Mahabharata
Аштавакра-джанма-Джанака-яджня-гамана-парва: рождение Аштавакры и путь к Джанаке · Verse 3.132.1-5
3239 / 5288
Mahabharata · 3.132.1-5
Devanāgarī

लोमश उवाच
यः कथ्यते मन्त्रविद् अग्र्यबुद्धिर्; औद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम् ॥
तस्याश्रमं पश्य नरेन्द्र पुण्यं; सदाफलैर् उपपन्नं महीजैः ॥
साक्षाद् अत्र श्वेतकेतुर् ददर्श; सरस्वतीं मानुषदेहरूपाम् ॥
वेत्स्यामि वाणीम् इति संप्रवृत्तां; सरस्वतीं श्वेतकेतुर् बभाषे ॥
तस्मिन् काले ब्रह्मविदां वरिष्ठाव्; आस्तां तदा मातुलभागिनेयौ ॥
अष्टावक्रश् चैव कहोडसूनुर्; औद्दालकिः श्वेतकेतुश् च राजन् ॥
विदेहराजस्य महीपतेस् तौ; विप्राव् उभौ मातुलभागिनेयौ ॥
प्रविश्य यज्ञायतनं विवादे; बन्दिं निजग्राहतुर् अप्रमेयम् ॥
युधिष्ठिर उवाच
कथंप्रभावः स बभूव विप्रस्; तथायुक्तं यो निजग्राह बन्दिम् ॥
अष्टावक्रः केन चासौ बभूव; तत् सर्वं मे लोमश शंस तत्त्वम् ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
yaḥ kathyate mantravid agryabuddhir; auddālakiḥ śvetaketuḥ pṛthivyām ||
tasyāśramaṃ paśya narendra puṇyaṃ; sadāphalair upapannaṃ mahījaiḥ ||
sākṣād atra śvetaketur dadarśa; sarasvatīṃ mānuṣadeharūpām ||
vetsyāmi vāṇīm iti saṃpravṛttāṃ; sarasvatīṃ śvetaketur babhāṣe ||
tasmin kāle brahmavidāṃ variṣṭhāv; āstāṃ tadā mātulabhāgineyau ||
aṣṭāvakraś caiva kahoḍasūnur; auddālakiḥ śvetaketuś ca rājan ||
videharājasya mahīpates tau; viprāv ubhau mātulabhāgineyau ||
praviśya yajñāyatanaṃ vivāde; bandiṃ nijagrāhatur aprameyam ||
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃprabhāvaḥ sa babhūva vipras; tathāyuktaṃ yo nijagrāha bandim ||
aṣṭāvakraḥ kena cāsau babhūva; tat sarvaṃ me lomaśa śaṃsa tattvam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
लोमश उवाच यः कथ्यते मन्त्रविद् अग्र्यबुद्धिर्; औद्दालकिः श्वेतकेतुः पृथिव्याम् ॥ तस्याश्रमं पश्य नरेन्द्र पुण्यं; सदाफलैर् उपपन्नं महीजैः ॥ साक्षाद् अत्र श्वेतकेतुर् ददर्श; सरस्वतीं मानुषदेहरूपाम् ॥ वेत्स्यामि वाणीम् इति संप्रवृत्तां; सरस्वतीं श्वेतकेतुर् बभाषे ॥ तस्मिन् काले ब्रह्मविदां वरिष्ठाव्; आस्तां तदा मातुलभागिनेयौ ॥ अष्टावक्रश् चैव कहोडसूनुर्; औद्दालकिः श्वेतकेतुश् च राजन् ॥ विदेहराजस्य महीपतेस् तौ; विप्राव् उभौ मातुलभागिनेयौ ॥ प्रविश्य यज्ञायतनं विवादे; बन्दिं निजग्राहतुर् अप्रमेयम् ॥ युधिष्ठिर उवाच कथंप्रभावः स बभूव विप्रस्; तथायुक्तं यो निजग्राह बन्दिम् ॥ अष्टावक्रः केन चासौ बभूव; तत् सर्वं मे लोमश शंस तत्त्वम् ॥lomaśa uvāca yaḥ kathyate mantravid agryabuddhir; auddālakiḥ śvetaketuḥ pṛthivyām || tasyāśramaṃ paśya narendra puṇyaṃ; sadāphalair upapannaṃ mahījaiḥ || sākṣād atra śvetaketur dadarśa; sarasvatīṃ mānuṣadeharūpām || vetsyāmi vāṇīm iti saṃpravṛttāṃ; sarasvatīṃ śvetaketur babhāṣe || tasmin kāle brahmavidāṃ variṣṭhāv; āstāṃ tadā mātulabhāgineyau || aṣṭāvakraś caiva kahoḍasūnur; auddālakiḥ śvetaketuś ca rājan || videharājasya mahīpates tau; viprāv ubhau mātulabhāgineyau || praviśya yajñāyatanaṃ vivāde; bandiṃ nijagrāhatur aprameyam || yudhiṣṭhira uvāca kathaṃprabhāvaḥ sa babhūva vipras; tathāyuktaṃ yo nijagrāha bandim || aṣṭāvakraḥ kena cāsau babhūva; tat sarvaṃ me lomaśa śaṃsa tattvam ||Ломаша показывает святой ашрам Ауддалаки Шветакету, который на земле прославлен как знающий мантры и обладатель высшего разума, с деревьями, всегда дающими плоды; здесь Шветакету непосредственно увидел Сарасвати в человеческом теле, и когда она пришла, он обратился к ней, чтобы узнать речь; в то время были лучшими среди знающих Брахман дядя и племянник — Аштавакра, сын Каходы, и Ауддалаки Шветакету; оба брахмана, дядя и племянник, войдя в жертвенное место царя Видехи, в споре победили неизмеримого Банди; Юдхиштхира спрашивает, какой силой обладал тот випра, как он победил Банди, почему стал Аштавакрой, и просит Ломашу рассказать всё по истине.
Translation

Ломаша сказал: «Посмотри, царь людей, на святой ашрам Ауддалаки Шветакету, который на земле славится знатоком мантр и обладателем высшего разума; он окружён деревьями, всегда дающими плоды. Здесь Шветакету непосредственно увидел Сарасвати в образе человеческого тела. Когда она явилась, он сказал ей: “Я хочу узнать речь”. В то время, царь, лучшими среди знающих Брахман были двое — дядя и племянник: Аштавакра, сын Каходы, и Ауддалаки Шветакету. Оба брахмана, дядя и племянник, войдя в жертвенное место царя Видехи, в споре победили неизмеримого Банди». Юдхиштхира сказал: «Какой силой обладал тот випра, который одолел столь искусного Банди? И почему он стал Аштавакрой? Всё это, Ломаша, расскажи мне по истине».

Commentary

Перед рассказом о споре Ломаша ставит Аштавакру рядом с Сарасвати и речью. В этой истории победа будет не силой тела, а точностью знания и благословением истинного слова.

Version

51d7b6d63277 · published Jun 18, 2026, 5:30:48 AM UTC

Page between verses with