Mahabharata 3.46.19-31

Devanāgarī

संजय उवाच
यद् एतत् कथितं राजंस् त्वया दुर्योधनं प्रति ॥
सर्वम् एतद् यथात्थ त्वं नैतन् मिथ्या महीपते ॥
मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास् ते ऽमितौजसः ॥
दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ॥
दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा ते दारुणोदयाः ॥
कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः ॥
श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे ॥
एकादशतनुः स्थाणुर् धनुषा परितोषितः ॥
कैरातं वेषम् आस्थाय योधयाम् आस फल्गुनम् ॥
जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान् स्वयम् ॥
तत्रैनं लोकपालास् ते दर्शयाम् आसुर् अर्जुनम् ॥
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम् ॥
नैतद् उत्सहते ऽन्यो हि लब्धुम् अन्यत्र फल्गुनात् ॥
साक्षाद् दर्शनम् एतेषाम् ईश्वराणां नरो भुवि ॥
महेश्वरेण यो राजन् न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान् ॥
कस् तम् उत्सहते वीरं युद्धे जरयितुं पुमान् ॥
आसादितम् इदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥
द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश् च पाण्डवान् ॥
यत्र विस्फुरमाणोष्ठो भीमः प्राह वचो महत् ॥
दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शिताव् उभौ ॥
ऊरू भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया ॥
त्रयोदशानां वर्षाणाम् अन्ते दुर्द्यूतदेविनः ॥
सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वे चामिततेजसः ॥
सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसो देवैर् अपि सुदुर्जयाः ॥
मन्ये मन्युसमुद्धूताः पुत्राणां तव संयुगे ॥
अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः ॥

Transliteration (IAST)

saṃjaya uvāca
yad etat kathitaṃ rājaṃs tvayā duryodhanaṃ prati ||
sarvam etad yathāttha tvaṃ naitan mithyā mahīpate ||
manyunā hi samāviṣṭāḥ pāṇḍavās te 'mitaujasaḥ ||
dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāṃ nītāṃ dharmapatnīṃ yaśasvinīm ||
duḥśāsanasya tā vācaḥ śrutvā te dāruṇodayāḥ ||
karṇasya ca mahārāja na svapsyantīti me matiḥ ||
śrutaṃ hi te mahārāja yathā pārthena saṃyuge ||
ekādaśatanuḥ sthāṇur dhanuṣā paritoṣitaḥ ||
kairātaṃ veṣam āsthāya yodhayām āsa phalgunam ||
jijñāsuḥ sarvadeveśaḥ kapardī bhagavān svayam ||
tatrainaṃ lokapālās te darśayām āsur arjunam ||
astrahetoḥ parākrāntaṃ tapasā kauravarṣabham ||
naitad utsahate 'nyo hi labdhum anyatra phalgunāt ||
sākṣād darśanam eteṣām īśvarāṇāṃ naro bhuvi ||
maheśvareṇa yo rājan na jīrṇo grastamūrtimān ||
kas tam utsahate vīraṃ yuddhe jarayituṃ pumān ||
āsāditam idaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam ||
draupadīṃ parikarṣadbhiḥ kopayadbhiś ca pāṇḍavān ||
yatra visphuramāṇoṣṭho bhīmaḥ prāha vaco mahat ||
dṛṣṭvā duryodhanenorū draupadyā darśitāv ubhau ||
ūrū bhetsyāmi te pāpa gadayā vajrakalpayā ||
trayodaśānāṃ varṣāṇām ante durdyūtadevinaḥ ||
sarve praharatāṃ śreṣṭhāḥ sarve cāmitatejasaḥ ||
sarve sarvāstravidvāṃso devair api sudurjayāḥ ||
manye manyusamuddhūtāḥ putrāṇāṃ tava saṃyuge ||
antaṃ pārthāḥ kariṣyanti vīryāmarṣasamanvitāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

संजय उवाच यद् एतत् कथितं राजंस् त्वया दुर्योधनं प्रति ॥ सर्वम् एतद् यथात्थ त्वं नैतन् मिथ्या महीपते ॥ मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास् ते ऽमितौजसः ॥ दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ॥ दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा ते दारुणोदयाः ॥ कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः ॥ श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे ॥ एकादशतनुः स्थाणुर् धनुषा परितोषितः ॥ कैरातं वेषम् आस्थाय योधयाम् आस फल्गुनम् ॥ जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान् स्वयम् ॥ तत्रैनं लोकपालास् ते दर्शयाम् आसुर् अर्जुनम् ॥ अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम् ॥ नैतद् उत्सहते ऽन्यो हि लब्धुम् अन्यत्र फल्गुनात् ॥ साक्षाद् दर्शनम् एतेषाम् ईश्वराणां नरो भुवि ॥ महेश्वरेण यो राजन् न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान् ॥ कस् तम् उत्सहते वीरं युद्धे जरयितुं पुमान् ॥ आसादितम् इदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश् च पाण्डवान् ॥ यत्र विस्फुरमाणोष्ठो भीमः प्राह वचो महत् ॥ दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शिताव् उभौ ॥ ऊरू भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया ॥ त्रयोदशानां वर्षाणाम् अन्ते दुर्द्यूतदेविनः ॥ सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वे चामिततेजसः ॥ सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसो देवैर् अपि सुदुर्जयाः ॥ मन्ये मन्युसमुद्धूताः पुत्राणां तव संयुगे ॥ अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः ॥saṃjaya uvāca yad etat kathitaṃ rājaṃs tvayā duryodhanaṃ prati || sarvam etad yathāttha tvaṃ naitan mithyā mahīpate || manyunā hi samāviṣṭāḥ pāṇḍavās te 'mitaujasaḥ || dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ sabhāṃ nītāṃ dharmapatnīṃ yaśasvinīm || duḥśāsanasya tā vācaḥ śrutvā te dāruṇodayāḥ || karṇasya ca mahārāja na svapsyantīti me matiḥ || śrutaṃ hi te mahārāja yathā pārthena saṃyuge || ekādaśatanuḥ sthāṇur dhanuṣā paritoṣitaḥ || kairātaṃ veṣam āsthāya yodhayām āsa phalgunam || jijñāsuḥ sarvadeveśaḥ kapardī bhagavān svayam || tatrainaṃ lokapālās te darśayām āsur arjunam || astrahetoḥ parākrāntaṃ tapasā kauravarṣabham || naitad utsahate 'nyo hi labdhum anyatra phalgunāt || sākṣād darśanam eteṣām īśvarāṇāṃ naro bhuvi || maheśvareṇa yo rājan na jīrṇo grastamūrtimān || kas tam utsahate vīraṃ yuddhe jarayituṃ pumān || āsāditam idaṃ ghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam || draupadīṃ parikarṣadbhiḥ kopayadbhiś ca pāṇḍavān || yatra visphuramāṇoṣṭho bhīmaḥ prāha vaco mahat || dṛṣṭvā duryodhanenorū draupadyā darśitāv ubhau || ūrū bhetsyāmi te pāpa gadayā vajrakalpayā || trayodaśānāṃ varṣāṇām ante durdyūtadevinaḥ || sarve praharatāṃ śreṣṭhāḥ sarve cāmitatejasaḥ || sarve sarvāstravidvāṃso devair api sudurjayāḥ || manye manyusamuddhūtāḥ putrāṇāṃ tava saṃyuge || antaṃ pārthāḥ kariṣyanti vīryāmarṣasamanvitāḥ ||Санджая подтверждает слова царя: Пандавы не забудут унижение Драупади, Духшасану и Карну; Арджуна видел Шиву, был испытан им в образе кирата и получил явление локапал, а Бхима поклялся разбить бёдра Дурьодханы.

Translation

Санджая сказал: «Царь, всё, что ты сказал о Дурьодхане, верно. Пандавы безмерной силы, увидев, как славную Драупади, их законную жену, привели в собрание, и услышав жестокие слова Духшасаны и Карны, по моему мнению, не смогут спать спокойно. Ты слышал, как сам Стхану, одиннадцатителый, приняв облик кирата, испытал Пхалгуну и был удовлетворён его луком; как все владыки богов явились Арджуне, доблестному Каурава, ради оружия. Никто на земле, кроме Пхалгуны, не способен получить их прямое видение. Кто сможет в бою истощить героя, которого не истощил Махешвара? Страшное дело уже совершено теми, кто тащил Драупади и разжёг гнев Пандавов. Бхима, увидев, как Дурьодхана показал Драупади оба бедра, сказал: “Через тринадцать лет я разобью твои бёдра палицей, подобной ваджре, о грешник, злой игрок”. Все Партхи — лучшие из воинов, знают все оружия и труднопобедимы даже богами. Думаю, в бою они положат конец твоим сыновьям».

Commentary

Санджая связывает небесное оружие Арджуны с земной причиной войны: унижением Драупади. Космическая сила отвечает на конкретную адхарму.

Version

e0e926fdcb58 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC