Mahabharata 3.106.9-17

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रम् आत्मजम् ॥
त्यक्तवान् दुस्त्यजं वीरं तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥
लोमश उवाच
असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्य् अभूत् ॥
यं शैब्या जनयाम् आस पौराणां स हि दारकान् ॥
खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥
ततः पौराः समाजग्मुर् भयशोकपरिप्लुताः ॥
सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥
त्वं नस् त्राता महाराज परचक्रादिभिर् भयैः ॥
असमञ्जोभयाद् घोरात् ततो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ॥
मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवान् इदम् अब्रवीत् ॥
असमञ्जाः पुराद् अद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ॥
यदि वो मत्प्रियं कार्यम् एतच् छीघ्रं विधीयताम् ॥
एवम् उक्ता नरेन्द्रेण सचिवास् ते नराधिप ॥
यथोक्तं त्वरिताश् चक्रुर् यथाज्ञापितवान् नृपः ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ॥
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥
अंशुमांस् तु महेष्वासो यद् उक्तः सगरेण ह ॥
तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putram ātmajam ||
tyaktavān dustyajaṃ vīraṃ tan me brūhi tapodhana ||
lomaśa uvāca
asamañjā iti khyātaḥ sagarasya suto hy abhūt ||
yaṃ śaibyā janayām āsa paurāṇāṃ sa hi dārakān ||
khureṣu krośato gṛhya nadyāṃ cikṣepa durbalān ||
tataḥ paurāḥ samājagmur bhayaśokapariplutāḥ ||
sagaraṃ cābhyayācanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||
tvaṃ nas trātā mahārāja paracakrādibhir bhayaiḥ ||
asamañjobhayād ghorāt tato nas trātum arhasi ||
paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ ||
muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sacivān idam abravīt ||
asamañjāḥ purād adya suto me vipravāsyatām ||
yadi vo matpriyaṃ kāryam etac chīghraṃ vidhīyatām ||
evam uktā narendreṇa sacivās te narādhipa ||
yathoktaṃ tvaritāś cakrur yathājñāpitavān nṛpaḥ ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yathā putro mahātmanā ||
paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ ||
aṃśumāṃs tu maheṣvāso yad uktaḥ sagareṇa ha ||
tat te sarvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रम् आत्मजम् ॥ त्यक्तवान् दुस्त्यजं वीरं तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥ लोमश उवाच असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्य् अभूत् ॥ यं शैब्या जनयाम् आस पौराणां स हि दारकान् ॥ खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ततः पौराः समाजग्मुर् भयशोकपरिप्लुताः ॥ सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ त्वं नस् त्राता महाराज परचक्रादिभिर् भयैः ॥ असमञ्जोभयाद् घोरात् ततो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ॥ मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवान् इदम् अब्रवीत् ॥ असमञ्जाः पुराद् अद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ॥ यदि वो मत्प्रियं कार्यम् एतच् छीघ्रं विधीयताम् ॥ एवम् उक्ता नरेन्द्रेण सचिवास् ते नराधिप ॥ यथोक्तं त्वरिताश् चक्रुर् यथाज्ञापितवान् नृपः ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ॥ पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ अंशुमांस् तु महेष्वासो यद् उक्तः सगरेण ह ॥ तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥yudhiṣṭhira uvāca kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putram ātmajam || tyaktavān dustyajaṃ vīraṃ tan me brūhi tapodhana || lomaśa uvāca asamañjā iti khyātaḥ sagarasya suto hy abhūt || yaṃ śaibyā janayām āsa paurāṇāṃ sa hi dārakān || khureṣu krośato gṛhya nadyāṃ cikṣepa durbalān || tataḥ paurāḥ samājagmur bhayaśokapariplutāḥ || sagaraṃ cābhyayācanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ || tvaṃ nas trātā mahārāja paracakrādibhir bhayaiḥ || asamañjobhayād ghorāt tato nas trātum arhasi || paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ || muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sacivān idam abravīt || asamañjāḥ purād adya suto me vipravāsyatām || yadi vo matpriyaṃ kāryam etac chīghraṃ vidhīyatām || evam uktā narendreṇa sacivās te narādhipa || yathoktaṃ tvaritāś cakrur yathājñāpitavān nṛpaḥ || etat te sarvam ākhyātaṃ yathā putro mahātmanā || paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ || aṃśumāṃs tu maheṣvāso yad uktaḥ sagareṇa ha || tat te sarvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me ||Юдхиштхира спрашивает, почему Сагара изгнал своего труднопокидаемого сына; Ломаша рассказывает, что сын Сагары Асаманджас, рождённый Шайбьей, хватал слабых городских детей за ноги и бросал их в реку; горожане в страхе и горе просили Сагару защитить их от страшной опасности Асаманджаса; Сагара велит советникам немедленно изгнать сына из города ради любви к нему и пользы горожан; затем Ломаша обещает рассказать слова Сагары Амшуману.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Почему тигр среди царей Сагара отверг своего родного сына, героя, которого трудно оставить? Скажи мне это, богатый тапасом». Ломаша сказал: «У Сагары был сын, известный как Асаманджас; его родила Шайбья. Он хватал детей горожан за ноги, пока они кричали, и бросал слабых в реку. Тогда горожане, охваченные страхом и горем, пришли к Сагаре и все стояли со сложенными ладонями, моля его: “Ты наш защитник, великий царь, от вражеских войск и других опасностей; защити нас теперь от страшной опасности Асаманджаса”. Услышав грозные слова горожан, лучший из царей на мгновение пал духом и сказал советникам: “Сегодня же мой сын Асаманджас должен быть изгнан из города. Если хотите сделать мне приятное, исполните это быстро”. Получив такое повеление царя, советники поспешно сделали всё как он приказал. Так я рассказал тебе, как великий Сагара, желая блага горожанам, изгнал сына. Теперь слушай всё, что Сагара сказал великому лучнику Амшуману».

Commentary

Сагара ставит благо подданных выше личной привязанности. Царская дхарма иногда требует отсечь даже самое близкое, если оно разрушает невинных.

Version

a039a82a2dd6 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC