Mahabharata 3.106.1-8

Devanāgarī

लोमश उवाच
ते तं दृष्ट्वा हयं राजन् संप्रहृष्टतनूरुहाः ॥
अनादृत्य महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥
संक्रुद्धाः समधावन्त अश्वग्रहणकाङ्क्षिणः ॥
ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥
वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिसत्तमम् ॥
स चक्षुर् विवृतं कृत्वा तेजस् तेषु समुत्सृजन् ॥
ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन् स सागरान् ॥
तान् दृष्ट्वा भस्मसाद् भूतान् नारदः सुमहातपाः ॥
सगरान्तिकम् आगच्छत् तच् च तस्मै न्यवेदयत् ॥
स तच् छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ॥
मुहूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर् वाक्यम् अचिन्तयत् ॥
आत्मानम् आत्मनाश्वास्य हयम् एवान्वचिन्तयत् ॥
अंशुमन्तं समाहूय असमज्ञःसुतं तदा ॥
पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
षष्टिस् तानि सहस्राणि पुत्राणाम् अमितौजसाम् ॥
कापिलं तेज आसाद्य मत्कृते निधनं गताः ॥
तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयानघ ॥
धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितम् इच्छता ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
te taṃ dṛṣṭvā hayaṃ rājan saṃprahṛṣṭatanūruhāḥ ||
anādṛtya mahātmānaṃ kapilaṃ kālacoditāḥ ||
saṃkruddhāḥ samadhāvanta aśvagrahaṇakāṅkṣiṇaḥ ||
tataḥ kruddho mahārāja kapilo munisattamaḥ ||
vāsudeveti yaṃ prāhuḥ kapilaṃ munisattamam ||
sa cakṣur vivṛtaṃ kṛtvā tejas teṣu samutsṛjan ||
dadāha sumahātejā mandabuddhīn sa sāgarān ||
tān dṛṣṭvā bhasmasād bhūtān nāradaḥ sumahātapāḥ ||
sagarāntikam āgacchat tac ca tasmai nyavedayat ||
sa tac chrutvā vaco ghoraṃ rājā munimukhodgatam ||
muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sthāṇor vākyam acintayat ||
ātmānam ātmanāśvāsya hayam evānvacintayat ||
aṃśumantaṃ samāhūya asamajñaḥsutaṃ tadā ||
pautraṃ bharataśārdūla idaṃ vacanam abravīt ||
ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi putrāṇām amitaujasām ||
kāpilaṃ teja āsādya matkṛte nidhanaṃ gatāḥ ||
tava cāpi pitā tāta parityakto mayānagha ||
dharmaṃ saṃrakṣamāṇena paurāṇāṃ hitam icchatā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच ते तं दृष्ट्वा हयं राजन् संप्रहृष्टतनूरुहाः ॥ अनादृत्य महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ॥ संक्रुद्धाः समधावन्त अश्वग्रहणकाङ्क्षिणः ॥ ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ॥ वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिसत्तमम् ॥ स चक्षुर् विवृतं कृत्वा तेजस् तेषु समुत्सृजन् ॥ ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन् स सागरान् ॥ तान् दृष्ट्वा भस्मसाद् भूतान् नारदः सुमहातपाः ॥ सगरान्तिकम् आगच्छत् तच् च तस्मै न्यवेदयत् ॥ स तच् छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् ॥ मुहूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर् वाक्यम् अचिन्तयत् ॥ आत्मानम् आत्मनाश्वास्य हयम् एवान्वचिन्तयत् ॥ अंशुमन्तं समाहूय असमज्ञःसुतं तदा ॥ पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ षष्टिस् तानि सहस्राणि पुत्राणाम् अमितौजसाम् ॥ कापिलं तेज आसाद्य मत्कृते निधनं गताः ॥ तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयानघ ॥ धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितम् इच्छता ॥lomaśa uvāca te taṃ dṛṣṭvā hayaṃ rājan saṃprahṛṣṭatanūruhāḥ || anādṛtya mahātmānaṃ kapilaṃ kālacoditāḥ || saṃkruddhāḥ samadhāvanta aśvagrahaṇakāṅkṣiṇaḥ || tataḥ kruddho mahārāja kapilo munisattamaḥ || vāsudeveti yaṃ prāhuḥ kapilaṃ munisattamam || sa cakṣur vivṛtaṃ kṛtvā tejas teṣu samutsṛjan || dadāha sumahātejā mandabuddhīn sa sāgarān || tān dṛṣṭvā bhasmasād bhūtān nāradaḥ sumahātapāḥ || sagarāntikam āgacchat tac ca tasmai nyavedayat || sa tac chrutvā vaco ghoraṃ rājā munimukhodgatam || muhūrtaṃ vimanā bhūtvā sthāṇor vākyam acintayat || ātmānam ātmanāśvāsya hayam evānvacintayat || aṃśumantaṃ samāhūya asamajñaḥsutaṃ tadā || pautraṃ bharataśārdūla idaṃ vacanam abravīt || ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi putrāṇām amitaujasām || kāpilaṃ teja āsādya matkṛte nidhanaṃ gatāḥ || tava cāpi pitā tāta parityakto mayānagha || dharmaṃ saṃrakṣamāṇena paurāṇāṃ hitam icchatā ||Сыновья Сагары, увидев коня, радуются и, не почтив великого Капилу, бегут к коню; Капила, которого называют Васудевой, открывает глаза и своим сиянием сжигает неразумных Сагаров; Нарада приходит к Сагаре и сообщает о гибели сыновей; Сагара, услышав страшное, на мгновение унывает, вспоминает слово Шивы, утешает себя, думает о коне, зовёт внука Амшумана, сына Асаманджаса, и говорит, что шестьдесят тысяч сыновей погибли из-за него, встретив сияние Капилы, а его отец был изгнан ради защиты дхармы и пользы горожан.

Translation

Ломаша сказал: «Увидев этого коня, царь, они пришли в восторг; но, не почтив великого душой Капилу и подгоняемые временем, разгневанные, они бросились, желая схватить коня. Тогда, великий царь, разгневался лучший из мудрецов Капила, которого называют Васудевой. Открыв глаза и выпустив на них своё сияние, он, великосияющий, сжёг неразумных Сагаров. Увидев, что они стали пеплом, Нарада, великий тапасом, пришёл к Сагаре и сообщил ему это. Услышав из уст мудреца страшное слово, царь на мгновение пал духом и вспомнил речь Стхану. Утешив себя собой, он стал думать о коне. Затем он призвал Амшумана, сына Асаманджаса, своего внука, о тигр среди Бхаратов, и сказал: “Шестьдесят тысяч моих сыновей безмерного сияния, встретив сияние Капилы, из-за меня погибли. И твой отец, дитя, безупречный, был отвергнут мной, потому что я охранял дхарму и желал блага горожанам”».

Commentary

Капила здесь прямо связан с Васудевой: его взгляд сжигает не гневом обычного человека, а силой божественного присутствия. Неуважение к святому становится встречей с огнём истины.

Version

d843456361e6 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC