Mahabharata 3.62.18-24

Devanāgarī

गच्छन्ती सा चिरात् कालात् पुरम् आसादयन् महत् ॥
सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः ॥
वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥
तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीम् अमार्जनाम् ॥
उन्मत्ताम् इव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ॥
अनुजग्मुस् ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥
सा तैः परिवृतागच्छत् समीपं राजवेश्मनः ॥
तां प्रासादगतापश्यद् राजमाता जनैर् वृताम् ॥
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलम् उत्तमम् ॥
आरोप्य विस्मिता राजन् दमयन्तीम् अपृच्छत ॥
एवम् अप्य् असुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ॥
भासि विद्युद् इवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा ॥
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैर् अपि वर्जितम् ॥
असहाया नरेभ्यश् च नोद्विजस्य् अमरप्रभे ॥

Transliteration (IAST)

gacchantī sā cirāt kālāt puram āsādayan mahat ||
sāyāhne cedirājasya subāhoḥ satyavādinaḥ ||
vastrārdhakartasaṃvītā praviveśa purottamam ||
tāṃ vivarṇāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīm amārjanām ||
unmattām iva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ ||
praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā ||
anujagmus tato bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt ||
sā taiḥ parivṛtāgacchat samīpaṃ rājaveśmanaḥ ||
tāṃ prāsādagatāpaśyad rājamātā janair vṛtām ||
sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalam uttamam ||
āropya vismitā rājan damayantīm apṛcchata ||
evam apy asukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ ||
bhāsi vidyud ivābhreṣu śaṃsa me kāsi kasya vā ||
na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇair api varjitam ||
asahāyā narebhyaś ca nodvijasy amaraprabhe ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

गच्छन्ती सा चिरात् कालात् पुरम् आसादयन् महत् ॥ सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः ॥ वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीम् अमार्जनाम् ॥ उन्मत्ताम् इव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ॥ अनुजग्मुस् ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ सा तैः परिवृतागच्छत् समीपं राजवेश्मनः ॥ तां प्रासादगतापश्यद् राजमाता जनैर् वृताम् ॥ सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलम् उत्तमम् ॥ आरोप्य विस्मिता राजन् दमयन्तीम् अपृच्छत ॥ एवम् अप्य् असुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ॥ भासि विद्युद् इवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा ॥ न हि ते मानुषं रूपं भूषणैर् अपि वर्जितम् ॥ असहाया नरेभ्यश् च नोद्विजस्य् अमरप्रभे ॥gacchantī sā cirāt kālāt puram āsādayan mahat || sāyāhne cedirājasya subāhoḥ satyavādinaḥ || vastrārdhakartasaṃvītā praviveśa purottamam || tāṃ vivarṇāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīm amārjanām || unmattām iva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ || praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā || anujagmus tato bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt || sā taiḥ parivṛtāgacchat samīpaṃ rājaveśmanaḥ || tāṃ prāsādagatāpaśyad rājamātā janair vṛtām || sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalam uttamam || āropya vismitā rājan damayantīm apṛcchata || evam apy asukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ || bhāsi vidyud ivābhreṣu śaṃsa me kāsi kasya vā || na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇair api varjitam || asahāyā narebhyaś ca nodvijasy amaraprabhe ||Дамаянти добирается вечером до города царя Чеди Субаху в половине одежды; жители и дети идут за ней, а царица-мать видит её с дворца, отводит толпу, поднимает Дамаянти и спрашивает, кто она, потому что даже в беде та сияет как молния.

Translation

Спустя долгое время она вечером достигла большого города правдивого царя Чеди Субаху и вошла в него в половине обрезанной одежды. Горожане увидели её бледной, худой, жалкой, с распущенными волосами, неумытой, словно безумной. Когда она входила в город Чеди, за ней из любопытства пошли дети. Окружённая ими, она подошла к царскому дому. Царица-мать, находившаяся на дворце, увидела её среди людей; она отогнала толпу, подняла Дамаянти на верхнюю площадку и с изумлением спросила: «Даже охваченная несчастьем, ты несёшь в себе высшую красоту и сияешь как молния среди облаков. Скажи мне: кто ты и чья? Твой облик не человеческий, хотя ты без украшений; ты одна, но не боишься людей, о подобная бессмертной».

Commentary

Даже грязь и беда не могут скрыть благородство Дамаянти. В Чеди её узнают сначала не по имени, а по неуничтожимому достоинству.

Version

cb4c62579ba1 · published Jun 18, 2026, 4:37:26 AM UTC