Mahabharata 3.52.1-10

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत ॥
अथैनान् परिपप्रच्छ कृताञ्जलिर् अवस्थितः ॥
के वै भवन्तः कश् चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः ॥
किं च तत्र मया कार्यं कथयध्वं यथातथम् ॥
एवम् उक्ते नैषधेन मघवान् प्रत्यभाषत ॥
अमरान् वै निबोधास्मान् दमयन्त्यर्थम् आगतान् ॥
अहम् इन्द्रो ऽयम् अग्निश् च तथैवायम् अपांपतिः ॥
शरीरान्तकरो नॄणां यमो ऽयम् अपि पार्थिव ॥
स वै त्वम् आगतान् अस्मान् दमयन्त्यै निवेदय ॥
लोकपालाः सहेन्द्रास् त्वां समायान्ति दिदृक्षवः ॥
प्राप्तुम् इच्छन्ति देवास् त्वां शक्रो ऽग्निर् वरुणो यमः ॥
तेषाम् अन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह ॥
एवम् उक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥
एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुम् अर्हथ ॥
देवा ऊचुः
करिष्य इति संश्रुत्य पूर्वम् अस्मासु नैषध ॥
न करिष्यसि कस्मात् त्वं व्रज नैषध माचिरम् ॥
बृहदश्व उवाच
एवम् उक्तः स देवैस् तैर् नैषधः पुनर् अब्रवीत् ॥
सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथम् उत्सहे ॥
प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनर् एवाभ्यभाषत ॥
जगाम स तथेत्य् उक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम् ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśva uvāca
tebhyaḥ pratijñāya nalaḥ kariṣya iti bhārata ||
athainān paripapraccha kṛtāñjalir avasthitaḥ ||
ke vai bhavantaḥ kaś cāsau yasyāhaṃ dūta īpsitaḥ ||
kiṃ ca tatra mayā kāryaṃ kathayadhvaṃ yathātatham ||
evam ukte naiṣadhena maghavān pratyabhāṣata ||
amarān vai nibodhāsmān damayantyartham āgatān ||
aham indro 'yam agniś ca tathaivāyam apāṃpatiḥ ||
śarīrāntakaro nṝṇāṃ yamo 'yam api pārthiva ||
sa vai tvam āgatān asmān damayantyai nivedaya ||
lokapālāḥ sahendrās tvāṃ samāyānti didṛkṣavaḥ ||
prāptum icchanti devās tvāṃ śakro 'gnir varuṇo yamaḥ ||
teṣām anyatamaṃ devaṃ patitve varayasva ha ||
evam uktaḥ sa śakreṇa nalaḥ prāñjalir abravīt ||
ekārthasamavetaṃ māṃ na preṣayitum arhatha ||
devā ūcuḥ
kariṣya iti saṃśrutya pūrvam asmāsu naiṣadha ||
na kariṣyasi kasmāt tvaṃ vraja naiṣadha māciram ||
bṛhadaśva uvāca
evam uktaḥ sa devais tair naiṣadhaḥ punar abravīt ||
surakṣitāni veśmāni praveṣṭuṃ katham utsahe ||
pravekṣyasīti taṃ śakraḥ punar evābhyabhāṣata ||
jagāma sa tathety uktvā damayantyā niveśanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्व उवाच तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत ॥ अथैनान् परिपप्रच्छ कृताञ्जलिर् अवस्थितः ॥ के वै भवन्तः कश् चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः ॥ किं च तत्र मया कार्यं कथयध्वं यथातथम् ॥ एवम् उक्ते नैषधेन मघवान् प्रत्यभाषत ॥ अमरान् वै निबोधास्मान् दमयन्त्यर्थम् आगतान् ॥ अहम् इन्द्रो ऽयम् अग्निश् च तथैवायम् अपांपतिः ॥ शरीरान्तकरो नॄणां यमो ऽयम् अपि पार्थिव ॥ स वै त्वम् आगतान् अस्मान् दमयन्त्यै निवेदय ॥ लोकपालाः सहेन्द्रास् त्वां समायान्ति दिदृक्षवः ॥ प्राप्तुम् इच्छन्ति देवास् त्वां शक्रो ऽग्निर् वरुणो यमः ॥ तेषाम् अन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह ॥ एवम् उक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥ एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुम् अर्हथ ॥ देवा ऊचुः करिष्य इति संश्रुत्य पूर्वम् अस्मासु नैषध ॥ न करिष्यसि कस्मात् त्वं व्रज नैषध माचिरम् ॥ बृहदश्व उवाच एवम् उक्तः स देवैस् तैर् नैषधः पुनर् अब्रवीत् ॥ सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथम् उत्सहे ॥ प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनर् एवाभ्यभाषत ॥ जगाम स तथेत्य् उक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम् ॥bṛhadaśva uvāca tebhyaḥ pratijñāya nalaḥ kariṣya iti bhārata || athainān paripapraccha kṛtāñjalir avasthitaḥ || ke vai bhavantaḥ kaś cāsau yasyāhaṃ dūta īpsitaḥ || kiṃ ca tatra mayā kāryaṃ kathayadhvaṃ yathātatham || evam ukte naiṣadhena maghavān pratyabhāṣata || amarān vai nibodhāsmān damayantyartham āgatān || aham indro 'yam agniś ca tathaivāyam apāṃpatiḥ || śarīrāntakaro nṝṇāṃ yamo 'yam api pārthiva || sa vai tvam āgatān asmān damayantyai nivedaya || lokapālāḥ sahendrās tvāṃ samāyānti didṛkṣavaḥ || prāptum icchanti devās tvāṃ śakro 'gnir varuṇo yamaḥ || teṣām anyatamaṃ devaṃ patitve varayasva ha || evam uktaḥ sa śakreṇa nalaḥ prāñjalir abravīt || ekārthasamavetaṃ māṃ na preṣayitum arhatha || devā ūcuḥ kariṣya iti saṃśrutya pūrvam asmāsu naiṣadha || na kariṣyasi kasmāt tvaṃ vraja naiṣadha māciram || bṛhadaśva uvāca evam uktaḥ sa devais tair naiṣadhaḥ punar abravīt || surakṣitāni veśmāni praveṣṭuṃ katham utsahe || pravekṣyasīti taṃ śakraḥ punar evābhyabhāṣata || jagāma sa tathety uktvā damayantyā niveśanam ||Нала обещает богам помощь, затем узнаёт, что это Индра, Агни, Варуна и Яма, пришедшие к Дамаянти; он просит не посылать его, потому что сам стремится к ней, но боги напоминают обещание и Индра даёт вход в охраняемые покои.

Translation

Брихадэшва сказал: «Нала пообещал богам: “Я сделаю”, а затем, стоя со сложенными ладонями, спросил: “Кто вы и к кому желаете послать меня? Что именно мне нужно сделать?” Магхаван ответил: “Знай, мы бессмертные, пришедшие ради Дамаянти. Я Индра, это Агни, это владыка вод, а это Яма, завершающий жизнь людей. Сообщи Дамаянти: локапалы вместе с Индрой пришли увидеть тебя; Шакра, Агни, Варуна и Яма желают получить тебя, выбери одного из богов в мужья”. Нала, сложив ладони, сказал: “Вы не должны посылать меня, ведь я пришёл с той же целью”. Боги ответили: “Ты прежде обещал нам: ‘Сделаю’. Почему теперь не сделаешь? Иди, Нишадха, без промедления”. Нала возразил: “Как я осмелюсь войти в хорошо охраняемые покои?” Шакра сказал: “Войдёшь”. Нала ответил: “Да будет так” и пошёл в дом Дамаянти».

Commentary

Нала не ищет лазейки, хотя поручение ранит его сердце. Истина слова становится для него выше личного желания, и потому даже боги доверяют ему невозможный вход.

Version

8d92a6eed5e9 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC