Mahabharata 3.31.20-30

Драупади-дайвавада-парва: Драупади спорит о судьбе · Verse 3.31.20-30

2913 / 3756

Mahabharata · 3.31.20-30

॥

Devanāgarī

अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
ईश्वरस्य वशे लोकस् तिष्ठते नात्मनो यथा ॥
धातैव खलु भूतानां सुखदुःखे प्रियाप्रिये ॥
दधाति सर्वम् ईशानः पुरस्ताच् छुक्रम् उच्चरन् ॥
यथा दारुमयी योषा नरवीर समाहिता ॥
ईरयत्य् अङ्गम् अङ्गानि तथा राजन्न् इमाः प्रजाः ॥
आकाश इव भूतानि व्याप्य सर्वाणि भारत ॥
ईश्वरो विदधातीह कल्याणं यच् च पापकम् ॥
शकुनिस् तन्तुबद्धो वा नियतो ऽयम् अनीश्वरः ॥
ईश्वरस्य वशे तिष्ठन् नान्येषां नात्मनः प्रभुः ॥
मणिः सूत्र इव प्रोतो नस्योत इव गोवृषः ॥
धातुर् आदेशम् अन्वेति तन्मयो हि तदर्पणः ॥
नात्माधीनो मनुष्यो ऽयं कालं भवति कं चन ॥
स्रोतसो मध्यम् आपन्नः कूलाद् वृक्श इव च्युतः ॥
अज्ञो जन्तुर् अनीशो ऽयम् आत्मनः सुखदुःखयोः ॥
ईश्वरप्रेरितो गच्छेत् स्वर्गं नरकम् एव च ॥
यथा वायोस् तृणाग्राणि वशं यान्ति बलीयसः ॥
धातुर् एवं वशं यान्ति सर्वभूतानि भारत ॥
आर्यकर्मणि युञ्जानः पापे वा पुनर् ईश्वरः ॥
व्याप्य भूतानि चरते न चायम् इति लक्ष्यते ॥
हेतुमात्रम् इदं धातुः शरीरं क्षेत्रसंज्ञितम् ॥
येन कारयते कर्म शुभाशुभफलं विभुः ॥

Transliteration (IAST)

atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
īśvarasya vaśe lokas tiṣṭhate nātmano yathā ||
dhātaiva khalu bhūtānāṃ sukhaduḥkhe priyāpriye ||
dadhāti sarvam īśānaḥ purastāc chukram uccaran ||
yathā dārumayī yoṣā naravīra samāhitā ||
īrayaty aṅgam aṅgāni tathā rājann imāḥ prajāḥ ||
ākāśa iva bhūtāni vyāpya sarvāṇi bhārata ||
īśvaro vidadhātīha kalyāṇaṃ yac ca pāpakam ||
śakunis tantubaddho vā niyato 'yam anīśvaraḥ ||
īśvarasya vaśe tiṣṭhan nānyeṣāṃ nātmanaḥ prabhuḥ ||
maṇiḥ sūtra iva proto nasyota iva govṛṣaḥ ||
dhātur ādeśam anveti tanmayo hi tadarpaṇaḥ ||
nātmādhīno manuṣyo 'yaṃ kālaṃ bhavati kaṃ cana ||
srotaso madhyam āpannaḥ kūlād vṛkśa iva cyutaḥ ||
ajño jantur anīśo 'yam ātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥ ||
īśvaraprerito gacchet svargaṃ narakam eva ca ||
yathā vāyos tṛṇāgrāṇi vaśaṃ yānti balīyasaḥ ||
dhātur evaṃ vaśaṃ yānti sarvabhūtāni bhārata ||
āryakarmaṇi yuñjānaḥ pāpe vā punar īśvaraḥ ||
vyāpya bhūtāni carate na cāyam iti lakṣyate ||
hetumātram idaṃ dhātuḥ śarīraṃ kṣetrasaṃjñitam ||
yena kārayate karma śubhāśubhaphalaṃ vibhuḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अत्र अपि उदाहरन्ति इमम् इतिहासम् पुरातनम् ईश्वरस्य वशे लोकः तिष्ठते न आत्मनः यथाatra api udāharanti imam itihāsam purātanam īśvarasya vaśe lokaḥ tiṣṭhate na ātmanaḥ yathāздесь приводят древнюю историю: мир стоит во власти Ишвары, а не во власти самого себя

धाता एव खलु भूतानाम् सुखदुःखे प्रियाप्रिये दधाति सर्वम् ईशानः पुरस्तात् शुक्रम् उच्चरन्dhātā eva khalu bhūtānām sukhaduḥkhe priyāpriye dadhāti sarvam īśānaḥ purastāt śukram uccaranДхатар, владыка, прежде изливая семя, полагает для существ счастье и горе, приятное и неприятное

यथा दारुमयी योषा नरवीर समाहिता ईरयति अङ्गम् अङ्गानि तथा राजन् इमाः प्रजाःyathā dārumayī yoṣā naravīra samāhitā īrayati aṅgam aṅgāni tathā rājan imāḥ prajāḥкак деревянная женщина, о герой, устроенная, движет членами, так, о царь, эти существа

आकाशः इव भूतानि व्याप्य सर्वाणि भारत ईश्वरः विदधाति इह कल्याणम् यत् च पापकम्ākāśaḥ iva bhūtāni vyāpya sarvāṇi bhārata īśvaraḥ vidadhāti iha kalyāṇam yat ca pāpakamкак пространство, охватив все существа, Ишвара здесь устраивает и доброе, и дурное, о Бхарата

शकुनिः तन्तुबद्धः वा नियतः अयम् अनीश्वरः ईश्वरस्य वशे तिष्ठन् न अन्येषाम् न आत्मनः प्रभुःśakuniḥ tantubaddhaḥ vā niyataḥ ayam anīśvaraḥ īśvarasya vaśe tiṣṭhan na anyeṣām na ātmanaḥ prabhuḥкак птица, привязанная нитью, этот человек связан и не властен; стоя во власти Ишвары, он не владыка ни других, ни себя

मणिः सूत्रे इव प्रोतः नस्योतः इव गोवृषः धातुः आदेशम् अन्वेति तन्मयः हि तदर्पणःmaṇiḥ sūtre iva protaḥ nasyotaḥ iva govṛṣaḥ dhātuḥ ādeśam anveti tanmayaḥ hi tadarpaṇaḥкак бусина, нанизанная на нить, или бык с кольцом в носу, он следует приказу Дхатара, весь принадлежа ему и обращён к нему

न आत्माधीनः मनुष्यः अयम् कालम् भवति कम् चन स्रोतसः मध्यम् आपन्नः कूलात् वृक्षः इव च्युतःna ātmādhīnaḥ manuṣyaḥ ayam kālam bhavati kam cana srotasaḥ madhyam āpannaḥ kūlāt vṛkṣaḥ iva cyutaḥчеловек никогда не бывает подвластен самому себе; он как дерево, упавшее с берега в середину потока

अज्ञः जन्तुः अनीशः अयम् आत्मनः सुखदुःखयोः ईश्वरप्रेरितः गच्छेत् स्वर्गम् नरकम् एव चajñaḥ jantuḥ anīśaḥ ayam ātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥ īśvarapreritaḥ gacchet svargam narakam eva caневежественное существо не властно над своим счастьем и горем; побуждаемое Ишварой, оно идёт на небо или в ад

यथा वायोः तृणाग्राणि वशम् यान्ति बलीयसः धातुः एवम् वशम् यान्ति सर्वभूतानि भारतyathā vāyoḥ tṛṇāgrāṇi vaśam yānti balīyasaḥ dhātuḥ evam vaśam yānti sarvabhūtāni bhārataкак кончики травинок идут во власть сильного ветра, так все существа идут во власть Дхатара, о Бхарата

आर्यकर्मणि युञ्जानः पापे वा पुनर् ईश्वरः व्याप्य भूतानि चरते न च अयम् इति लक्ष्यतेāryakarmaṇi yuñjānaḥ pāpe vā punar īśvaraḥ vyāpya bhūtāni carate na ca ayam iti lakṣyateИшвара, заняв существ в благородном или греховном деле, проникая в них, действует, но не распознаётся как этот

हेतुमात्रम् इदम् धातुः शरीरम् क्षेत्रसंज्ञितम् येन कारयते कर्म शुभ अशुभ फलम् विभुःhetumātram idam dhātuḥ śarīram kṣetrasaṃjñitam yena kārayate karma śubha aśubha phalam vibhuḥэто тело, называемое полем, лишь средство Дхатара, через которое всепроникающий заставляет делать дела с благим и неблагим плодом

Translation

«Есть древнее учение: мир стоит во власти Ишвары, а не во власти самого себя. Дхатар назначает существам счастье и горе, приятное и неприятное. Люди подобны деревянной кукле, птице на нити, бусине на шнуре, быку с кольцом в носу, дереву, сорванному в поток. Существо не властно над своим счастьем и горем: побуждаемое Ишварой, оно идёт на небо или в ад. Как травинки подчиняются ветру, так все существа подчиняются Дхатару. Тело — лишь поле и средство, через которое всепроникающий заставляет совершать дела с благими и неблагими плодами».

Commentary

Драупади здесь доводит мысль о судьбе почти до предела: если всё движимо высшей силой, то человеческая ответственность становится мучительным вопросом. Это не спокойная метафизика, а богословие, произнесённое из раны.

Version

6732edb970f7 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.31.10-19 NextVerse 3.31.31-42

Page between verses with