Mahabharata 3.37.20-30

Вьяса-пратисмрити-парва: Вьяса открывает путь к оружию · Verse 3.37.20-30

2938 / 3756

Mahabharata · 3.37.20-30

॥

Devanāgarī

तयोः संवदतोर् एवं तदा पाण्डवयोर् द्वयोः ॥
आजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतः ॥
सो ऽभिगम्य यथान्यायं पाण्डवैः प्रतिपूजितः ॥
युधिष्ठिरम् इदं वाक्यम् उवाच वदतां वरः ॥
युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदि मानसम् ॥
मनीषया ततः क्षिप्रम् आगतो ऽस्मि नरर्षभ ॥
भीष्माद् द्रोणात् कृपात् कर्णाद् द्रोणपुत्राच् च भारत ॥
यत् ते भयम् अमित्रघ्न हृदि संपरिवर्तते ॥
तत् ते ऽहं नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुना ॥
तच् छ्रुत्वा धृतिम् आस्थाय कर्मणा प्रतिपादय ॥
तत एकान्तम् उन्नीय पाराशर्यो युधिष्ठिरम् ॥
अब्रवीद् उपपन्नार्थम् इदं वाक्यविशारदः ॥
श्रेयसस् ते परः कालः प्राप्तो भरतसत्तम ॥
येनाभिभविता शत्रून् रणे पार्थो धनंजयः ॥
गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमतीम् इव ॥
विद्यां प्रतिस्मृतिं नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि ते ॥
याम् अवाप्य महाबाहुर् अर्जुनः साधयिष्यति ॥
अस्त्रहेतोर् महेन्द्रं च रुद्रं चैवाभिगच्छतु ॥
वरुणं च धनेशं च धर्मराजं च पाण्डव ॥
शक्तो ह्य् एष सुरान् द्रष्टुं तपसा विक्रमेण च ॥
ऋषिर् एष महातेजा नारायणसहायवान् ॥
पुराणः शाश्वतो देवो विष्णोर् अंशः सनातनः ॥
अस्त्राणीन्द्राच् च रुद्राच् च लोकपालेभ्य एव च ॥
समादाय महाबाहुर् महत् कर्म करिष्यति ॥

Transliteration (IAST)

tayoḥ saṃvadator evaṃ tadā pāṇḍavayor dvayoḥ ||
ājagāma mahāyogī vyāsaḥ satyavatīsutaḥ ||
so 'bhigamya yathānyāyaṃ pāṇḍavaiḥ pratipūjitaḥ ||
yudhiṣṭhiram idaṃ vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ ||
yudhiṣṭhira mahābāho vedmi te hṛdi mānasam ||
manīṣayā tataḥ kṣipram āgato 'smi nararṣabha ||
bhīṣmād droṇāt kṛpāt karṇād droṇaputrāc ca bhārata ||
yat te bhayam amitraghna hṛdi saṃparivartate ||
tat te 'haṃ nāśayiṣyāmi vidhidṛṣṭena hetunā ||
tac chrutvā dhṛtim āsthāya karmaṇā pratipādaya ||
tata ekāntam unnīya pārāśaryo yudhiṣṭhiram ||
abravīd upapannārtham idaṃ vākyaviśāradaḥ ||
śreyasas te paraḥ kālaḥ prāpto bharatasattama ||
yenābhibhavitā śatrūn raṇe pārtho dhanaṃjayaḥ ||
gṛhāṇemāṃ mayā proktāṃ siddhiṃ mūrtimatīm iva ||
vidyāṃ pratismṛtiṃ nāma prapannāya bravīmi te ||
yām avāpya mahābāhur arjunaḥ sādhayiṣyati ||
astrahetor mahendraṃ ca rudraṃ caivābhigacchatu ||
varuṇaṃ ca dhaneśaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍava ||
śakto hy eṣa surān draṣṭuṃ tapasā vikrameṇa ca ||
ṛṣir eṣa mahātejā nārāyaṇasahāyavān ||
purāṇaḥ śāśvato devo viṣṇor aṃśaḥ sanātanaḥ ||
astrāṇīndrāc ca rudrāc ca lokapālebhya eva ca ||
samādāya mahābāhur mahat karma kariṣyati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तयोः संवदतोः एवम् तदा पाण्डवयोः द्वयोः आजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतःtayoḥ saṃvadatoḥ evam tadā pāṇḍavayoḥ dvayoḥ ājagāma mahāyogī vyāsaḥ satyavatīsutaḥкогда эти два Пандава так беседовали, пришёл великий йог Вьяса, сын Сатьявати

सः अभिगम्य यथान्यायम् पाण्डवैः प्रतिपूजितः युधिष्ठिरम् इदम् वाक्यम् उवाच वदताम् वरःsaḥ abhigamya yathānyāyam pāṇḍavaiḥ pratipūjitaḥ yudhiṣṭhiram idam vākyam uvāca vadatām varaḥподойдя, он был как следует почтён Пандавами и, лучший из говорящих, сказал Юдхиштхире это слово

युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदि मानसम् मनीषया ततः क्षिप्रम् आगतः अस्मि नरर्षभyudhiṣṭhira mahābāho vedmi te hṛdi mānasam manīṣayā tataḥ kṣipram āgataḥ asmi nararṣabhaЮдхиштхира, могучерукий, я знаю мысль в твоём сердце; поэтому силой разума быстро пришёл, о бык людей

भीष्मात् द्रोणात् कृपात् कर्णात् द्रोणपुत्रात् च भारत यत् ते भयम् अमित्रघ्न हृदि संपरिवर्ततेbhīṣmāt droṇāt kṛpāt karṇāt droṇaputrāt ca bhārata yat te bhayam amitraghna hṛdi saṃparivartateстрах перед Бхишмой, Дроной, Крипой, Карной и сыном Дроны, который вращается в твоём сердце, о Бхарата, губитель врагов

तत् ते अहम् नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुना तत् श्रुत्वा धृतिम् आस्थाय कर्मणा प्रतिपादयtat te aham nāśayiṣyāmi vidhidṛṣṭena hetunā tat śrutvā dhṛtim āsthāya karmaṇā pratipādayaя уничтожу его средством, увиденным правилом; услышав это, укрепись и осуществи делом

ततः एकान्तम् उन्नीय पाराशर्यः युधिष्ठिरम् अब्रवीत् उपपन्नार्थम् इदम् वाक्यविशारदःtataḥ ekāntam unnīya pārāśaryaḥ yudhiṣṭhiram abravīt upapannārtham idam vākyaviśāradaḥзатем Парашарья отвёл Юдхиштхиру в уединение и, искусный в речи, сказал это разумное слово

श्रेयसः ते परः कालः प्राप्तः भरतसत्तम येन अभिभविता शत्रून् रणे पार्थः धनंजयःśreyasaḥ te paraḥ kālaḥ prāptaḥ bharatasattama yena abhibhavitā śatrūn raṇe pārthaḥ dhanaṃjayaḥдля твоего высшего блага настало время, о лучший Бхарата, благодаря которому Партха Дхананджая одолеет врагов в бою

गृहाण इमाम् मया प्रोक्ताम् सिद्धिम् मूर्तिमतीम् इव विद्याम् प्रतिस्मृतिम् नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि तेgṛhāṇa imām mayā proktām siddhim mūrtimatīm iva vidyām pratismṛtim nāma prapannāya bravīmi teприми эту, мной сказанную, словно воплощённую сиддхи, науку по имени Пратисмрити; я говорю её тебе, предавшемуся

याम् अवाप्य महाबाहुः अर्जुनः साधयिष्यतिyām avāpya mahābāhuḥ arjunaḥ sādhayiṣyatiполучив её, могучерукий Арджуна достигнет цели

अस्त्रहेतोः महेन्द्रम् च रुद्रम् च एव अभिगच्छतु वरुणम् च धनेशम् च धर्मराजम् च पाण्डवastrahetoḥ mahendram ca rudram ca eva abhigacchatu varuṇam ca dhaneśam ca dharmarājam ca pāṇḍavaради оружия пусть Пандав идёт к Махендре, Рудре, Варуне, Дханеше и Дхармараджу

शक्तः हि एष सुरान् द्रष्टुम् तपसा विक्रमेण चśaktaḥ hi eṣa surān draṣṭum tapasā vikrameṇa caведь он способен увидеть богов аскезой и доблестью

ऋषिः एष महातेजा नारायणसहायवान् पुराणः शाश्वतः देवः विष्णोः अंशः सनातनःṛṣiḥ eṣa mahātejā nārāyaṇasahāyavān purāṇaḥ śāśvataḥ devaḥ viṣṇoḥ aṃśaḥ sanātanaḥон риши великого сияния, имеющий Нараяну помощником, древний, вечный бог, вечная часть Вишну

अस्त्राणि इन्द्रात् च रुद्रात् च लोकपालेभ्यः एव च समादाय महाबाहुः महत् कर्म करिष्यतिastrāṇi indrāt ca rudrāt ca lokapālebhyaḥ eva ca samādāya mahābāhuḥ mahat karma kariṣyatiполучив оружие от Индры, Рудры и локапал, могучерукий совершит великое дело

Translation

Пока Пандавы беседовали, пришёл великий йог Вьяса, сын Сатьявати. Пандавы почтили его, и он сказал Юдхиштхире: «Я знаю страх в твоём сердце перед Бхишмой, Дроной, Крипой, Карной и Ашваттхаманом. Я уничтожу этот страх правильным средством. Настало время для твоего высшего блага: Арджуна должен одолеть врагов. Прими от меня науку Пратисмрити. Получив её, Арджуна достигнет цели. Пусть он ради оружия идёт к Индре, Рудре, Варуне, Кубере и Дхармараджу. Он способен увидеть богов аскезой и доблестью: он древний риши, вечная часть Вишну, имеющий Нараяну помощником. Получив оружие от богов, он совершит великое дело».

Commentary

Решение приходит не через немедленную ярость и не через пассивное ожидание, а через подготовку Арджуны. Вьяса переводит спор в духовно-военную задачу: обрести силу, достойную будущей битвы.

Version

bb162b7bdd77 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.37.11-19 NextVerse 3.37.31-41

Page between verses with