Mahabharata 3.106.9-17

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रम् आत्मजम् ॥
त्यक्तवान् दुस्त्यजं वीरं तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥
लोमश उवाच
असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्य् अभूत् ॥
यं शैब्या जनयाम् आस पौराणां स हि दारकान् ॥
खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥
ततः पौराः समाजग्मुर् भयशोकपरिप्लुताः ॥
सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥
त्वं नस् त्राता महाराज परचक्रादिभिर् भयैः ॥
असमञ्जोभयाद् घोरात् ततो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥
पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ॥
मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवान् इदम् अब्रवीत् ॥
असमञ्जाः पुराद् अद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ॥
यदि वो मत्प्रियं कार्यम् एतच् छीघ्रं विधीयताम् ॥
एवम् उक्ता नरेन्द्रेण सचिवास् ते नराधिप ॥
यथोक्तं त्वरिताश् चक्रुर् यथाज्ञापितवान् नृपः ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ॥
पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥
अंशुमांस् तु महेष्वासो यद् उक्तः सगरेण ह ॥
तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putram ātmajam ||
tyaktavān dustyajaṃ vīraṃ tan me brūhi tapodhana ||
lomaśa uvāca
asamañjā iti khyātaḥ sagarasya suto hy abhūt ||
yaṃ śaibyā janayām āsa paurāṇāṃ sa hi dārakān ||
khureṣu krośato gṛhya nadyāṃ cikṣepa durbalān ||
tataḥ paurāḥ samājagmur bhayaśokapariplutāḥ ||
sagaraṃ cābhyayācanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||
tvaṃ nas trātā mahārāja paracakrādibhir bhayaiḥ ||
asamañjobhayād ghorāt tato nas trātum arhasi ||
paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ ||
muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sacivān idam abravīt ||
asamañjāḥ purād adya suto me vipravāsyatām ||
yadi vo matpriyaṃ kāryam etac chīghraṃ vidhīyatām ||
evam uktā narendreṇa sacivās te narādhipa ||
yathoktaṃ tvaritāś cakrur yathājñāpitavān nṛpaḥ ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yathā putro mahātmanā ||
paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ ||
aṃśumāṃs tu maheṣvāso yad uktaḥ sagareṇa ha ||
tat te sarvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रम् आत्मजम् ॥ त्यक्तवान् दुस्त्यजं वीरं तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥ लोमश उवाच असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्य् अभूत् ॥ यं शैब्या जनयाम् आस पौराणां स हि दारकान् ॥ खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ ततः पौराः समाजग्मुर् भयशोकपरिप्लुताः ॥ सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ त्वं नस् त्राता महाराज परचक्रादिभिर् भयैः ॥ असमञ्जोभयाद् घोरात् ततो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः ॥ मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवान् इदम् अब्रवीत् ॥ असमञ्जाः पुराद् अद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् ॥ यदि वो मत्प्रियं कार्यम् एतच् छीघ्रं विधीयताम् ॥ एवम् उक्ता नरेन्द्रेण सचिवास् ते नराधिप ॥ यथोक्तं त्वरिताश् चक्रुर् यथाज्ञापितवान् नृपः ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा पुत्रो महात्मना ॥ पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ अंशुमांस् तु महेष्वासो यद् उक्तः सगरेण ह ॥ तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥yudhiṣṭhira uvāca kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putram ātmajam || tyaktavān dustyajaṃ vīraṃ tan me brūhi tapodhana || lomaśa uvāca asamañjā iti khyātaḥ sagarasya suto hy abhūt || yaṃ śaibyā janayām āsa paurāṇāṃ sa hi dārakān || khureṣu krośato gṛhya nadyāṃ cikṣepa durbalān || tataḥ paurāḥ samājagmur bhayaśokapariplutāḥ || sagaraṃ cābhyayācanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ || tvaṃ nas trātā mahārāja paracakrādibhir bhayaiḥ || asamañjobhayād ghorāt tato nas trātum arhasi || paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ || muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sacivān idam abravīt || asamañjāḥ purād adya suto me vipravāsyatām || yadi vo matpriyaṃ kāryam etac chīghraṃ vidhīyatām || evam uktā narendreṇa sacivās te narādhipa || yathoktaṃ tvaritāś cakrur yathājñāpitavān nṛpaḥ || etat te sarvam ākhyātaṃ yathā putro mahātmanā || paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ || aṃśumāṃs tu maheṣvāso yad uktaḥ sagareṇa ha || tat te sarvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me ||Yudhishthira asks why Sagara banished his son, hard as he was to abandon; Lomasha tells how Sagara's son Asamanjas, born of Shaibya, would seize weak city children by the feet and throw them into the river; the citizens, in fear and grief, begged Sagara to protect them from the terrible danger posed by Asamanjas; Sagara orders his counselors to banish his son from the city at once, for love of him and for the welfare of the citizens; Lomasha then promises to relate Sagara's words to Amshuman.

Translation

Yudhishthira said: "Why did the tiger among kings, Sagara, cast out his own son, a hero hard to abandon? Tell me this, O one rich in austerity." Lomasha said: "Sagara had a son known as Asamanjas; he was born of Shaibya. He would seize the children of the citizens by the feet while they cried out, and throw the weak ones into the river. Then the citizens, overwhelmed with fear and grief, came to Sagara and all stood with joined palms, begging him: 'You are our protector, great king, from enemy armies and other dangers; protect us now from the terrible danger of Asamanjas.' Hearing the citizens' dreadful words, the best of kings was disheartened for a moment and said to his counselors: 'This very day my son Asamanjas must be banished from the city. If you wish to please me, carry this out swiftly.' Having received this command from the king, the counselors quickly did everything as he had ordered. Thus I have told you how the great Sagara, desiring the welfare of the citizens, banished his son. Now hear all that Sagara said to the mighty archer Amshuman."

Commentary

Sagara places the welfare of his subjects above personal attachment. Royal dharma sometimes demands cutting away even what is closest, when it destroys the innocent.

Version

f4d3de25109f · published Jul 16, 2026, 5:02:54 PM UTC

Available inRUEN