Mahabharata 3.59.18-25

Devanāgarī

ततो निबद्धहृदयः पुनर् आगम्य तां सभाम् ॥
दमयन्तीं तथा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥
यां न वायुर् न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ॥
सेयम् अद्य सभामध्ये शेते भूमाव् अनाथवत् ॥
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ॥
उन्मत्तेव वरारोहा कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥
कथम् एका सती भैमी मया विरहिता शुभा ॥
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥
गत्वा गत्वा नलो राजा पुनर् एति सभां मुहुः ॥
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनापकृष्यते ॥
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत् तदा ॥
दोलेव मुहुर् आयाति याति चैव सभां मुहुः ॥
सो ऽपकृष्टस् तु कलिना मोहितः प्राद्रवन् नलः ॥
सुप्ताम् उत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥
नष्टात्मा कलिना स्पृष्टस् तत् तद् विगणयन् नृपः ॥
जगामैव वने शून्ये भार्याम् उत्सृज्य दुःखितः ॥

Transliteration (IAST)

tato nibaddhahṛdayaḥ punar āgamya tāṃ sabhām ||
damayantīṃ tathā dṛṣṭvā ruroda niṣadhādhipaḥ ||
yāṃ na vāyur na cādityaḥ purā paśyati me priyām ||
seyam adya sabhāmadhye śete bhūmāv anāthavat ||
iyaṃ vastrāvakartena saṃvītā cāruhāsinī ||
unmatteva varārohā kathaṃ buddhvā bhaviṣyati ||
katham ekā satī bhaimī mayā virahitā śubhā ||
cariṣyati vane ghore mṛgavyālaniṣevite ||
gatvā gatvā nalo rājā punar eti sabhāṃ muhuḥ ||
ākṛṣyamāṇaḥ kalinā sauhṛdenāpakṛṣyate ||
dvidheva hṛdayaṃ tasya duḥkhitasyābhavat tadā ||
doleva muhur āyāti yāti caiva sabhāṃ muhuḥ ||
so 'pakṛṣṭas tu kalinā mohitaḥ prādravan nalaḥ ||
suptām utsṛjya tāṃ bhāryāṃ vilapya karuṇaṃ bahu ||
naṣṭātmā kalinā spṛṣṭas tat tad vigaṇayan nṛpaḥ ||
jagāmaiva vane śūnye bhāryām utsṛjya duḥkhitaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो निबद्धहृदयः पुनर् आगम्य तां सभाम् ॥ दमयन्तीं तथा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥ यां न वायुर् न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ॥ सेयम् अद्य सभामध्ये शेते भूमाव् अनाथवत् ॥ इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ॥ उन्मत्तेव वरारोहा कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥ कथम् एका सती भैमी मया विरहिता शुभा ॥ चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥ गत्वा गत्वा नलो राजा पुनर् एति सभां मुहुः ॥ आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनापकृष्यते ॥ द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत् तदा ॥ दोलेव मुहुर् आयाति याति चैव सभां मुहुः ॥ सो ऽपकृष्टस् तु कलिना मोहितः प्राद्रवन् नलः ॥ सुप्ताम् उत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥ नष्टात्मा कलिना स्पृष्टस् तत् तद् विगणयन् नृपः ॥ जगामैव वने शून्ये भार्याम् उत्सृज्य दुःखितः ॥tato nibaddhahṛdayaḥ punar āgamya tāṃ sabhām || damayantīṃ tathā dṛṣṭvā ruroda niṣadhādhipaḥ || yāṃ na vāyur na cādityaḥ purā paśyati me priyām || seyam adya sabhāmadhye śete bhūmāv anāthavat || iyaṃ vastrāvakartena saṃvītā cāruhāsinī || unmatteva varārohā kathaṃ buddhvā bhaviṣyati || katham ekā satī bhaimī mayā virahitā śubhā || cariṣyati vane ghore mṛgavyālaniṣevite || gatvā gatvā nalo rājā punar eti sabhāṃ muhuḥ || ākṛṣyamāṇaḥ kalinā sauhṛdenāpakṛṣyate || dvidheva hṛdayaṃ tasya duḥkhitasyābhavat tadā || doleva muhur āyāti yāti caiva sabhāṃ muhuḥ || so 'pakṛṣṭas tu kalinā mohitaḥ prādravan nalaḥ || suptām utsṛjya tāṃ bhāryāṃ vilapya karuṇaṃ bahu || naṣṭātmā kalinā spṛṣṭas tat tad vigaṇayan nṛpaḥ || jagāmaiva vane śūnye bhāryām utsṛjya duḥkhitaḥ ||Нала возвращается, плачет над спящей Дамаянти, вспоминая, что прежде её не видели ветер и солнце, а теперь она лежит как беззащитная; Кали тянет его прочь, любовь возвращает, сердце разрывается надвое, и наконец он уходит в пустой лес.

Translation

Но сердце его было привязано: Нала снова вернулся в зал, увидел Дамаянти и заплакал. «Ту, мою любимую, которую прежде не видели ни ветер, ни солнце, сегодня она лежит посреди зала на земле, как беззащитная. Как проснётся эта прекрасная, прикрытая обрезанной тканью, словно безумная? Как одна Бхаими, благородная и прекрасная, лишённая меня, будет ходить в страшном лесу, полном зверей и хищников?» Нала уходил и снова возвращался в зал: Кали тянул его прочь, любовь возвращала. Сердце страдальца стало как бы разделённым надвое, как качели, снова и снова идущие туда и обратно. Наконец Кали увлёк его; Нала, омрачённый, после долгих жалоб оставил спящую жену и побежал. Потеряв себя, затронутый Кали, царь, всё ещё размышляя о ней, ушёл в пустой лес, оставив жену в страдании».

Commentary

Эта сцена страшна именно внутренним разрывом: Нала не перестал любить, но любовь уже не властвует над поступком. Когда ум захвачен Кали, сердце знает правду, а ноги всё равно уходят.

Version

35694453f071 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC