Mahabharata 3.50.25-31

Devanāgarī

दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावद् अन्तिके ॥
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीम् अथाब्रवीत् ॥
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः ॥
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास् तस्य मानुषाः ॥
तस्य वै यदि भार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि ॥
सफलं ते भवेज् जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे ॥
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान् ॥
दृष्टवन्तो न चास्माभिर् दृष्टपूर्वस् तथाविधः ॥
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः ॥
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान् भवेत् ॥
एवम् उक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशां पते ॥
अब्रवीत् तत्र तं हंसं तम् अप्य् एवं नलं वद ॥
तथेत्य् उक्त्वाण्डजः कन्यां वैदर्भस्य विशां पते ॥
पुनर् आगम्य निषधान् नले सर्वं न्यवेदयत् ॥

Transliteration (IAST)

damayantī tu yaṃ haṃsaṃ samupādhāvad antike ||
sa mānuṣīṃ giraṃ kṛtvā damayantīm athābravīt ||
damayanti nalo nāma niṣadheṣu mahīpatiḥ ||
aśvinoḥ sadṛśo rūpe na samās tasya mānuṣāḥ ||
tasya vai yadi bhāryā tvaṃ bhavethā varavarṇini ||
saphalaṃ te bhavej janma rūpaṃ cedaṃ sumadhyame ||
vayaṃ hi devagandharvamanuṣyoragarākṣasān ||
dṛṣṭavanto na cāsmābhir dṛṣṭapūrvas tathāvidhaḥ ||
tvaṃ cāpi ratnaṃ nārīṇāṃ nareṣu ca nalo varaḥ ||
viśiṣṭāyā viśiṣṭena saṃgamo guṇavān bhavet ||
evam uktā tu haṃsena damayantī viśāṃ pate ||
abravīt tatra taṃ haṃsaṃ tam apy evaṃ nalaṃ vada ||
tathety uktvāṇḍajaḥ kanyāṃ vaidarbhasya viśāṃ pate ||
punar āgamya niṣadhān nale sarvaṃ nyavedayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावद् अन्तिके ॥ स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीम् अथाब्रवीत् ॥ दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः ॥ अश्विनोः सदृशो रूपे न समास् तस्य मानुषाः ॥ तस्य वै यदि भार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि ॥ सफलं ते भवेज् जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे ॥ वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान् ॥ दृष्टवन्तो न चास्माभिर् दृष्टपूर्वस् तथाविधः ॥ त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः ॥ विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान् भवेत् ॥ एवम् उक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशां पते ॥ अब्रवीत् तत्र तं हंसं तम् अप्य् एवं नलं वद ॥ तथेत्य् उक्त्वाण्डजः कन्यां वैदर्भस्य विशां पते ॥ पुनर् आगम्य निषधान् नले सर्वं न्यवेदयत् ॥damayantī tu yaṃ haṃsaṃ samupādhāvad antike || sa mānuṣīṃ giraṃ kṛtvā damayantīm athābravīt || damayanti nalo nāma niṣadheṣu mahīpatiḥ || aśvinoḥ sadṛśo rūpe na samās tasya mānuṣāḥ || tasya vai yadi bhāryā tvaṃ bhavethā varavarṇini || saphalaṃ te bhavej janma rūpaṃ cedaṃ sumadhyame || vayaṃ hi devagandharvamanuṣyoragarākṣasān || dṛṣṭavanto na cāsmābhir dṛṣṭapūrvas tathāvidhaḥ || tvaṃ cāpi ratnaṃ nārīṇāṃ nareṣu ca nalo varaḥ || viśiṣṭāyā viśiṣṭena saṃgamo guṇavān bhavet || evam uktā tu haṃsena damayantī viśāṃ pate || abravīt tatra taṃ haṃsaṃ tam apy evaṃ nalaṃ vada || tathety uktvāṇḍajaḥ kanyāṃ vaidarbhasya viśāṃ pate || punar āgamya niṣadhān nale sarvaṃ nyavedayat ||Лебедь, к которому подбегает Дамаянти, говорит человеческим голосом о Нале: он царь нишадхов, равен Ашвинам красотой, превосходит людей, а Дамаянти - драгоценность среди женщин; она просит передать Нале такие же слова.

Translation

Когда Дамаянти подбежала к одному лебедю, он заговорил человеческой речью: «Дамаянти, в Нишадхах есть царь по имени Нала. Красотой он подобен Ашвинам; среди людей нет ему равного. Если ты станешь его женой, прекрасная, твоё рождение и эта красота принесут плод. Мы видели богов, гандхарвов, людей, урагов и ракшасов, но никогда не видели подобного ему. Ты — драгоценность среди женщин, а Нала — лучший среди мужчин; союз превосходной с превосходным будет полон достоинств». Дамаянти ответила лебедю: «Скажи то же самое Нале». Птица сказала девушке: «Да будет так», вернулась в Нишадхи и всё поведала Нале.

Commentary

Союз Налы и Дамаянти представлен как встреча взаимной исключительности, но посредником остаётся слово. Судьба начинается с правдивой вести, принятой сердцем.

Version

a3e953992d28 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC