Mahabharata 3.144.23-27

Devanāgarī

भीमसेन उवाच
त्वां राजन् राजपुत्रीं च यमौ च पुरुषर्षभौ ॥
स्वयं नेष्यामि राजेन्द्र मा विषादे मनः कृथाः ॥
अथ वासौ मया जातो विहगो मद्बलोपमः ॥
वहेद् अनघ सर्वान् नो वचनात् ते घतोत्कचः ॥
वैशंपायन उवाच
अनुज्ञातो धर्मराज्ञा पुत्रं सस्मार राक्षसम् ॥
घटोत्कचश् च धर्मात्मा स्मृतमात्रः पितुस् तदा ॥
कृताञ्जलिर् उपातिष्ठद् अभिवाद्याथ पाण्डवान् ॥
ब्राह्मणांश् च महाबाहुः स च तैर् अभिनन्दितः ॥
उवाच भीमसेनं स पितरं सत्यविक्रमः ॥
स्मृतो ऽस्मि भवता शीघ्रं शुश्रूषुर् अहम् आगतः ॥
आज्ञापय महाबाहो सर्वं कर्तास्म्य् असंशयम् ॥
तच् छ्रुत्वा भीमसेनस् तु राक्षसं परिषस्वजे ॥

Transliteration (IAST)

bhīmasena uvāca
tvāṃ rājan rājaputrīṃ ca yamau ca puruṣarṣabhau ||
svayaṃ neṣyāmi rājendra mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ ||
atha vāsau mayā jāto vihago madbalopamaḥ ||
vahed anagha sarvān no vacanāt te ghatotkacaḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
anujñāto dharmarājñā putraṃ sasmāra rākṣasam ||
ghaṭotkacaś ca dharmātmā smṛtamātraḥ pitus tadā ||
kṛtāñjalir upātiṣṭhad abhivādyātha pāṇḍavān ||
brāhmaṇāṃś ca mahābāhuḥ sa ca tair abhinanditaḥ ||
uvāca bhīmasenaṃ sa pitaraṃ satyavikramaḥ ||
smṛto 'smi bhavatā śīghraṃ śuśrūṣur aham āgataḥ ||
ājñāpaya mahābāho sarvaṃ kartāsmy asaṃśayam ||
tac chrutvā bhīmasenas tu rākṣasaṃ pariṣasvaje ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भीमसेन उवाच त्वां राजन् राजपुत्रीं च यमौ च पुरुषर्षभौ ॥ स्वयं नेष्यामि राजेन्द्र मा विषादे मनः कृथाः ॥ अथ वासौ मया जातो विहगो मद्बलोपमः ॥ वहेद् अनघ सर्वान् नो वचनात् ते घतोत्कचः ॥ वैशंपायन उवाच अनुज्ञातो धर्मराज्ञा पुत्रं सस्मार राक्षसम् ॥ घटोत्कचश् च धर्मात्मा स्मृतमात्रः पितुस् तदा ॥ कृताञ्जलिर् उपातिष्ठद् अभिवाद्याथ पाण्डवान् ॥ ब्राह्मणांश् च महाबाहुः स च तैर् अभिनन्दितः ॥ उवाच भीमसेनं स पितरं सत्यविक्रमः ॥ स्मृतो ऽस्मि भवता शीघ्रं शुश्रूषुर् अहम् आगतः ॥ आज्ञापय महाबाहो सर्वं कर्तास्म्य् असंशयम् ॥ तच् छ्रुत्वा भीमसेनस् तु राक्षसं परिषस्वजे ॥bhīmasena uvāca tvāṃ rājan rājaputrīṃ ca yamau ca puruṣarṣabhau || svayaṃ neṣyāmi rājendra mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ || atha vāsau mayā jāto vihago madbalopamaḥ || vahed anagha sarvān no vacanāt te ghatotkacaḥ || vaiśaṃpāyana uvāca anujñāto dharmarājñā putraṃ sasmāra rākṣasam || ghaṭotkacaś ca dharmātmā smṛtamātraḥ pitus tadā || kṛtāñjalir upātiṣṭhad abhivādyātha pāṇḍavān || brāhmaṇāṃś ca mahābāhuḥ sa ca tair abhinanditaḥ || uvāca bhīmasenaṃ sa pitaraṃ satyavikramaḥ || smṛto 'smi bhavatā śīghraṃ śuśrūṣur aham āgataḥ || ājñāpaya mahābāho sarvaṃ kartāsmy asaṃśayam || tac chrutvā bhīmasenas tu rākṣasaṃ pariṣasvaje ||Бхимасена говорит, что сам поведёт царя, царевну и двух лучших людей-близнецов, и Юдхиштхира не должен унывать; или рождённый от него птицеподобный Гхатоткача, равный его силе, по слову царя понесёт всех; с разрешения Дхармараджи Бхима вспомнил сына-ракшаса, и праведный Гхатоткача, едва вспомянутый отцом, явился со сложенными ладонями, поклонился Пандавам и брахманам; принятый ими, могучерукий и истинномогучий сказал отцу Бхимасене, что быстро пришёл служить, пусть отец прикажет, и он всё сделает без сомнения; Бхимасена, услышав это, обнял ракшаса.

Translation

Бхимасена сказал: «Царь, тебя, царевну и двух близнецов, тигров среди людей, я сам поведу. Не унывай, владыка царей. Или же тот птицеподобный сын, рождённый от меня, равный моей силе, Гхатоткача, по твоему слову, безгрешный, понесёт всех нас». Вайшампаяна сказал: «С разрешения Дхармараджи он вспомнил сына-ракшаса. И праведный Гхатоткача, едва был вспомянут отцом, тогда явился со сложенными ладонями, поклонившись Пандавам. Могучерукий поклонился и брахманам, и они приняли его с радостью. Истинномогучий сказал своему отцу Бхимасене: “Ты быстро вспомнил меня, и я пришёл служить. Прикажи, могучерукий: всё сделаю без сомнения”. Услышав это, Бхимасена обнял ракшаса».

Commentary

Гхатоткача появляется как сила, откликающаяся на память отца. В этой семье помощь приходит не только через людей и риши, но и через необычные связи, принятые дхармой.

Version

86d9e002ef04 · published Jun 18, 2026, 5:40:47 AM UTC