Mahabharata 3.46.3-18

Devanāgarī

श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस्य धीमतः ॥
कच्चित् तवापि विदितं यथातथ्येन सारथे ॥
प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयः ॥
मम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति ॥
यस्य नित्यम् ऋता वाचः स्वैरेष्व् अपि महात्मनः ॥
त्रैलोक्यम् अपि तस्य स्याद् योद्धा यस्य धनंजयः ॥
अस्यतः कर्णिनाराचांस् तीक्ष्णाग्रांश् च शिलाशितान् ॥
को ऽर्जुनस्याग्रतस् तिष्ठेद् अपि मृत्युर् जरातिगः ॥
मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशं गताः ॥
येषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः प्रत्युपस्थितम् ॥
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः ॥
अनिशं चिन्तयानो ऽपि य एनम् उदियाद् रथी ॥
द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मो ऽपि वा रणे ॥
महान् स्यात् संशयो लोके न तु पश्यामि नो जयम् ॥
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः ॥
अमर्षी बलवान् पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः ॥
भवेत् सुतुमुलं युद्धं सर्वशो ऽप्य् अपराजितम् ॥
सर्वे ह्य् अस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद् यशः ॥
अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन् पराजिताः ॥
वधे नूनं भवेच् छान्तिस् तेषां वा फल्गुनस्य वा ॥
न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता वास्य न विद्यते ॥
मन्युस् तस्य कथं शाम्येन् मन्दान् प्रति समुत्थितः ॥
त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवे ऽग्निम् अतर्पयत् ॥
जिगाय पार्थिवान् सर्वान् राजसूये महाक्रतौ ॥
शेषं कुर्याद् गिरेर् वज्रं निपतन् मूर्ध्नि संजय ॥
न तु कुर्युः शराः शेषम् अस्तास् तात किरीटिना ॥
यथा हि किरणा भानोस् तपन्तीह चराचरम् ॥
तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास् तप्स्यन्ति मे सुतान् ॥
अपि वा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः ॥
प्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः ॥
यद् उद्वपन् प्रवपंश् चैव बाणान्; स्थाताततायी समरे किरीटी ॥
सृष्टो ऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा; भवेद् यथा तद्वद् अपारणीयः ॥

Transliteration (IAST)

śrutaṃ me sūta kārtsnyena karma pārthasya dhīmataḥ ||
kaccit tavāpi viditaṃ yathātathyena sārathe ||
pramatto grāmyadharmeṣu mandātmā pāpaniścayaḥ ||
mama putraḥ sudurbuddhiḥ pṛthivīṃ ghātayiṣyati ||
yasya nityam ṛtā vācaḥ svaireṣv api mahātmanaḥ ||
trailokyam api tasya syād yoddhā yasya dhanaṃjayaḥ ||
asyataḥ karṇinārācāṃs tīkṣṇāgrāṃś ca śilāśitān ||
ko 'rjunasyāgratas tiṣṭhed api mṛtyur jarātigaḥ ||
mama putrā durātmānaḥ sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥ ||
yeṣāṃ yuddhaṃ durādharṣaiḥ pāṇḍavaiḥ pratyupasthitam ||
tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ ||
aniśaṃ cintayāno 'pi ya enam udiyād rathī ||
droṇakarṇau pratīyātāṃ yadi bhīṣmo 'pi vā raṇe ||
mahān syāt saṃśayo loke na tu paśyāmi no jayam ||
ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ ||
amarṣī balavān pārthaḥ saṃrambhī dṛḍhavikramaḥ ||
bhavet sutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo 'py aparājitam ||
sarve hy astravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahad yaśaḥ ||
api sarveśvaratvaṃ hi na vāñcheran parājitāḥ ||
vadhe nūnaṃ bhavec chāntis teṣāṃ vā phalgunasya vā ||
na tu hantārjunasyāsti jetā vāsya na vidyate ||
manyus tasya kathaṃ śāmyen mandān prati samutthitaḥ ||
tridaśeśasamo vīraḥ khāṇḍave 'gnim atarpayat ||
jigāya pārthivān sarvān rājasūye mahākratau ||
śeṣaṃ kuryād girer vajraṃ nipatan mūrdhni saṃjaya ||
na tu kuryuḥ śarāḥ śeṣam astās tāta kirīṭinā ||
yathā hi kiraṇā bhānos tapantīha carācaram ||
tathā pārthabhujotsṛṣṭāḥ śarās tapsyanti me sutān ||
api vā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥ ||
pratibhāti vidīrṇeva sarvato bhāratī camūḥ ||
yad udvapan pravapaṃś caiva bāṇān; sthātātatāyī samare kirīṭī ||
sṛṣṭo 'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā; bhaved yathā tadvad apāraṇīyaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस्य धीमतः ॥ कच्चित् तवापि विदितं यथातथ्येन सारथे ॥ प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयः ॥ मम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति ॥ यस्य नित्यम् ऋता वाचः स्वैरेष्व् अपि महात्मनः ॥ त्रैलोक्यम् अपि तस्य स्याद् योद्धा यस्य धनंजयः ॥ अस्यतः कर्णिनाराचांस् तीक्ष्णाग्रांश् च शिलाशितान् ॥ को ऽर्जुनस्याग्रतस् तिष्ठेद् अपि मृत्युर् जरातिगः ॥ मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशं गताः ॥ येषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः प्रत्युपस्थितम् ॥ तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः ॥ अनिशं चिन्तयानो ऽपि य एनम् उदियाद् रथी ॥ द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मो ऽपि वा रणे ॥ महान् स्यात् संशयो लोके न तु पश्यामि नो जयम् ॥ घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः ॥ अमर्षी बलवान् पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः ॥ भवेत् सुतुमुलं युद्धं सर्वशो ऽप्य् अपराजितम् ॥ सर्वे ह्य् अस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद् यशः ॥ अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन् पराजिताः ॥ वधे नूनं भवेच् छान्तिस् तेषां वा फल्गुनस्य वा ॥ न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता वास्य न विद्यते ॥ मन्युस् तस्य कथं शाम्येन् मन्दान् प्रति समुत्थितः ॥ त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवे ऽग्निम् अतर्पयत् ॥ जिगाय पार्थिवान् सर्वान् राजसूये महाक्रतौ ॥ शेषं कुर्याद् गिरेर् वज्रं निपतन् मूर्ध्नि संजय ॥ न तु कुर्युः शराः शेषम् अस्तास् तात किरीटिना ॥ यथा हि किरणा भानोस् तपन्तीह चराचरम् ॥ तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास् तप्स्यन्ति मे सुतान् ॥ अपि वा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः ॥ प्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः ॥ यद् उद्वपन् प्रवपंश् चैव बाणान्; स्थाताततायी समरे किरीटी ॥ सृष्टो ऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा; भवेद् यथा तद्वद् अपारणीयः ॥śrutaṃ me sūta kārtsnyena karma pārthasya dhīmataḥ || kaccit tavāpi viditaṃ yathātathyena sārathe || pramatto grāmyadharmeṣu mandātmā pāpaniścayaḥ || mama putraḥ sudurbuddhiḥ pṛthivīṃ ghātayiṣyati || yasya nityam ṛtā vācaḥ svaireṣv api mahātmanaḥ || trailokyam api tasya syād yoddhā yasya dhanaṃjayaḥ || asyataḥ karṇinārācāṃs tīkṣṇāgrāṃś ca śilāśitān || ko 'rjunasyāgratas tiṣṭhed api mṛtyur jarātigaḥ || mama putrā durātmānaḥ sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥ || yeṣāṃ yuddhaṃ durādharṣaiḥ pāṇḍavaiḥ pratyupasthitam || tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ || aniśaṃ cintayāno 'pi ya enam udiyād rathī || droṇakarṇau pratīyātāṃ yadi bhīṣmo 'pi vā raṇe || mahān syāt saṃśayo loke na tu paśyāmi no jayam || ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ || amarṣī balavān pārthaḥ saṃrambhī dṛḍhavikramaḥ || bhavet sutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo 'py aparājitam || sarve hy astravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahad yaśaḥ || api sarveśvaratvaṃ hi na vāñcheran parājitāḥ || vadhe nūnaṃ bhavec chāntis teṣāṃ vā phalgunasya vā || na tu hantārjunasyāsti jetā vāsya na vidyate || manyus tasya kathaṃ śāmyen mandān prati samutthitaḥ || tridaśeśasamo vīraḥ khāṇḍave 'gnim atarpayat || jigāya pārthivān sarvān rājasūye mahākratau || śeṣaṃ kuryād girer vajraṃ nipatan mūrdhni saṃjaya || na tu kuryuḥ śarāḥ śeṣam astās tāta kirīṭinā || yathā hi kiraṇā bhānos tapantīha carācaram || tathā pārthabhujotsṛṣṭāḥ śarās tapsyanti me sutān || api vā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥ || pratibhāti vidīrṇeva sarvato bhāratī camūḥ || yad udvapan pravapaṃś caiva bāṇān; sthātātatāyī samare kirīṭī || sṛṣṭo 'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā; bhaved yathā tadvad apāraṇīyaḥ ||Дхритараштра признаёт, что его дурной сын, поглощённый низкими удовольствиями, погубит землю; он боится Арджуны, Гандивы, Карны, Дроны, Бхишмы и будущей битвы, в которой стрелы Киритина будут как сам Антака.

Translation

Дхритараштра сказал: «Сута, я полностью услышал о деянии мудрого Партхи; знаешь ли ты это в точности? Мой сын, безрассудный, низкий, с греховным решением, погубит землю. У того великодушного Юдхиштхиры речь правдива даже в частной жизни, а его воин — Дхананджая; ему могло бы принадлежать даже троемирие. Кто устоит перед Арджуной, когда он выпускает острые нарачи? Мои дурные сыновья уже во власти смерти, раз им предстоит война с неприступными Пандавами. Я не вижу колесничего, который мог бы встать против носителя Гандивы. Если Дрона, Карна или даже Бхишма выйдут в бой, сомнение будет велико, но нашей победы я не вижу. Карна жалостлив и беспечен, учитель стар; Партха же гневен, силён, стремителен и твёрд. Верно, покой наступит только со смертью их или Пхалгуны. Но нет убийцы Арджуны и нет победителя над ним. Он насытил Агни в Кхандаве и покорил царей на раджасуе. Ваджра, падая на гору, может оставить остаток, но стрелы Киритина не оставят ничего. Как лучи солнца жгут подвижное и неподвижное, так стрелы из рук Партхи будут жечь моих сыновей. Когда Киритин станет рассыпать стрелы в бою, он будет подобен созданному Властителем Антаке, несущему всё к концу».

Commentary

Дхритараштра видит истину, но слишком поздно и без силы поступить по ней. Его страх — это знание дхармы без решимости защитить её.

Version

6b18cc3a522c · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC