Mahabharata 3.59.1-7

Devanāgarī

नल उवाच
यथा राज्यं पितुस् ते तत् तथा मम न संशयः ॥
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथं चन ॥
कथं समृद्धो गत्वाहं तव हर्षविवर्धनः ॥
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥
बृहदश्व उवाच
इति ब्रुवन् नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ॥
सान्त्वयाम् आस कल्याणीं वाससो ऽर्धेन संवृताम् ॥
ताव् एकवस्त्रसंवीताव् अटमानाव् इतस् ततः ॥
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कां चिद् उपेयतुः ॥
तां सभाम् उपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ॥
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥
स वै विवस्त्रो मलिनो विकचः पांसुगुण्ठितः ॥
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥
दमयन्त्य् अपि कल्याणी निद्रयापहृता ततः ॥
सहसा दुःखम् आसाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥

Transliteration (IAST)

nala uvāca
yathā rājyaṃ pitus te tat tathā mama na saṃśayaḥ ||
na tu tatra gamiṣyāmi viṣamasthaḥ kathaṃ cana ||
kathaṃ samṛddho gatvāhaṃ tava harṣavivardhanaḥ ||
paridyūno gamiṣyāmi tava śokavivardhanaḥ ||
bṛhadaśva uvāca
iti bruvan nalo rājā damayantīṃ punaḥ punaḥ ||
sāntvayām āsa kalyāṇīṃ vāsaso 'rdhena saṃvṛtām ||
tāv ekavastrasaṃvītāv aṭamānāv itas tataḥ ||
kṣutpipāsāpariśrāntau sabhāṃ kāṃ cid upeyatuḥ ||
tāṃ sabhām upasaṃprāpya tadā sa niṣadhādhipaḥ ||
vaidarbhyā sahito rājā niṣasāda mahītale ||
sa vai vivastro malino vikacaḥ pāṃsuguṇṭhitaḥ ||
damayantyā saha śrāntaḥ suṣvāpa dharaṇītale ||
damayanty api kalyāṇī nidrayāpahṛtā tataḥ ||
sahasā duḥkham āsādya sukumārī tapasvinī ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

नल उवाच यथा राज्यं पितुस् ते तत् तथा मम न संशयः ॥ न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथं चन ॥ कथं समृद्धो गत्वाहं तव हर्षविवर्धनः ॥ परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥ बृहदश्व उवाच इति ब्रुवन् नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ॥ सान्त्वयाम् आस कल्याणीं वाससो ऽर्धेन संवृताम् ॥ ताव् एकवस्त्रसंवीताव् अटमानाव् इतस् ततः ॥ क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कां चिद् उपेयतुः ॥ तां सभाम् उपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ॥ वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥ स वै विवस्त्रो मलिनो विकचः पांसुगुण्ठितः ॥ दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥ दमयन्त्य् अपि कल्याणी निद्रयापहृता ततः ॥ सहसा दुःखम् आसाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥nala uvāca yathā rājyaṃ pitus te tat tathā mama na saṃśayaḥ || na tu tatra gamiṣyāmi viṣamasthaḥ kathaṃ cana || kathaṃ samṛddho gatvāhaṃ tava harṣavivardhanaḥ || paridyūno gamiṣyāmi tava śokavivardhanaḥ || bṛhadaśva uvāca iti bruvan nalo rājā damayantīṃ punaḥ punaḥ || sāntvayām āsa kalyāṇīṃ vāsaso 'rdhena saṃvṛtām || tāv ekavastrasaṃvītāv aṭamānāv itas tataḥ || kṣutpipāsāpariśrāntau sabhāṃ kāṃ cid upeyatuḥ || tāṃ sabhām upasaṃprāpya tadā sa niṣadhādhipaḥ || vaidarbhyā sahito rājā niṣasāda mahītale || sa vai vivastro malino vikacaḥ pāṃsuguṇṭhitaḥ || damayantyā saha śrāntaḥ suṣvāpa dharaṇītale || damayanty api kalyāṇī nidrayāpahṛtā tataḥ || sahasā duḥkham āsādya sukumārī tapasvinī ||Нала отказывается идти к отцу Дамаянти в бедственном состоянии, потому что прежде приносил ей радость богатым, а теперь принесёт горе; затем они в одной одежде, голодные и усталые, доходят до некой залы и засыпают на земле.

Translation

Нала сказал: «Царство твоего отца, несомненно, как моё, но я ни за что не пойду туда в таком бедственном состоянии. Как я, прежде богатый и увеличивавший твою радость, приду истощённым и увеличу твоё горе?» Так снова и снова царь Нала утешал прекрасную Дамаянти, прикрытую половиной одежды. Они оба, в одной одежде, странствовали туда и сюда, измученные голодом и жаждой, и пришли к какой-то зале. Там царь Нишадхи вместе с Вайдарбхи сел на землю. Нагой, грязный, с распущенными волосами, покрытый пылью и усталый, он уснул на земле вместе с Дамаянти. Прекрасная Дамаянти, нежная и страдающая, внезапно настигнутая бедой, тоже была унесена сном».

Commentary

Нала отказывается от помощи не из гордого благополучия, а из стыда падения. Беда часто делает милость труднее принять, чем страдание.

Version

e014e00b3df7 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC