Mahabharata 3.39.8-19

Арджуна-тапас-парва: аскеза Арджуны · Verse 3.39.8-19

2947 / 3756

Mahabharata · 3.39.8-19

॥

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
कथयिष्यामि ते तात कथाम् एतां महात्मनः ॥
दिव्यां कौरवशार्दूल महतीम् अद्भुतोपमाम् ॥
गात्रसंस्पर्शसंबन्धं त्र्यम्बकेण सहानघ ॥
पार्थस्य देवदेवेन शृणु सम्यक् समागमम् ॥
युधिष्ठिरनियोगात् स जगामामितविक्रमः ॥
शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टुं देवदेवं च शंकरम् ॥
दिव्यं तद् धनुर् आदाय खड्गं च पुरुषर्षभः ॥
महाबलो महाबाहुर् अर्जुनः कार्यसिद्धये ॥
दिशं ह्य् उदीचीं कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति ॥
ऐन्द्रिः स्थिरमना राजन् सर्वलोकमहारथः ॥
त्वरया परया युक्तस् तपसे धृतनिश्चयः ॥
वनं कण्टकितं घोरम् एक एवान्वपद्यत ॥
नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ॥
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥
ततः प्रयाते कौन्तेये वनं मानुषवर्जितम् ॥
शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद् दिवि ॥
पुष्पवर्षं च सुमहन् निपपात महीतले ॥
मेघजालं च विततं छादयाम् आस सर्वतः ॥
अतीत्य वनदुर्गाणि संनिकर्षे महागिरेः ॥
शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानो ऽर्जुनस् तदा ॥
तत्रापश्यद् द्रुमान् फुल्लान् विहगैर् वल्गु नादितान् ॥
नदीश् च बहुलावर्ता नीलवैडूर्यसंनिभाः ॥
हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुतास् तथा ॥
पुंस्कोकिलरुताश् चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः ॥
मनोहरवनोपेतास् तस्मिन्न् अतिरथो ऽर्जुनः ॥
पुण्यशीतामलजलाः पश्यन् प्रीतमनाभवत् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
kathayiṣyāmi te tāta kathām etāṃ mahātmanaḥ ||
divyāṃ kauravaśārdūla mahatīm adbhutopamām ||
gātrasaṃsparśasaṃbandhaṃ tryambakeṇa sahānagha ||
pārthasya devadevena śṛṇu samyak samāgamam ||
yudhiṣṭhiraniyogāt sa jagāmāmitavikramaḥ ||
śakraṃ sureśvaraṃ draṣṭuṃ devadevaṃ ca śaṃkaram ||
divyaṃ tad dhanur ādāya khaḍgaṃ ca puruṣarṣabhaḥ ||
mahābalo mahābāhur arjunaḥ kāryasiddhaye ||
diśaṃ hy udīcīṃ kauravyo himavacchikharaṃ prati ||
aindriḥ sthiramanā rājan sarvalokamahārathaḥ ||
tvarayā parayā yuktas tapase dhṛtaniścayaḥ ||
vanaṃ kaṇṭakitaṃ ghoram eka evānvapadyata ||
nānāpuṣpaphalopetaṃ nānāpakṣiniṣevitam ||
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam ||
tataḥ prayāte kaunteye vanaṃ mānuṣavarjitam ||
śaṅkhānāṃ paṭahānāṃ ca śabdaḥ samabhavad divi ||
puṣpavarṣaṃ ca sumahan nipapāta mahītale ||
meghajālaṃ ca vitataṃ chādayām āsa sarvataḥ ||
atītya vanadurgāṇi saṃnikarṣe mahāgireḥ ||
śuśubhe himavatpṛṣṭhe vasamāno 'rjunas tadā ||
tatrāpaśyad drumān phullān vihagair valgu nāditān ||
nadīś ca bahulāvartā nīlavaiḍūryasaṃnibhāḥ ||
haṃsakāraṇḍavodgītāḥ sārasābhirutās tathā ||
puṃskokilarutāś caiva krauñcabarhiṇanāditāḥ ||
manoharavanopetās tasminn atiratho 'rjunaḥ ||
puṇyaśītāmalajalāḥ paśyan prītamanābhavat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच कथयिष्यामि ते तात कथाम् एताम् महात्मनः दिव्याम् कौरवशार्दूल महतीम् अद्भुतोपमाम्vaiśaṃpāyana uvāca kathayiṣyāmi te tāta kathām etām mahātmanaḥ divyām kauravaśārdūla mahatīm adbhutopamāmВайшампаяна сказал: я расскажу тебе, сын мой, эту божественную, великую, подобную чуду историю великой души, тигр Кауравов

गात्रसंस्पर्शसंबन्धम् त्र्यम्बकेण सह अनघ पार्थस्य देवदेवेन शृणु सम्यक् समागमम्gātrasaṃsparśasaṃbandham tryambakeṇa saha anagha pārthasya devadevena śṛṇu samyak samāgamamуслышь как следует, безгрешный, встречу Партхи с Трьямбакой, богом богов, связанную с соприкосновением тел

युधिष्ठिरनियोगात् स जगाम अमितविक्रमः शक्रम् सुरेश्वरम् द्रष्टुम् देवदेवम् च शंकरम्yudhiṣṭhiraniyogāt sa jagāma amitavikramaḥ śakram sureśvaram draṣṭum devadevam ca śaṃkaramпо велению Юдхиштхиры он, безмерно доблестный, пошёл увидеть Шакру, владыку богов, и Шанкару, бога богов

दिव्यम् तत् धनुः आदाय खड्गम् च पुरुषर्षभः महाबलः महाबाहुः अर्जुनः कार्यसिद्धये दिशम् हि उदीचीम् कौरव्यः हिमवच्छिखरम् प्रतिdivyam tat dhanuḥ ādāya khaḍgam ca puruṣarṣabhaḥ mahābalaḥ mahābāhuḥ arjunaḥ kāryasiddhaye diśam hi udīcīm kauravyaḥ himavacchikharam pratiвзяв тот божественный лук и меч, бык людей, великосильный, могучерукий Арджуна, Кауравья, ради успеха дела пошёл к северной стороне, к вершине Химавата

ऐन्द्रिः स्थिरमनाः राजन् सर्वलोकमहारथः त्वरया परया युक्तः तपसे धृतनिश्चयः वनम् कण्टकितम् घोरम् एकः एव अन्वपद्यतaindriḥ sthiramanāḥ rājan sarvalokamahārathaḥ tvarayā parayā yuktaḥ tapase dhṛtaniścayaḥ vanam kaṇṭakitam ghoram ekaḥ eva anvapadyataсын Индры, стойкий умом, великий колесничий всех миров, с высшей поспешностью, решившийся на аскезу, один вошёл в страшный колючий лес

नानापुष्पफलोपेतम् नानापक्षिनिषेवितम् नानामृगगणाकीर्णम् सिद्धचारणसेवितम्nānāpuṣpaphalopetam nānāpakṣiniṣevitam nānāmṛgagaṇākīrṇam siddhacāraṇasevitamполный разных цветов и плодов, посещаемый разными птицами, наполненный стаями разных зверей, посещаемый сиддхами и чаранами

ततः प्रयाते कौन्तेये वनम् मानुषवर्जितम् शङ्खानाम् पटहानाम् च शब्दः समभवत् दिविtataḥ prayāte kaunteye vanam mānuṣavarjitam śaṅkhānām paṭahānām ca śabdaḥ samabhavat diviкогда Каунтея отправился в лес, лишённый людей, в небе раздался звук раковин и барабанов

पुष्पवर्षम् च सुमहत् निपपात महीतले मेघजालम् च विततम् छादयाम् आस सर्वतःpuṣpavarṣam ca sumahat nipapāta mahītale meghajālam ca vitatam chādayām āsa sarvataḥи великий дождь цветов упал на землю, и распростёртая сеть облаков покрыла всё вокруг

अतीत्य वनदुर्गाणि संनिकर्षे महागिरेः शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानः अर्जुनः तदाatītya vanadurgāṇi saṃnikarṣe mahāgireḥ śuśubhe himavatpṛṣṭhe vasamānaḥ arjunaḥ tadāпреодолев лесные трудности, тогда Арджуна засиял, живя на склоне Химавата, близ великой горы

तत्र अपश्यत् द्रुमान् फुल्लान् विहगैः वल्गु नादितान् नदीः च बहुलावर्ताः नीलवैडूर्यसंनिभाःtatra apaśyat drumān phullān vihagaiḥ valgu nāditān nadīḥ ca bahulāvartāḥ nīlavaiḍūryasaṃnibhāḥтам он увидел цветущие деревья, сладко звучащие птицами, и реки с множеством водоворотов, подобные синему вайдурье

हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुताः तथा पुंस्कोकिलरुताः च एव क्रौञ्चबर्हिणनादिताःhaṃsakāraṇḍavodgītāḥ sārasābhirutāḥ tathā puṃskokilarutāḥ ca eva krauñcabarhiṇanāditāḥвоспетые гусями и карандавами, оглашаемые журавлями, голосами самцов кукушек, криками краунчей и павлинов

मनोहरवनोपेताः तस्मिन् अतिरथः अर्जुनः पुण्यशीतामलजलाः पश्यन् प्रीतमनाः अभवत्manoharavanopetāḥ tasmin atirathaḥ arjunaḥ puṇyaśītāmalajalāḥ paśyan prītamanāḥ abhavatвидя там очаровательные леса и святые, прохладные, чистые воды, великий колесничий Арджуна стал радостен умом

Translation

Вайшампаяна сказал: «Я расскажу эту божественную и чудесную историю о встрече Партхи с Трьямбакой. По велению Юдхиштхиры Арджуна взял лук и меч и пошёл на север, к вершинам Химавата, чтобы увидеть Шакру и Шанкару. Он один вошёл в страшный колючий лес, полный цветов, плодов, птиц, зверей, сиддхов и чаранов. В небе зазвучали раковины и барабаны, на землю пролился дождь цветов. На склоне Химавата он увидел цветущие деревья, реки, птиц и чистые прохладные воды и возрадовался».

Commentary

Природа отвечает на аскезу Арджуны как на священное движение. Лес не просто фон: он становится пространством, где человеческая решимость встречает божественное присутствие.

Version

53271b80c322 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.39.1-7 NextVerse 3.39.20-27

Page between verses with