Mahabharata 3.66.15-26

Devanāgarī

तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशां पते ॥
अभिवाद्य मातुर् भगिनीम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
अज्ञायमानापि सती सुखम् अस्म्य् उषितेह वै ॥
सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया ॥
सुखात् सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः ॥
चिरविप्रोषितां मातर् माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥
दारकौ च हि मे नीतौ वसतस् तत्र बालकौ ॥
पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ ॥
यदि चापि प्रियं किं चिन् मयि कर्तुम् इहेच्छसि ॥
विदर्भान् यातुम् इच्छामि शीघ्रं मे यानम् आदिश ॥
बाढम् इत्य् एव ताम् उक्त्वा हृष्टा मातृष्वसा नृप ॥
गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते ततः ॥
प्रस्थापयद् राजमाता श्रीमता नरवाहिना ॥
यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम् ॥
ततः सा नचिराद् एव विदर्भान् अगमच् छुभा ॥
तां तु बन्धुजनः सर्वः प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत् ॥
सर्वान् कुशलिनो दृष्ट्वा बान्धवान् दारकौ च तौ ॥
मातरं पितरं चैव सर्वं चैव सखीजनम् ॥
देवताः पूजयाम् आस ब्राह्मणांश् च यशस्विनी ॥
विधिना परेण कल्याणी दमयन्ती विशां पते ॥
अतर्पयत् सुदेवं च गोसहस्रेण पार्थिवः ॥
प्रीतो दृष्ट्वैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च ॥
सा व्युष्टा रजनीं तत्र पितुर् वेश्मनि भामिनी ॥
विश्रान्ता मातरं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥

Transliteration (IAST)

tāṃ prahṛṣṭena manasā damayantī viśāṃ pate ||
abhivādya mātur bhaginīm idaṃ vacanam abravīt ||
ajñāyamānāpi satī sukham asmy uṣiteha vai ||
sarvakāmaiḥ suvihitā rakṣyamāṇā sadā tvayā ||
sukhāt sukhataro vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
ciraviproṣitāṃ mātar mām anujñātum arhasi ||
dārakau ca hi me nītau vasatas tatra bālakau ||
pitrā vihīnau śokārtau mayā caiva kathaṃ nu tau ||
yadi cāpi priyaṃ kiṃ cin mayi kartum ihecchasi ||
vidarbhān yātum icchāmi śīghraṃ me yānam ādiśa ||
bāḍham ity eva tām uktvā hṛṣṭā mātṛṣvasā nṛpa ||
guptāṃ balena mahatā putrasyānumate tataḥ ||
prasthāpayad rājamātā śrīmatā naravāhinā ||
yānena bharataśreṣṭha svannapānaparicchadām ||
tataḥ sā nacirād eva vidarbhān agamac chubhā ||
tāṃ tu bandhujanaḥ sarvaḥ prahṛṣṭaḥ pratyapūjayat ||
sarvān kuśalino dṛṣṭvā bāndhavān dārakau ca tau ||
mātaraṃ pitaraṃ caiva sarvaṃ caiva sakhījanam ||
devatāḥ pūjayām āsa brāhmaṇāṃś ca yaśasvinī ||
vidhinā pareṇa kalyāṇī damayantī viśāṃ pate ||
atarpayat sudevaṃ ca gosahasreṇa pārthivaḥ ||
prīto dṛṣṭvaiva tanayāṃ grāmeṇa draviṇena ca ||
sā vyuṣṭā rajanīṃ tatra pitur veśmani bhāminī ||
viśrāntā mātaraṃ rājann idaṃ vacanam abravīt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तां प्रहृष्टेन मनसा दमयन्ती विशां पते ॥ अभिवाद्य मातुर् भगिनीम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ अज्ञायमानापि सती सुखम् अस्म्य् उषितेह वै ॥ सर्वकामैः सुविहिता रक्ष्यमाणा सदा त्वया ॥ सुखात् सुखतरो वासो भविष्यति न संशयः ॥ चिरविप्रोषितां मातर् माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ दारकौ च हि मे नीतौ वसतस् तत्र बालकौ ॥ पित्रा विहीनौ शोकार्तौ मया चैव कथं नु तौ ॥ यदि चापि प्रियं किं चिन् मयि कर्तुम् इहेच्छसि ॥ विदर्भान् यातुम् इच्छामि शीघ्रं मे यानम् आदिश ॥ बाढम् इत्य् एव ताम् उक्त्वा हृष्टा मातृष्वसा नृप ॥ गुप्तां बलेन महता पुत्रस्यानुमते ततः ॥ प्रस्थापयद् राजमाता श्रीमता नरवाहिना ॥ यानेन भरतश्रेष्ठ स्वन्नपानपरिच्छदाम् ॥ ततः सा नचिराद् एव विदर्भान् अगमच् छुभा ॥ तां तु बन्धुजनः सर्वः प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत् ॥ सर्वान् कुशलिनो दृष्ट्वा बान्धवान् दारकौ च तौ ॥ मातरं पितरं चैव सर्वं चैव सखीजनम् ॥ देवताः पूजयाम् आस ब्राह्मणांश् च यशस्विनी ॥ विधिना परेण कल्याणी दमयन्ती विशां पते ॥ अतर्पयत् सुदेवं च गोसहस्रेण पार्थिवः ॥ प्रीतो दृष्ट्वैव तनयां ग्रामेण द्रविणेन च ॥ सा व्युष्टा रजनीं तत्र पितुर् वेश्मनि भामिनी ॥ विश्रान्ता मातरं राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥tāṃ prahṛṣṭena manasā damayantī viśāṃ pate || abhivādya mātur bhaginīm idaṃ vacanam abravīt || ajñāyamānāpi satī sukham asmy uṣiteha vai || sarvakāmaiḥ suvihitā rakṣyamāṇā sadā tvayā || sukhāt sukhataro vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ || ciraviproṣitāṃ mātar mām anujñātum arhasi || dārakau ca hi me nītau vasatas tatra bālakau || pitrā vihīnau śokārtau mayā caiva kathaṃ nu tau || yadi cāpi priyaṃ kiṃ cin mayi kartum ihecchasi || vidarbhān yātum icchāmi śīghraṃ me yānam ādiśa || bāḍham ity eva tām uktvā hṛṣṭā mātṛṣvasā nṛpa || guptāṃ balena mahatā putrasyānumate tataḥ || prasthāpayad rājamātā śrīmatā naravāhinā || yānena bharataśreṣṭha svannapānaparicchadām || tataḥ sā nacirād eva vidarbhān agamac chubhā || tāṃ tu bandhujanaḥ sarvaḥ prahṛṣṭaḥ pratyapūjayat || sarvān kuśalino dṛṣṭvā bāndhavān dārakau ca tau || mātaraṃ pitaraṃ caiva sarvaṃ caiva sakhījanam || devatāḥ pūjayām āsa brāhmaṇāṃś ca yaśasvinī || vidhinā pareṇa kalyāṇī damayantī viśāṃ pate || atarpayat sudevaṃ ca gosahasreṇa pārthivaḥ || prīto dṛṣṭvaiva tanayāṃ grāmeṇa draviṇena ca || sā vyuṣṭā rajanīṃ tatra pitur veśmani bhāminī || viśrāntā mātaraṃ rājann idaṃ vacanam abravīt ||Дамаянти благодарит тётю за защиту, но просит отпустить её в Видарбху к детям; царица-мать отправляет её под охраной, родные радостно встречают, Дамаянти почитает богов и брахманов, а Бхима награждает Судеву коровами, деревней и богатством.

Translation

Дамаянти с радостью поклонилась сестре матери и сказала: «Даже неузнанной мне было хорошо жить здесь: ты давала всё нужное и всегда охраняла меня. Но теперь жизнь станет ещё счастливее, если ты отпустишь меня, давно разлучённую, домой, мать. Мои двое детей живут там, лишённые отца и меня; как они? Если хочешь сделать мне приятное, прикажи скорее дать мне повозку: я хочу отправиться в Видарбху». Тётя радостно сказала: «Конечно», и, с разрешения сына, царица-мать отправила Дамаянти под сильной охраной на прекрасной человеческой повозке, с хорошей пищей, питьём и одеждой. Вскоре она достигла Видарбхи. Все родные радостно почтили её. Увидев, что все близкие, дети, мать, отец и подруги благополучны, прекрасная Дамаянти по высшему правилу почтила богов и славных брахманов. Царь Бхима, счастливый увидеть дочь, одарил Судеву тысячей коров, деревней и богатством. Переночевав в доме отца и отдохнув, Дамаянти сказала матери…»

Commentary

Возвращение в Видарбху не завершает её поиск, но даёт ей опору. Дамаянти сначала благодарит защитников и почитает богов: боль не отменяет благодарности.

Version

c4c9db1cb7c4 · published Jun 18, 2026, 4:37:26 AM UTC