Mahabharata 3.65.1-8

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
हृतराज्ये नले भीमः सभार्ये प्रेष्यतां गते ॥
द्विजान् प्रस्थापयाम् आस नलदर्शनकाङ्क्षया ॥
संदिदेश च तान् भीमो वसु दत्त्वा च पुष्कलम् ॥
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥
अस्मिन् कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ॥
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस् ताव् आनयिष्यति ॥
अग्रहारं च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ॥
न चेच् छक्याव् इहानेतुं दमयन्ती नलो ऽपि वा ॥
ज्ञातमात्रे ऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥
इत्य् उक्तास् ते ययुर् हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम् ॥
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया ॥
ततश् चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ॥
विचिन्वानो ऽथ वैदर्भीम् अपश्यद् राजवेश्मनि ॥
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ॥
पिनद्धां धूमजालेन प्रभाम् इव विभावसोः ॥
तां समीक्ष्य विशालाक्षीम् अधिकं मलिनां कृशाम् ॥
तर्कयाम् आस भैमीति कारणैर् उपपादयन् ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśva uvāca
hṛtarājye nale bhīmaḥ sabhārye preṣyatāṃ gate ||
dvijān prasthāpayām āsa naladarśanakāṅkṣayā ||
saṃdideśa ca tān bhīmo vasu dattvā ca puṣkalam ||
mṛgayadhvaṃ nalaṃ caiva damayantīṃ ca me sutām ||
asmin karmaṇi niṣpanne vijñāte niṣadhādhipe ||
gavāṃ sahasraṃ dāsyāmi yo vas tāv ānayiṣyati ||
agrahāraṃ ca dāsyāmi grāmaṃ nagarasaṃmitam ||
na cec chakyāv ihānetuṃ damayantī nalo 'pi vā ||
jñātamātre 'pi dāsyāmi gavāṃ daśaśataṃ dhanam ||
ity uktās te yayur hṛṣṭā brāhmaṇāḥ sarvatodiśam ||
purarāṣṭrāṇi cinvanto naiṣadhaṃ saha bhāryayā ||
tataś cedipurīṃ ramyāṃ sudevo nāma vai dvijaḥ ||
vicinvāno 'tha vaidarbhīm apaśyad rājaveśmani ||
puṇyāhavācane rājñaḥ sunandāsahitāṃ sthitām ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇāpratimena tām ||
pinaddhāṃ dhūmajālena prabhām iva vibhāvasoḥ ||
tāṃ samīkṣya viśālākṣīm adhikaṃ malināṃ kṛśām ||
tarkayām āsa bhaimīti kāraṇair upapādayan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्व उवाच हृतराज्ये नले भीमः सभार्ये प्रेष्यतां गते ॥ द्विजान् प्रस्थापयाम् आस नलदर्शनकाङ्क्षया ॥ संदिदेश च तान् भीमो वसु दत्त्वा च पुष्कलम् ॥ मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥ अस्मिन् कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ॥ गवां सहस्रं दास्यामि यो वस् ताव् आनयिष्यति ॥ अग्रहारं च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ॥ न चेच् छक्याव् इहानेतुं दमयन्ती नलो ऽपि वा ॥ ज्ञातमात्रे ऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥ इत्य् उक्तास् ते ययुर् हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम् ॥ पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया ॥ ततश् चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ॥ विचिन्वानो ऽथ वैदर्भीम् अपश्यद् राजवेश्मनि ॥ पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥ मन्दप्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ॥ पिनद्धां धूमजालेन प्रभाम् इव विभावसोः ॥ तां समीक्ष्य विशालाक्षीम् अधिकं मलिनां कृशाम् ॥ तर्कयाम् आस भैमीति कारणैर् उपपादयन् ॥bṛhadaśva uvāca hṛtarājye nale bhīmaḥ sabhārye preṣyatāṃ gate || dvijān prasthāpayām āsa naladarśanakāṅkṣayā || saṃdideśa ca tān bhīmo vasu dattvā ca puṣkalam || mṛgayadhvaṃ nalaṃ caiva damayantīṃ ca me sutām || asmin karmaṇi niṣpanne vijñāte niṣadhādhipe || gavāṃ sahasraṃ dāsyāmi yo vas tāv ānayiṣyati || agrahāraṃ ca dāsyāmi grāmaṃ nagarasaṃmitam || na cec chakyāv ihānetuṃ damayantī nalo 'pi vā || jñātamātre 'pi dāsyāmi gavāṃ daśaśataṃ dhanam || ity uktās te yayur hṛṣṭā brāhmaṇāḥ sarvatodiśam || purarāṣṭrāṇi cinvanto naiṣadhaṃ saha bhāryayā || tataś cedipurīṃ ramyāṃ sudevo nāma vai dvijaḥ || vicinvāno 'tha vaidarbhīm apaśyad rājaveśmani || puṇyāhavācane rājñaḥ sunandāsahitāṃ sthitām || mandaprakhyāyamānena rūpeṇāpratimena tām || pinaddhāṃ dhūmajālena prabhām iva vibhāvasoḥ || tāṃ samīkṣya viśālākṣīm adhikaṃ malināṃ kṛśām || tarkayām āsa bhaimīti kāraṇair upapādayan ||Когда Нала с женой пропали, Бхима посылает брахманов искать их и обещает награду; брахман Судева приходит в Чеди и видит Дамаянти во дворце рядом с Сунандой, узнавая её сквозь грязь как скрытое дымом пламя.

Translation

Брихадэшва сказал: «Когда Нала, потеряв царство, ушёл вместе с женой, Бхима отправил брахманов, желая увидеть Налу. Он дал им много богатства и велел: “Ищите Налу и мою дочь Дамаянти. Кто завершит это дело, узнает владыку Нишадхов и приведёт их, тому я дам тысячу коров и аграхару, деревню, равную городу. Если их нельзя будет привести, я дам десять сотен коров хотя бы за достоверную весть”. Радостные брахманы пошли во все стороны, ища Нишадху с женой по городам и странам. Один дваждырождённый по имени Судева, разыскивая Вайдарбхи, пришёл в прекрасный город Чеди и увидел её в царском доме, стоящую с Сунандой во время благословительного обряда царя. Её несравненная красота была едва заметна, как сияние огня, обвитое дымом. Увидев широкоглазую, исхудавшую, загрязнённую, он по признакам решил: “Это Бхаими”».

Commentary

Судева распознаёт Дамаянти не по внешнему блеску, а по признакам, которые беда не смогла уничтожить. Истинная личность остаётся видимой для внимательного взгляда.

Version

dade97fa921e · published Jun 18, 2026, 4:37:26 AM UTC