Mahabharata 3.67.1-7

Devanāgarī

दमयन्त्य् उवाच
मां चेद् इच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमि ते ॥
नरवीरस्य वै तस्य नलस्यानयने यत ॥
बृहदश्व उवाच
दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता ॥
बाष्पेण पिहिता राजन् नोत्तरं किं चिद् अब्रवीत् ॥
तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वम् अन्तःपुरं तदा ॥
हाहाभूतम् अतीवासीद् भृशं च प्ररुरोद ह ॥
ततो भीमं महाराज भार्या वचनम् अब्रवीत् ॥
दमयन्ती तव सुता भर्तारम् अनुशोचति ॥
अपकृष्य च लज्जां मां स्वयम् उक्तवती नृप ॥
प्रयतन्तु तव प्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने ॥
तया प्रचोदितो राजा ब्राह्मणान् वशवर्तिनः ॥
प्रास्थापयद् दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने ॥
ततो विदर्भाधिपतेर् नियोगाद् ब्राह्मणर्षभाः ॥
दमयन्तीम् अथो दृष्ट्वा प्रस्थिताः स्मेत्य् अथाब्रुवन् ॥

Transliteration (IAST)

damayanty uvāca
māṃ ced icchasi jīvantīṃ mātaḥ satyaṃ bravīmi te ||
naravīrasya vai tasya nalasyānayane yata ||
bṛhadaśva uvāca
damayantyā tathoktā tu sā devī bhṛśaduḥkhitā ||
bāṣpeṇa pihitā rājan nottaraṃ kiṃ cid abravīt ||
tadavasthāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā sarvam antaḥpuraṃ tadā ||
hāhābhūtam atīvāsīd bhṛśaṃ ca praruroda ha ||
tato bhīmaṃ mahārāja bhāryā vacanam abravīt ||
damayantī tava sutā bhartāram anuśocati ||
apakṛṣya ca lajjāṃ māṃ svayam uktavatī nṛpa ||
prayatantu tava preṣyāḥ puṇyaślokasya darśane ||
tayā pracodito rājā brāhmaṇān vaśavartinaḥ ||
prāsthāpayad diśaḥ sarvā yatadhvaṃ naladarśane ||
tato vidarbhādhipater niyogād brāhmaṇarṣabhāḥ ||
damayantīm atho dṛṣṭvā prasthitāḥ smety athābruvan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दमयन्त्य् उवाच मां चेद् इच्छसि जीवन्तीं मातः सत्यं ब्रवीमि ते ॥ नरवीरस्य वै तस्य नलस्यानयने यत ॥ बृहदश्व उवाच दमयन्त्या तथोक्ता तु सा देवी भृशदुःखिता ॥ बाष्पेण पिहिता राजन् नोत्तरं किं चिद् अब्रवीत् ॥ तदवस्थां तु तां दृष्ट्वा सर्वम् अन्तःपुरं तदा ॥ हाहाभूतम् अतीवासीद् भृशं च प्ररुरोद ह ॥ ततो भीमं महाराज भार्या वचनम् अब्रवीत् ॥ दमयन्ती तव सुता भर्तारम् अनुशोचति ॥ अपकृष्य च लज्जां मां स्वयम् उक्तवती नृप ॥ प्रयतन्तु तव प्रेष्याः पुण्यश्लोकस्य दर्शने ॥ तया प्रचोदितो राजा ब्राह्मणान् वशवर्तिनः ॥ प्रास्थापयद् दिशः सर्वा यतध्वं नलदर्शने ॥ ततो विदर्भाधिपतेर् नियोगाद् ब्राह्मणर्षभाः ॥ दमयन्तीम् अथो दृष्ट्वा प्रस्थिताः स्मेत्य् अथाब्रुवन् ॥damayanty uvāca māṃ ced icchasi jīvantīṃ mātaḥ satyaṃ bravīmi te || naravīrasya vai tasya nalasyānayane yata || bṛhadaśva uvāca damayantyā tathoktā tu sā devī bhṛśaduḥkhitā || bāṣpeṇa pihitā rājan nottaraṃ kiṃ cid abravīt || tadavasthāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā sarvam antaḥpuraṃ tadā || hāhābhūtam atīvāsīd bhṛśaṃ ca praruroda ha || tato bhīmaṃ mahārāja bhāryā vacanam abravīt || damayantī tava sutā bhartāram anuśocati || apakṛṣya ca lajjāṃ māṃ svayam uktavatī nṛpa || prayatantu tava preṣyāḥ puṇyaślokasya darśane || tayā pracodito rājā brāhmaṇān vaśavartinaḥ || prāsthāpayad diśaḥ sarvā yatadhvaṃ naladarśane || tato vidarbhādhipater niyogād brāhmaṇarṣabhāḥ || damayantīm atho dṛṣṭvā prasthitāḥ smety athābruvan ||Дамаянти говорит матери: если та хочет, чтобы дочь жила, нужно искать Налу; мать плачет, весь дворец скорбит, затем говорит Бхиме, и он посылает брахманов во все стороны искать Пуньяшлоку.

Translation

Дамаянти сказала: «Мать, если ты хочешь, чтобы я жила, говорю тебе правду: постарайся привести того героя Налу». Услышав это, царица глубоко опечалилась, слёзы закрыли ей речь, и она ничего не ответила. Увидев Дамаянти в таком состоянии, весь внутренний дворец поднял плач. Затем жена сказала царю Бхиме: «Твоя дочь Дамаянти скорбит о муже. Оставив стыд, она сама сказала мне: пусть твои слуги стараются найти Пуньяшлоку». Побуждённый ею, царь послал послушных брахманов во все стороны: «Старайтесь увидеть Налу». Перед уходом лучшие брахманы пришли к Дамаянти и сказали: «Мы отправляемся»».

Commentary

Дамаянти больше не ждёт пассивно. Верность превращается в стратегию поиска: она заставляет царский дом действовать.

Version

e5a680bf8ef1 · published Jun 18, 2026, 4:37:26 AM UTC