Mahabharata 3.32.10-20

Юдхиштхира-дхармавада-парва: Юдхиштхира отвечает о дхарме · Verse 3.32.10-20

2916 / 3756

Mahabharata · 3.32.10-20

॥

Devanāgarī

प्रत्यक्षं हि त्वया दृष्ट ऋषिर् गच्छन् महातपाः ॥
मार्कण्डेयो ऽप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविताम् ॥
व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमशः शुकः ॥
अन्ये च ऋषयः सिद्धा धर्मेणैव सुचेतसः ॥
प्रत्यक्षं पश्यसि ह्य् एतान् दिव्ययोगसमन्वितान् ॥
शापानुग्रहणे शक्तान् देवैर् अपि गरीयसः ॥
एते हि धर्मम् एवादौ वर्णयन्ति सदा मम ॥
कर्तव्यम् अमरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयः ॥
अतो नार्हसि कल्याणि धातारं धर्मम् एव च ॥
रजोमूढेन मनसा क्षेप्तुं शङ्कितुम् एव च ॥
धर्मातिशङ्की नान्यस्मिन् प्रमाणम् अधिगच्छति ॥
आत्मप्रमाण उन्नद्धः श्रेयसो ह्य् अवमन्यकः ॥
इन्द्रियप्रीतिसंबद्धं यद् इदं लोकसाक्षिकम् ॥
एतावान् मन्यते बालो मोहम् अन्यत्र गच्छति ॥
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यो धर्मम् अतिशङ्कते ॥
ध्यायन् स कृपणः पापो न लोकान् प्रतिपद्यते ॥
प्रमाणान्य् अतिवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकः ॥
कामलोभानुगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते ॥
यस् तु नित्यं कृतमतिर् धर्मम् एवाभिपद्यते ॥
अशङ्कमानः कल्याणि सो ऽमुत्रानन्त्यम् अश्नुते ॥
आर्षं प्रमाणम् उत्क्रम्य धर्मान् अपरिपालयन् ॥
सर्वशास्त्रातिगो मूढः शं जन्मसु न विन्दति ॥

Transliteration (IAST)

pratyakṣaṃ hi tvayā dṛṣṭa ṛṣir gacchan mahātapāḥ ||
mārkaṇḍeyo 'prameyātmā dharmeṇa cirajīvitām ||
vyāso vasiṣṭho maitreyo nārado lomaśaḥ śukaḥ ||
anye ca ṛṣayaḥ siddhā dharmeṇaiva sucetasaḥ ||
pratyakṣaṃ paśyasi hy etān divyayogasamanvitān ||
śāpānugrahaṇe śaktān devair api garīyasaḥ ||
ete hi dharmam evādau varṇayanti sadā mama ||
kartavyam amaraprakhyāḥ pratyakṣāgamabuddhayaḥ ||
ato nārhasi kalyāṇi dhātāraṃ dharmam eva ca ||
rajomūḍhena manasā kṣeptuṃ śaṅkitum eva ca ||
dharmātiśaṅkī nānyasmin pramāṇam adhigacchati ||
ātmapramāṇa unnaddhaḥ śreyaso hy avamanyakaḥ ||
indriyaprītisaṃbaddhaṃ yad idaṃ lokasākṣikam ||
etāvān manyate bālo moham anyatra gacchati ||
prāyaścittaṃ na tasyāsti yo dharmam atiśaṅkate ||
dhyāyan sa kṛpaṇaḥ pāpo na lokān pratipadyate ||
pramāṇāny ativṛtto hi vedaśāstrārthanindakaḥ ||
kāmalobhānugo mūḍho narakaṃ pratipadyate ||
yas tu nityaṃ kṛtamatir dharmam evābhipadyate ||
aśaṅkamānaḥ kalyāṇi so 'mutrānantyam aśnute ||
ārṣaṃ pramāṇam utkramya dharmān aparipālayan ||
sarvaśāstrātigo mūḍhaḥ śaṃ janmasu na vindati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

प्रत्यक्षम् हि त्वया दृष्टः ऋषिः गच्छन् महातपाः मार्कण्डेयः अप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविताम्pratyakṣam hi tvayā dṛṣṭaḥ ṛṣiḥ gacchan mahātapāḥ mārkaṇḍeyaḥ aprameyātmā dharmeṇa cirajīvitāmты сама видела великого аскета риши Маркандею, непостижимую душу, достигшего долгой жизни дхармой

व्यासः वसिष्ठः मैत्रेयः नारदः लोमशः शुकः अन्ये च ऋषयः सिद्धाः धर्मेण एव सुचेतसःvyāsaḥ vasiṣṭhaḥ maitreyaḥ nāradaḥ lomaśaḥ śukaḥ anye ca ṛṣayaḥ siddhāḥ dharmeṇa eva sucetasaḥВьяса, Васиштха, Майтрея, Нарада, Ломаша, Шука и другие совершенные риши, чистые умом, достигли этого именно дхармой

प्रत्यक्षम् पश्यसि हि एतान् दिव्ययोगसमन्वितान् शापानुग्रहणे शक्तान् देवैः अपि गरीयसःpratyakṣam paśyasi hi etān divyayogasamanvitān śāpānugrahaṇe śaktān devaiḥ api garīyasaḥты прямо видишь их, наделённых божественной йогой, способных проклинать и благословлять, более весомых даже чем боги

एते हि धर्मम् एव आदौ वर्णयन्ति सदा मम कर्तव्यम् अमरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयःete hi dharmam eva ādau varṇayanti sadā mama kartavyam amaraprakhyāḥ pratyakṣāgamabuddhayaḥони, подобные бессмертным, чьё знание основано на прямом видении и предании, всегда прежде всего описывают мне дхарму как должное

अतः न अर्हसि कल्याणि धातारम् धर्मम् एव च रजोमूढेन मनसा क्षेप्तुम् शङ्कितुम् एव चataḥ na arhasi kalyāṇi dhātāram dharmam eva ca rajomūḍhena manasā kṣeptum śaṅkitum eva caпоэтому, о благая, тебе не следует умом, помрачённым раджасом, порицать Дхатара и дхарму или сомневаться в них

धर्मातिशङ्की न अन्यस्मिन् प्रमाणम् अधिगच्छति आत्मप्रमाणः उन्नद्धः श्रेयसः हि अवमन्यकःdharmātiśaṅkī na anyasmin pramāṇam adhigacchati ātmapramāṇaḥ unnaddhaḥ śreyasaḥ hi avamanyakaḥсомневающийся в дхарме не принимает другого доказательства, сам себе мерило, надменный, презирающий высшее благо

इन्द्रियप्रीतिसंबद्धम् यत् इदम् लोकसाक्षिकम् एतावान् मन्यते बालः मोहम् अन्यत्र गच्छतिindriyaprītisaṃbaddham yat idam lokasākṣikam etāvān manyate bālaḥ moham anyatra gacchatiребёнок считает реальным только то, что связано с удовольствием чувств и видимо миру, а в остальном уходит в заблуждение

प्रायश्चित्तम् न तस्य अस्ति यः धर्मम् अतिशङ्कते ध्यायन् स कृपणः पापः न लोकान् प्रतिपद्यतेprāyaścittam na tasya asti yaḥ dharmam atiśaṅkate dhyāyan sa kṛpaṇaḥ pāpaḥ na lokān pratipadyateнет искупления для того, кто чрезмерно сомневается в дхарме; такой жалкий грешник, размышляя так, не достигает миров

प्रमाणानि अतिवृत्तः हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकः कामलोभानुगः मूढः नरकम् प्रतिपद्यतेpramāṇāni ativṛttaḥ hi vedaśāstrārthanindakaḥ kāmalobhānugaḥ mūḍhaḥ narakam pratipadyateперешедший через источники знания, хулитель смысла Веды и шастр, следующий желанию и жадности глупец, достигает ада

यः तु नित्यम् कृतमतिः धर्मम् एव अभिपद्यते अशङ्कमानः कल्याणि सः अमुत्र आनन्त्यम् अश्नुतेyaḥ tu nityam kṛtamatiḥ dharmam eva abhipadyate aśaṅkamānaḥ kalyāṇi saḥ amutra ānantyam aśnuteно кто с твёрдым умом всегда следует дхарме, не сомневаясь, о благая, тот в будущем вкушает бесконечное

आर्षम् प्रमाणम् उत्क्रम्य धर्मान् अपरिपालयन् सर्वशास्त्रातिगः मूढः शम् जन्मसु न विन्दतिārṣam pramāṇam utkramya dharmān aparipālayan sarvaśāstrātigaḥ mūḍhaḥ śam janmasu na vindatiпереступив доказательство риши и не храня дхармы, глупец, преступающий все шастры, не находит блага в рождениях

Translation

«Ты сама видела Маркандею, достигшего долгой жизни дхармой. Вьяса, Васиштха, Майтрея, Нарада, Ломаша, Шука и другие совершенные риши обладают божественной йогой, силой проклятия и благословения и весомее даже богов; они всегда учат меня прежде всего дхарме. Поэтому не порицай Дхатара и дхарму умом, помрачённым раджасом. Тот, кто сомневается в дхарме, делает себя единственным мерилом и принимает только то, что приятно чувствам и видно миру. Такой человек, презрев Веду и шастры, идёт за желанием и жадностью. Но тот, кто твёрдо следует дхарме без сомнения, обретает бесконечное благо».

Commentary

Юдхиштхира отвечает через авторитет реализованных риши. Для него вера не слепая: она опирается на тех, кто очистил сознание и видит последствия, скрытые от обычного чувства.

Version

cc44109f894b · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.32.1-9 NextVerse 3.32.21-31

Page between verses with