkithāḥ ||
purāṇam ṛṣibhiḥ proktaṃ sarvajñaiḥ sarvadarśibhiḥ ||
dharma eva plavo nānyaḥ svargaṃ draupadi gacchatām ||
saiva nauḥ sāgarasyeva vaṇijaḥ pāram ṛcchataḥ ||
aphālo yadi dharmaḥ syāc carito dharmacāribhiḥ ||
apratiṣṭhe tamasy etaj jagan majjed anindite ||
nirvāṇaṃ nādhigaccheyur jīveyuḥ paśujīvikām ||
vighātenaiva yujyeyur na cārthaṃ kiṃ cid āpnuyuḥ ||
tapaś ca brahmacaryaṃ ca yajñaḥ svādhyāya eva ca ||
dānam ārjavam etāni yadi syur aphalāni vai ||
nācariṣyan pare dharmaṃ pare paratare ca ye ||
vipralambho 'yam atyantaṃ yadi syur aphalāḥ kriyāḥ ||
ṛṣayaś caiva devāś ca gandharvāsurarākṣasāḥ ||
īśvarāḥ kasya hetos te careyur dharmam ādṛtāḥ ||
phaladaṃ tv iha vijñāya dhātāraṃ śreyasi dhruve ||
dharmaṃ te hy ācaran kṛṣṇe tad dhi dharmasanātanam ||
sa cāyaṃ saphalo dharmo na dharmo 'phala ucyate ||
dṛśyante 'pi hi vidyānāṃ phalāni tapasāṃ tathā ||
tvayy etad vai vijānīhi janma kṛṣṇe yathā śrutam ||
vettha cāpi yathā jāto dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān ||
etāvad eva paryāptam upamānaṃ śucismite ||
karmaṇāṃ phalam astīti dhīro 'lpenāpi tuṣyati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

शिष्टैः आचरितम् धर्मम् कृष्णे मा स्म अतिशङ्किथाः पुराणम् ऋषिभिः प्रोक्तम् सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिःśiṣṭaiḥ ācaritam dharmam kṛṣṇe mā sma atiśaṅkithāḥ purāṇam ṛṣibhiḥ proktam sarvajñaiḥ sarvadarśibhiḥне сомневайся, Кришна, в дхарме, исполняемой благими, древней, сказанной риши, всезнающими и всевидящими

धर्मः एव प्लवः न अन्यः स्वर्गम् द्रौपदि गच्छताम् सा एव नौः सागरस्य इव वणिजः पारम् ऋच्छतःdharmaḥ eva plavaḥ na anyaḥ svargam draupadi gacchatām sā eva nauḥ sāgarasya iva vaṇijaḥ pāram ṛcchataḥдхарма — единственный плот для идущих к небу, Драупади; она как лодка для купца, достигающего другого берега океана

अफालः यदि धर्मः स्यात् चरितः धर्मचारिभिः अप्रतिष्ठे तमसि एतत् जगत् मज्जेत् अनिन्दितेaphālaḥ yadi dharmaḥ syāt caritaḥ dharmacāribhiḥ apratiṣṭhe tamasi etat jagat majjet aninditeесли бы дхарма, исполняемая следующими дхарме, была бесплодна, этот мир, о безупречная, погрузился бы в безосновную тьму

निर्वाणम् न अधिगच्छेयुः जीवेयुः पशुजीविकाम् विघातेन एव युज्येयुः न च अर्थम् किं चित् आप्नुयुःnirvāṇam na adhigaccheyuḥ jīveyuḥ paśujīvikām vighātena eva yujyeyuḥ na ca artham kiṃ cit āpnuyuḥлюди не достигали бы освобождения, жили бы животной жизнью, были бы связаны только препятствием и не достигали бы никакой цели

तपः च ब्रह्मचर्यम् च यज्ञः स्वाध्यायः एव च दानम् आर्जवम् एतानि यदि स्युः अफलानि वैtapaḥ ca brahmacaryam ca yajñaḥ svādhyāyaḥ eva ca dānam ārjavam etāni yadi syuḥ aphalāni vaiесли бы аскеза, брахмачарья, жертва, изучение Веды, дар и прямота были бесплодны

न आचरिस्यन् परे धर्मम् परे परतरे च ये विप्रलम्भः अयम् अत्यन्तम् यदि स्युः अफलाः क्रियाःna ācarisyan pare dharmam pare paratare ca ye vipralambhaḥ ayam atyantam yadi syuḥ aphalāḥ kriyāḥто высшие и ещё более высшие не исполняли бы дхарму; был бы полный обман, если бы действия были бесплодны

ऋषयः च एव देवाः च गन्धर्वासुरराक्षसाः ईश्वराः कस्य हेतोः ते चरेयुः धर्मम् आदृताःṛṣayaḥ ca eva devāḥ ca gandharvāsurarākṣasāḥ īśvarāḥ kasya hetoḥ te careyuḥ dharmam ādṛtāḥпочему бы риши, боги, гандхарвы, асуры, ракшасы и владыки почтительно следовали дхарме

फलदं तु इह विज्ञाय धातारम् श्रेयसि ध्रुवे धर्मम् ते हि आचरन् कृष्णे तत् हि धर्मसनातनम्phaladaṃ tu iha vijñāya dhātāram śreyasi dhruve dharmam te hi ācaran kṛṣṇe tat hi dharmasanātanamзная здесь Дхатара как дающего плод в твёрдом благе, они исполняют дхарму, о Кришна; это вечная дхарма

स च अयम् सफलः धर्मः न धर्मः अफलः उच्यते दृश्यन्ते अपि हि विद्यानाम् फलानि तपसाम् तथाsa ca ayam saphalaḥ dharmaḥ na dharmaḥ aphalaḥ ucyate dṛśyante api hi vidyānām phalāni tapasām tathāэта дхарма плодотворна; дхарма не называется бесплодной, ведь видны плоды знаний и аскез

त्वयि एतत् वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथा श्रुतम् वेत्थ च अपि यथा जातः धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्tvayi etat vai vijānīhi janma kṛṣṇe yathā śrutam vettha ca api yathā jātaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavānзнай это на себе, Кришна, в твоём рождении, как слышано; ты знаешь и как родился могучий Дхриштадьюмна

एतावत् एव पर्याप्तम् उपमानम् शुचिस्मिते कर्मणाम् फलम् अस्ति इति धीरः अल्पेन अपि तुष्यतिetāvat eva paryāptam upamānam śucismite karmaṇām phalam asti iti dhīraḥ alpena api tuṣyatiэтого примера достаточно, о чисто улыбающаяся, что плод действий существует; мудрый довольствуется и малым доказательством

Translation

«Не сомневайся в древней дхарме, которой следовали благие и о которой говорили всевидящие риши. Дхарма — плот для идущих к небу, лодка для переправы через океан. Если бы она была бесплодна, мир погрузился бы во тьму, люди жили бы как животные и не достигали бы цели. Если бы аскеза, брахмачарья, жертва, изучение Веды, дар и прямота были бесплодны, высшие существа не следовали бы им. Но риши, боги и владыки знают Дхатара как дающего плод и потому хранят вечную дхарму. Плоды знания и аскез видны. Вспомни своё собственное рождение и рождение Дхриштадьюмны: мудрому достаточно и малого примера, чтобы понять, что действия имеют плод».

Commentary

Здесь дхарма названа лодкой. Даже когда берег ещё не виден, переправа не становится бессмысленной. Юдхиштхира просит Драупади смотреть не только на сегодняшний удар, но на длинную ткань причин и плодов.

Version

9a39800b2108 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.32.10-20 NextVerse 3.32.32-40

Page between verses with