Mahabharata 3.35.15-21

Юдхиштхира-пратиджня-парва: Юдхиштхира держит обет · Verse 3.35.15-21

2932 / 3756

Mahabharata · 3.35.15-21

॥

Devanāgarī

तदैव चेद् वीरकर्माकरिष्यो; यदा द्यूते परिघं पर्यमृक्षः ॥
बाहू दिधक्षन् वारितः फल्गुनेन; किं दुष्कृतं भीम तदाभविष्यत् ॥
प्राग् एव चैवं समयक्रियायाः; किं नाब्रवीः पौरुषम् आविदानः ॥
प्राप्तं तु कालं त्व् अभिपद्य पश्चात्; किं माम् इदानीम् अतिवेलम् आत्थ ॥
भूयो ऽपि दुःखं मम भीमसेन; दूये विषस्येव रसं विदित्वा ॥
यद् याज्ञसेनीं परिकृष्यमाणां; संदृश्य तत् क्षान्तम् इति स्म भीम ॥
न त्व् अद्य शक्यं भरतप्रवीर; कृत्वा यद् उक्तं कुरुवीरमध्ये ॥
कालं प्रतीक्षस्व सुखोदयस्य; पक्तिं फलानाम् इव बीजवापः ॥
यदा हि पूर्वं निकृतो निकृत्या; वैरं सपुष्पं सफलं विदित्वा ॥
महागुणं हरति हि पौरुषेण; तदा वीरो जीवति जीवलोके ॥
श्रियं च लोके लभते समग्रां; मन्ये चास्मै शत्रवः संनमन्ते ॥
मित्राणि चैनम् अतिरागाद् भजन्ते; देवा इवेन्द्रम् अनुजीवन्ति चैनम् ॥
मम प्रतिज्ञां च निबोध सत्यां; वृणे धर्मम् अमृताज् जीविताच् च ॥
राज्यं च पुत्राश् च यशो धनं च; सर्वं न सत्यस्य कलाम् उपैति ॥

Transliteration (IAST)

tadaiva ced vīrakarmākariṣyo; yadā dyūte parighaṃ paryamṛkṣaḥ ||
bāhū didhakṣan vāritaḥ phalgunena; kiṃ duṣkṛtaṃ bhīma tadābhaviṣyat ||
prāg eva caivaṃ samayakriyāyāḥ; kiṃ nābravīḥ pauruṣam āvidānaḥ ||
prāptaṃ tu kālaṃ tv abhipadya paścāt; kiṃ mām idānīm ativelam āttha ||
bhūyo 'pi duḥkhaṃ mama bhīmasena; dūye viṣasyeva rasaṃ viditvā ||
yad yājñasenīṃ parikṛṣyamāṇāṃ; saṃdṛśya tat kṣāntam iti sma bhīma ||
na tv adya śakyaṃ bharatapravīra; kṛtvā yad uktaṃ kuruvīramadhye ||
kālaṃ pratīkṣasva sukhodayasya; paktiṃ phalānām iva bījavāpaḥ ||
yadā hi pūrvaṃ nikṛto nikṛtyā; vairaṃ sapuṣpaṃ saphalaṃ viditvā ||
mahāguṇaṃ harati hi pauruṣeṇa; tadā vīro jīvati jīvaloke ||
śriyaṃ ca loke labhate samagrāṃ; manye cāsmai śatravaḥ saṃnamante ||
mitrāṇi cainam atirāgād bhajante; devā ivendram anujīvanti cainam ||
mama pratijñāṃ ca nibodha satyāṃ; vṛṇe dharmam amṛtāj jīvitāc ca ||
rājyaṃ ca putrāś ca yaśo dhanaṃ ca; sarvaṃ na satyasya kalām upaiti ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तदा एव चेत् वीरकर्म अकरिष्यः यदा द्यूते परिघम् पर्यमृक्षः बाहू दिधक्षन् वारितः फल्गुनेन किम् दुष्कृतम् भीम तदा अभविष्यत्tadā eva cet vīrakarma akariṣyaḥ yadā dyūte parigham paryamṛkṣaḥ bāhū didhakṣan vāritaḥ phalgunena kim duṣkṛtam bhīma tadā abhaviṣyatесли бы ты совершил геройское дело тогда, когда во время игры трогал железную палицу и хотел сжечь руки, но был остановлен Пхалгуной, что дурного было бы тогда, Бхима

प्राक् एव च एवम् समयक्रियायाः किम् न अब्रवीः पौरुषम् आविदानः प्राप्तम् तु कालम् अभिपद्य पश्चात् किम् माम् इदानीम् अतिवेलम् आत्थprāk eva ca evam samayakriyāyāḥ kim na abravīḥ pauruṣam āvidānaḥ prāptam tu kālam abhipadya paścāt kim mām idānīm ativelam ātthaпочему же раньше, до заключения условия, ты не сказал так, объявляя мужество? А теперь, когда время уже принято, зачем ты чрезмерно говоришь мне

भूयः अपि दुःखम् मम भीमसेन दूये विषस्य इव रसम् विदित्वा यत् याज्ञसेनीम् परिकृष्यमाणाम् संदृश्य तत् क्षान्तम् इति स्म भीमbhūyaḥ api duḥkham mama bhīmasena dūye viṣasya iva rasam viditvā yat yājñasenīm parikṛṣyamāṇām saṃdṛśya tat kṣāntam iti sma bhīmaещё большее горе у меня, Бхимасена; я мучаюсь, словно узнав вкус яда, что, увидев как тащат Яджнясени, это было стерплено, Бхима

न तु अद्य शक्यम् भरतप्रवीर कृत्वा यत् उक्तम् कुरुवीरमध्ये कालम् प्रतीक्षस्व सुखोदयस्य पक्तिम् फलानाम् इव बीजवापःna tu adya śakyam bharatapravīra kṛtvā yat uktam kuruvīramadhye kālam pratīkṣasva sukhodayasya paktim phalānām iva bījavāpaḥно сегодня невозможно, о лучший Бхарата, нарушить сказанное среди героев Куру; жди времени восхода счастья, как сеятель семян ждёт созревания плодов

यदा हि पूर्वम् निकृतः निकृत्या वैरम् सपुष्पम् सफलम् विदित्वा महागुणम् हरति हि पौरुषेण तदा वीरः जीवति जीवलोकेyadā hi pūrvam nikṛtaḥ nikṛtyā vairam sapuṣpam saphalam viditvā mahāguṇam harati hi pauruṣeṇa tadā vīraḥ jīvati jīvalokeкогда тот, кто прежде был обманут обманом, узнав вражду цветущей и плодоносящей, великой доблестью отнимает большое благо, тогда герой живёт в мире живых

श्रियम् च लोके लभते समग्राम् मन्ये च अस्मै शत्रवः संनमन्ते मित्राणि च एनम् अतिरागात् भजन्ते देवाः इव इन्द्रम् अनुजीवन्ति च एनम्śriyam ca loke labhate samagrām manye ca asmai śatravaḥ saṃnamante mitrāṇi ca enam atirāgāt bhajante devāḥ iva indram anujīvanti ca enamон обретает в мире полную удачу, враги склоняются перед ним, друзья с великой любовью служат ему и следуют за ним, как боги за Индрой

मम प्रतिज्ञाम् च निबोध सत्याम् वृणे धर्मम् अमृतात् जीवितात् च राज्यम् च पुत्राः च यशः धनम् च सर्वम् न सत्यस्य कलाम् उपैतिmama pratijñām ca nibodha satyām vṛṇe dharmam amṛtāt jīvitāt ca rājyam ca putrāḥ ca yaśaḥ dhanam ca sarvam na satyasya kalām upaitiузнай моё истинное обещание: я выбираю дхарму выше бессмертия и жизни; царство, сыновья, слава и богатство — всё это не достигает и доли истины

Translation

«Если бы ты совершил геройское дело тогда, когда во время игры хватался за палицу и хотел сжечь руки, что было бы дурного? Почему ты не сказал всё это до принятия условия? Теперь же, когда срок принят, зачем чрезмерно давить на меня? Мне самому больно, как от вкуса яда, что мы стерпели унижение Драупади. Но теперь нельзя нарушить слово, сказанное среди героев Куру. Жди времени счастья, как сеятель ждёт созревания плодов. Когда обманутый прежним обманом, дождавшись плода вражды, доблестью отнимет великое благо, тогда он по-настоящему живёт: враги склонятся, друзья будут служить ему, как боги Индре. Но знай моё обещание: я выбираю дхарму выше бессмертия и жизни. Царство, сыновья, слава и богатство не стоят и доли истины».

Commentary

Юдхиштхира не отрицает будущую расплату; он отказывается сорвать плод незрелым. Его терпение связано не с забыванием Драупади, а с убеждением, что истина дороже даже правильной мести, если месть потребует нарушить слово.

Version

5ef4d8e3e60f · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.35.7-14 NextVerse 3.36.1-10

Page between verses with