Mahabharata 3.50.18-24

Devanāgarī

स ददर्श तदा हंसाञ् जातरूपपरिच्छदान् ॥
वने विचरतां तेषाम् एकं जग्राह पक्षिणम् ॥
ततो ऽन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार तदा नलम् ॥
न हन्तव्यो ऽस्मि ते राजन् करिष्यामि हि ते प्रियम् ॥
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध ॥
यथा त्वद् अन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हि चित् ॥
एवम् उक्तस् ततो हंसम् उत्ससर्ज महीपतिः ॥
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भान् अगमंस् ततः ॥
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास् तदान्तिके ॥
निपेतुस् ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान् खगान् ॥
सा तान् अद्भुतरूपान् वै दृष्ट्वा सखिगणावृता ॥
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस् त्वरमाणोपचक्रमे ॥
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने ॥
एकैकशस् ततः कन्यास् तान् हंसान् समुपाद्रवन् ॥

Transliteration (IAST)

sa dadarśa tadā haṃsāñ jātarūpaparicchadān ||
vane vicaratāṃ teṣām ekaṃ jagrāha pakṣiṇam ||
tato 'ntarikṣago vācaṃ vyājahāra tadā nalam ||
na hantavyo 'smi te rājan kariṣyāmi hi te priyam ||
damayantīsakāśe tvāṃ kathayiṣyāmi naiṣadha ||
yathā tvad anyaṃ puruṣaṃ na sā maṃsyati karhi cit ||
evam uktas tato haṃsam utsasarja mahīpatiḥ ||
te tu haṃsāḥ samutpatya vidarbhān agamaṃs tataḥ ||
vidarbhanagarīṃ gatvā damayantyās tadāntike ||
nipetus te garutmantaḥ sā dadarśātha tān khagān ||
sā tān adbhutarūpān vai dṛṣṭvā sakhigaṇāvṛtā ||
hṛṣṭā grahītuṃ khagamāṃs tvaramāṇopacakrame ||
atha haṃsā visasṛpuḥ sarvataḥ pramadāvane ||
ekaikaśas tataḥ kanyās tān haṃsān samupādravan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स ददर्श तदा हंसाञ् जातरूपपरिच्छदान् ॥ वने विचरतां तेषाम् एकं जग्राह पक्षिणम् ॥ ततो ऽन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार तदा नलम् ॥ न हन्तव्यो ऽस्मि ते राजन् करिष्यामि हि ते प्रियम् ॥ दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध ॥ यथा त्वद् अन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हि चित् ॥ एवम् उक्तस् ततो हंसम् उत्ससर्ज महीपतिः ॥ ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भान् अगमंस् ततः ॥ विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास् तदान्तिके ॥ निपेतुस् ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान् खगान् ॥ सा तान् अद्भुतरूपान् वै दृष्ट्वा सखिगणावृता ॥ हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस् त्वरमाणोपचक्रमे ॥ अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने ॥ एकैकशस् ततः कन्यास् तान् हंसान् समुपाद्रवन् ॥sa dadarśa tadā haṃsāñ jātarūpaparicchadān || vane vicaratāṃ teṣām ekaṃ jagrāha pakṣiṇam || tato 'ntarikṣago vācaṃ vyājahāra tadā nalam || na hantavyo 'smi te rājan kariṣyāmi hi te priyam || damayantīsakāśe tvāṃ kathayiṣyāmi naiṣadha || yathā tvad anyaṃ puruṣaṃ na sā maṃsyati karhi cit || evam uktas tato haṃsam utsasarja mahīpatiḥ || te tu haṃsāḥ samutpatya vidarbhān agamaṃs tataḥ || vidarbhanagarīṃ gatvā damayantyās tadāntike || nipetus te garutmantaḥ sā dadarśātha tān khagān || sā tān adbhutarūpān vai dṛṣṭvā sakhigaṇāvṛtā || hṛṣṭā grahītuṃ khagamāṃs tvaramāṇopacakrame || atha haṃsā visasṛpuḥ sarvataḥ pramadāvane || ekaikaśas tataḥ kanyās tān haṃsān samupādravan ||Нала видит золотокрылых лебедей, ловит одного; лебедь просит не убивать его и обещает рассказать Дамаянти о Нале так, что она не сочтёт другого мужчину достойным; Нала отпускает его, и лебеди летят в Видарбху.

Translation

Там он увидел лебедей с золотыми перьями и поймал одного из них. Птица, поднявшаяся в воздух, человеческой речью сказала Нале: «Не убивай меня, царь; я сделаю тебе приятное. Я расскажу о тебе Дамаянти, о Нишадхе, так, что она никогда не сочтёт другого мужчину достойным». Услышав это, царь отпустил лебедя. Лебеди поднялись и полетели в Видарбху. Прилетев в город Видарбхи, они опустились рядом с Дамаянти, и она увидела этих птиц. Увидев их чудесный вид, окружённая подругами, она радостно поспешила поймать птиц. Тогда лебеди разлетелись по саду, и девушки побежали за ними по одному».

Commentary

Лебедь становится посланником, потому что Нала отвечает милостью на просьбу о жизни. В рассказе любовь начинается с акта ненасилия.

Version

3955c3a0ed56 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC