Mahabharata 3.125.1-10

Devanāgarī

लोमश उवाच
तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ॥
आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननम् इवान्तकम् ॥
भयात् संस्तम्भितभुजः सृक्किणी लेलिहन् मुहुः ॥
ततो ऽब्रवीद् देवराजश् च्यवनं भयपीडितः ॥
सोमार्हाव् अश्विनाव् एताव् अद्य प्रभृति भार्गव ॥
भविष्यतः सत्यम् एतद् वचो ब्रह्मन् ब्रवीमि ते ॥
न ते मिथ्या समारम्भो भवत्व् एष परो विधिः ॥
जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि ॥
सोमार्हाव् अश्विनाव् एतौ यथैवाद्य कृतौ त्वया ॥
भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेद् इति भार्गव ॥
सुकन्यायाः पितुश् चास्य लोके कीर्तिः प्रथेद् इति ॥
अतो मयैतद् विहितं तव वीर्यप्रकाशनम् ॥
तस्मात् प्रसादं कुरु मे भवत्व् एतद् यथेच्छसि ॥
एवम् उक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः ॥
स मन्युर् व्यगमच् छीघ्रं मुमोच च पुरंदरम् ॥
मदं च व्यभजद् राजन् पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ॥
अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः ॥
तथा मदं विनिष्क्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना ॥
अश्विभ्यां सहितान् देवान् याजयित्वा च तं नृपम् ॥
विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वदतां वरः ॥
सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुरक्तया ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ ||
āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanam ivāntakam ||
bhayāt saṃstambhitabhujaḥ sṛkkiṇī lelihan muhuḥ ||
tato 'bravīd devarājaś cyavanaṃ bhayapīḍitaḥ ||
somārhāv aśvināv etāv adya prabhṛti bhārgava ||
bhaviṣyataḥ satyam etad vaco brahman bravīmi te ||
na te mithyā samārambho bhavatv eṣa paro vidhiḥ ||
jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ kariṣyasi ||
somārhāv aśvināv etau yathaivādya kṛtau tvayā ||
bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśed iti bhārgava ||
sukanyāyāḥ pituś cāsya loke kīrtiḥ prathed iti ||
ato mayaitad vihitaṃ tava vīryaprakāśanam ||
tasmāt prasādaṃ kuru me bhavatv etad yathecchasi ||
evam uktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ ||
sa manyur vyagamac chīghraṃ mumoca ca puraṃdaram ||
madaṃ ca vyabhajad rājan pāne strīṣu ca vīryavān ||
akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvasṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ ||
tathā madaṃ viniṣkṣipya śakraṃ saṃtarpya cendunā ||
aśvibhyāṃ sahitān devān yājayitvā ca taṃ nṛpam ||
vikhyāpya vīryaṃ sarveṣu lokeṣu vadatāṃ varaḥ ||
sukanyayā sahāraṇye vijahārānuraktayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ॥ आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननम् इवान्तकम् ॥ भयात् संस्तम्भितभुजः सृक्किणी लेलिहन् मुहुः ॥ ततो ऽब्रवीद् देवराजश् च्यवनं भयपीडितः ॥ सोमार्हाव् अश्विनाव् एताव् अद्य प्रभृति भार्गव ॥ भविष्यतः सत्यम् एतद् वचो ब्रह्मन् ब्रवीमि ते ॥ न ते मिथ्या समारम्भो भवत्व् एष परो विधिः ॥ जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि ॥ सोमार्हाव् अश्विनाव् एतौ यथैवाद्य कृतौ त्वया ॥ भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेद् इति भार्गव ॥ सुकन्यायाः पितुश् चास्य लोके कीर्तिः प्रथेद् इति ॥ अतो मयैतद् विहितं तव वीर्यप्रकाशनम् ॥ तस्मात् प्रसादं कुरु मे भवत्व् एतद् यथेच्छसि ॥ एवम् उक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः ॥ स मन्युर् व्यगमच् छीघ्रं मुमोच च पुरंदरम् ॥ मदं च व्यभजद् राजन् पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ॥ अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः ॥ तथा मदं विनिष्क्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना ॥ अश्विभ्यां सहितान् देवान् याजयित्वा च तं नृपम् ॥ विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वदतां वरः ॥ सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुरक्तया ॥lomaśa uvāca taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ || āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanam ivāntakam || bhayāt saṃstambhitabhujaḥ sṛkkiṇī lelihan muhuḥ || tato 'bravīd devarājaś cyavanaṃ bhayapīḍitaḥ || somārhāv aśvināv etāv adya prabhṛti bhārgava || bhaviṣyataḥ satyam etad vaco brahman bravīmi te || na te mithyā samārambho bhavatv eṣa paro vidhiḥ || jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ kariṣyasi || somārhāv aśvināv etau yathaivādya kṛtau tvayā || bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśed iti bhārgava || sukanyāyāḥ pituś cāsya loke kīrtiḥ prathed iti || ato mayaitad vihitaṃ tava vīryaprakāśanam || tasmāt prasādaṃ kuru me bhavatv etad yathecchasi || evam uktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ || sa manyur vyagamac chīghraṃ mumoca ca puraṃdaram || madaṃ ca vyabhajad rājan pāne strīṣu ca vīryavān || akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvasṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ || tathā madaṃ viniṣkṣipya śakraṃ saṃtarpya cendunā || aśvibhyāṃ sahitān devān yājayitvā ca taṃ nṛpam || vikhyāpya vīryaṃ sarveṣu lokeṣu vadatāṃ varaḥ || sukanyayā sahāraṇye vijahārānuraktayā ||Увидев страшноликого Маду, идущего съесть его, Шатакрату от страха с остановленной рукой часто облизывает губы и говорит Чьяване, что с этого дня Ашвины будут достойны сомы; пусть начинание Чьяваны не будет ложным, это высший закон, Индра знает, что он не сделает напрасного; Ашвины достойны сомы, как Чьявана сделал их сегодня, чтобы ещё больше проявилась его сила и распространилась слава Суканьи и её отца; ради этого Индра устроил проявление его могущества и просит милости; когда Шакра так говорит, гнев великого Чьяваны быстро уходит, он освобождает Пурандару; сильный Чьявана распределяет Маду по питью, женщинам, костям и охоте; изгнав Маду, насытив Шакру сомой и совершив жертву для богов с Ашвинами и царём, лучший оратор прославляет свою силу во всех мирах и наслаждается в лесу с любящей Суканьей.

Translation

Ломаша сказал: «Увидев страшноликого Маду, идущего на него, словно раскрыторотую Смерть, бог Шатакрату, от страха с остановленной рукой, снова и снова облизывал губы. Тогда царь богов, поражённый страхом, сказал Чьяване: “Бхаргава, с этого дня эти Ашвины будут достойны сомы. Истинно говорю тебе это слово, брахман. Пусть твоё начинание не окажется ложным; пусть это будет высший закон. Я знаю, випрариши, что ты не сделаешь напрасного. Эти Ашвины будут достойны сомы так же, как ты сделал их достойными сегодня, Бхаргава, чтобы ещё больше проявилась твоя сила и чтобы в мире распространилась слава Суканьи и её отца. Ради этого я устроил проявление твоего могущества. Поэтому окажи мне милость; пусть будет так, как ты желаешь”. Когда Шакра так сказал великому Чьяване, его гнев быстро прошёл, и он освободил Пурандару. Могучий Чьявана разделил Маду, прежде созданного, между питьём, женщинами, игрой в кости и охотой. Так изгнав Маду, насытив Шакру сомой и совершив жертву для богов вместе с Ашвинами и для того царя, лучший из говорящих прославил свою силу во всех мирах и жил в лесу с любящей Суканьей».

Commentary

Мада не уничтожен, а распределён по местам человеческого риска: опьянение, похоть, азарт и охота. Стих показывает тонкую мысль: опасная сила может быть ограничена, но её нельзя считать безвредной.

Version

33e548db3eb5 · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC