Mahabharata 3.84.1-6

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
भ्रातॄणां मतम् आज्ञाय नारदस्य च धीमतः ॥
पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः ॥
मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः ॥
अस्त्रहेतोर् महाबाहुर् अमितात्मा विवासितः ॥
स हि वीरो ऽनुरक्तश् च समर्थश् च तपोधन ॥
कृती च भृशम् अप्य् अस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः ॥
अहं ह्य् एताव् उभौ ब्रह्मन् कृष्णाव् अरिनिघातिनौ ॥
अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः प्रतापवान् ॥
त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ ॥
नारदो ऽपि तथा वेद सो ऽप्य् अशंसत् सदा मम ॥
तथाहम् अपि जानामि नरनारायणाव् ऋषी ॥
शक्तो ऽयम् इत्य् अतो मत्वा मया संप्रेषितो ऽर्जुनः ॥
इन्द्राद् अनवरः शक्तः सुरसूनुः सुराधिपम् ॥
द्रष्टुम् अस्त्राणि चादातुम् इन्द्राद् इति विवासितः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
bhrātṝṇāṃ matam ājñāya nāradasya ca dhīmataḥ ||
pitāmahasamaṃ dhaumyaṃ prāha rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
mayā sa puruṣavyāghro jiṣṇuḥ satyaparākramaḥ ||
astrahetor mahābāhur amitātmā vivāsitaḥ ||
sa hi vīro 'nuraktaś ca samarthaś ca tapodhana ||
kṛtī ca bhṛśam apy astre vāsudeva iva prabhuḥ ||
ahaṃ hy etāv ubhau brahman kṛṣṇāv arinighātinau ||
abhijānāmi vikrāntau tathā vyāsaḥ pratāpavān ||
triyugau puṇḍarīkākṣau vāsudevadhanaṃjayau ||
nārado 'pi tathā veda so 'py aśaṃsat sadā mama ||
tathāham api jānāmi naranārāyaṇāv ṛṣī ||
śakto 'yam ity ato matvā mayā saṃpreṣito 'rjunaḥ ||
indrād anavaraḥ śaktaḥ surasūnuḥ surādhipam ||
draṣṭum astrāṇi cādātum indrād iti vivāsitaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच भ्रातॄणां मतम् आज्ञाय नारदस्य च धीमतः ॥ पितामहसमं धौम्यं प्राह राजा युधिष्ठिरः ॥ मया स पुरुषव्याघ्रो जिष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ अस्त्रहेतोर् महाबाहुर् अमितात्मा विवासितः ॥ स हि वीरो ऽनुरक्तश् च समर्थश् च तपोधन ॥ कृती च भृशम् अप्य् अस्त्रे वासुदेव इव प्रभुः ॥ अहं ह्य् एताव् उभौ ब्रह्मन् कृष्णाव् अरिनिघातिनौ ॥ अभिजानामि विक्रान्तौ तथा व्यासः प्रतापवान् ॥ त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ ॥ नारदो ऽपि तथा वेद सो ऽप्य् अशंसत् सदा मम ॥ तथाहम् अपि जानामि नरनारायणाव् ऋषी ॥ शक्तो ऽयम् इत्य् अतो मत्वा मया संप्रेषितो ऽर्जुनः ॥ इन्द्राद् अनवरः शक्तः सुरसूनुः सुराधिपम् ॥ द्रष्टुम् अस्त्राणि चादातुम् इन्द्राद् इति विवासितः ॥vaiśaṃpāyana uvāca bhrātṝṇāṃ matam ājñāya nāradasya ca dhīmataḥ || pitāmahasamaṃ dhaumyaṃ prāha rājā yudhiṣṭhiraḥ || mayā sa puruṣavyāghro jiṣṇuḥ satyaparākramaḥ || astrahetor mahābāhur amitātmā vivāsitaḥ || sa hi vīro 'nuraktaś ca samarthaś ca tapodhana || kṛtī ca bhṛśam apy astre vāsudeva iva prabhuḥ || ahaṃ hy etāv ubhau brahman kṛṣṇāv arinighātinau || abhijānāmi vikrāntau tathā vyāsaḥ pratāpavān || triyugau puṇḍarīkākṣau vāsudevadhanaṃjayau || nārado 'pi tathā veda so 'py aśaṃsat sadā mama || tathāham api jānāmi naranārāyaṇāv ṛṣī || śakto 'yam ity ato matvā mayā saṃpreṣito 'rjunaḥ || indrād anavaraḥ śaktaḥ surasūnuḥ surādhipam || draṣṭum astrāṇi cādātum indrād iti vivāsitaḥ ||Юдхиштхира, зная мнение братьев и Нарады, обращается к Дхаумье; он говорит, что сам послал Арджуну за оружием, потому что тот мог получить оружие у Индры; Арджуна и Кришна для него — Нара и Нараяна.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Узнав мнение братьев и мудрого Нарады, царь Юдхиштхира обратился к Дхаумье, равному Питамахе: “Я сам, о брахман, послал могучего Джишну, истинного в доблести, за оружием. Он предан нам, способен, уже искусен в оружии и могуществен, как Васудева. Я знаю этих двух Кришн, Васудеву и Дхананджаю, как великих победителей врагов; так же знает их и могучий Вьяса. Нарада тоже знает: это риши Нара и Нараяна. Потому, считая Арджуну способным, я отправил сына бога к владыке богов, чтобы он увидел Индру и получил оружие”».

Commentary

Юдхиштхира не скрывает тревоги, но его решение опирается на знание природы Арджуны. В Нара-Нараяне человеческое усилие и божественная опора действуют вместе.

Version

d3f97d28b07b · published Jun 18, 2026, 4:52:39 AM UTC