Mahabharata 3.137.1-8

Devanāgarī

लोमश उवाच
चङ्क्रम्यमाणः स तदा यवक्रीर् अकुतोभयः ॥
जगाम माधवे मासि रैभ्याश्रमपदं प्रति ॥
स ददर्शाश्रमे पुण्ये पुष्पितद्रुमभूषिते ॥
विचरन्तीं स्नुषां तस्य किंनरीम् इव भारत ॥
यवक्रीस् ताम् उवाचेदम् उपतिष्ठस्व माम् इति ॥
निर्लज्जो लज्जया युक्तां कामेन हृतचेतनः ॥
सा तस्य शीलम् आज्ञाय तस्माच् छापाच् च बिभ्यती ॥
तेजस्वितां च रैभ्यस्य तथेत्य् उक्त्वा जगाम सा ॥
तत एकान्तम् उन्नीय मज्जयाम् आस भारत ॥
आजगाम तदा रैभ्यः स्वम् आश्रमम् अरिंदम ॥
रुदन्तीं च स्नुषां दृष्ट्वा भार्याम् आर्तां परावसोः ॥
सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा पर्यपृच्छद् युधिष्ठिर ॥
सा तस्मै सर्वम् आचष्ट यवक्रीभाषितं शुभा ॥
प्रत्युक्तं च यवक्रीतं प्रेक्षापूर्वं तदात्मना ॥
शृण्वानस्यैव रैभ्यस्य यवक्रीतविचेष्टितम् ॥
दहन्न् इव तदा चेतः क्रोधः समभवन् महान् ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
caṅkramyamāṇaḥ sa tadā yavakrīr akutobhayaḥ ||
jagāma mādhave māsi raibhyāśramapadaṃ prati ||
sa dadarśāśrame puṇye puṣpitadrumabhūṣite ||
vicarantīṃ snuṣāṃ tasya kiṃnarīm iva bhārata ||
yavakrīs tām uvācedam upatiṣṭhasva mām iti ||
nirlajjo lajjayā yuktāṃ kāmena hṛtacetanaḥ ||
sā tasya śīlam ājñāya tasmāc chāpāc ca bibhyatī ||
tejasvitāṃ ca raibhyasya tathety uktvā jagāma sā ||
tata ekāntam unnīya majjayām āsa bhārata ||
ājagāma tadā raibhyaḥ svam āśramam ariṃdama ||
rudantīṃ ca snuṣāṃ dṛṣṭvā bhāryām ārtāṃ parāvasoḥ ||
sāntvayañ ślakṣṇayā vācā paryapṛcchad yudhiṣṭhira ||
sā tasmai sarvam ācaṣṭa yavakrībhāṣitaṃ śubhā ||
pratyuktaṃ ca yavakrītaṃ prekṣāpūrvaṃ tadātmanā ||
śṛṇvānasyaiva raibhyasya yavakrītaviceṣṭitam ||
dahann iva tadā cetaḥ krodhaḥ samabhavan mahān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच चङ्क्रम्यमाणः स तदा यवक्रीर् अकुतोभयः ॥ जगाम माधवे मासि रैभ्याश्रमपदं प्रति ॥ स ददर्शाश्रमे पुण्ये पुष्पितद्रुमभूषिते ॥ विचरन्तीं स्नुषां तस्य किंनरीम् इव भारत ॥ यवक्रीस् ताम् उवाचेदम् उपतिष्ठस्व माम् इति ॥ निर्लज्जो लज्जया युक्तां कामेन हृतचेतनः ॥ सा तस्य शीलम् आज्ञाय तस्माच् छापाच् च बिभ्यती ॥ तेजस्वितां च रैभ्यस्य तथेत्य् उक्त्वा जगाम सा ॥ तत एकान्तम् उन्नीय मज्जयाम् आस भारत ॥ आजगाम तदा रैभ्यः स्वम् आश्रमम् अरिंदम ॥ रुदन्तीं च स्नुषां दृष्ट्वा भार्याम् आर्तां परावसोः ॥ सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा पर्यपृच्छद् युधिष्ठिर ॥ सा तस्मै सर्वम् आचष्ट यवक्रीभाषितं शुभा ॥ प्रत्युक्तं च यवक्रीतं प्रेक्षापूर्वं तदात्मना ॥ शृण्वानस्यैव रैभ्यस्य यवक्रीतविचेष्टितम् ॥ दहन्न् इव तदा चेतः क्रोधः समभवन् महान् ॥lomaśa uvāca caṅkramyamāṇaḥ sa tadā yavakrīr akutobhayaḥ || jagāma mādhave māsi raibhyāśramapadaṃ prati || sa dadarśāśrame puṇye puṣpitadrumabhūṣite || vicarantīṃ snuṣāṃ tasya kiṃnarīm iva bhārata || yavakrīs tām uvācedam upatiṣṭhasva mām iti || nirlajjo lajjayā yuktāṃ kāmena hṛtacetanaḥ || sā tasya śīlam ājñāya tasmāc chāpāc ca bibhyatī || tejasvitāṃ ca raibhyasya tathety uktvā jagāma sā || tata ekāntam unnīya majjayām āsa bhārata || ājagāma tadā raibhyaḥ svam āśramam ariṃdama || rudantīṃ ca snuṣāṃ dṛṣṭvā bhāryām ārtāṃ parāvasoḥ || sāntvayañ ślakṣṇayā vācā paryapṛcchad yudhiṣṭhira || sā tasmai sarvam ācaṣṭa yavakrībhāṣitaṃ śubhā || pratyuktaṃ ca yavakrītaṃ prekṣāpūrvaṃ tadātmanā || śṛṇvānasyaiva raibhyasya yavakrītaviceṣṭitam || dahann iva tadā cetaḥ krodhaḥ samabhavan mahān ||Ломаша рассказывает, что однажды бесстрашный Явакри, гуляя в месяце Мадхава, пошёл к месту ашрама Райбхьи; в святом ашраме, украшенном цветущими деревьями, он увидел его сноху, гулявшую как киннари; бесстыдный Явакри, с сознанием похищенным желанием, сказал стыдливой женщине служить ему; она, зная его нрав, боясь проклятия и силы Райбхьи, сказала «так» и пошла; заведя его в уединение, она погрузила его; тогда Райбхья вернулся в свой ашрам; увидев плачущую сноху, страдающую жену Паравасу, он мягкой речью утешил её и спросил; прекрасная рассказала ему всё, что сказал Явакри, и как она осмотрительно ему ответила; пока Райбхья слушал поступок Явакри, великий гнев, словно сжигая сердце, возник у него.

Translation

Ломаша сказал: «Однажды бесстрашный Явакри, гуляя в месяце Мадхава, направился к месту ашрама Райбхьи. В святом ашраме, украшенном цветущими деревьями, он увидел его сноху, гулявшую словно киннари, о Бхарата. Бесстыдный, с сознанием, похищенным желанием, Явакри сказал стыдливой женщине: “Служи мне”. Зная его нрав, боясь его проклятия и также силы Райбхьи, она сказала: “Так и будет”, — и ушла. Затем, отведя его в уединение, она погрузила его, Бхарата. В это время Райбхья, сокрушитель врагов, пришёл в свой ашрам. Увидев плачущую сноху, страдающую жену Паравасу, он утешил её мягкой речью и спросил, Юдхиштхира. Прекрасная рассказала ему всё: что сказал Явакри и как она, внимательно подумав, ответила ему. Пока Райбхья слушал о поступке Явакри, великий гнев возник у него, словно сжигая сердце».

Commentary

Знание без самоконтроля приводит Явакри к грубому нарушению чужого дома. Его падение начинается не от чужой вражды, а от собственной необузданности.

Version

d53e63112485 · published Jun 18, 2026, 5:30:48 AM UTC