Mahabharata 3.145.1-9

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
धर्मज्ञो बलवाञ् शूरः सद्यो राक्षसपुंगवः ॥
भक्तो ऽस्मान् औरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम् ॥
तव भीम बलेनाहम् अतिभीमपराक्रम ॥
अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम् ॥
वैशंपायन उवाच
भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय भीमसेनो घटोत्कचम् ॥
आदिदेश नरव्याघ्रस् तनयं शत्रुकर्शनम् ॥
हैडिम्बेय परिश्रान्ता तव मातापराजिता ॥
त्वं च कामगमस् तात बलवान् वह तां खग ॥
स्कन्धम् आरोप्य भद्रं ते मध्ये ऽस्माकं विहायसा ॥
गच्छ नीचिकया गत्या यथा चैनां न पीडयेः ॥
घटोत्कच उवाच
धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा ॥
एको ऽप्य् अहम् अलं वोढुं किम् उताद्य सहायवान् ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णाम् उवाह स घटोत्कचः ॥
पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवान् अपि चापरे ॥
लोमशः सिद्धमार्गेण जगामानुपमद्युतिः ॥
स्वेनैवात्मप्रभावेन द्वितीय इव भास्करः ॥
ब्राह्मणांश् चापि तान् सर्वान् समुपादाय राक्षसाः ॥
नियोगाद् राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर् भीमपराक्रमाः ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
dharmajño balavāñ śūraḥ sadyo rākṣasapuṃgavaḥ ||
bhakto 'smān aurasaḥ putro bhīma gṛhṇātu mātaram ||
tava bhīma balenāham atibhīmaparākrama ||
akṣataḥ saha pāñcālyā gaccheyaṃ gandhamādanam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
bhrātur vacanam ājñāya bhīmaseno ghaṭotkacam ||
ādideśa naravyāghras tanayaṃ śatrukarśanam ||
haiḍimbeya pariśrāntā tava mātāparājitā ||
tvaṃ ca kāmagamas tāta balavān vaha tāṃ khaga ||
skandham āropya bhadraṃ te madhye 'smākaṃ vihāyasā ||
gaccha nīcikayā gatyā yathā caināṃ na pīḍayeḥ ||
ghaṭotkaca uvāca
dharmarājaṃ ca dhaumyaṃ ca rājaputrīṃ yamau tathā ||
eko 'py aham alaṃ voḍhuṃ kim utādya sahāyavān ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā tataḥ kṛṣṇām uvāha sa ghaṭotkacaḥ ||
pāṇḍūnāṃ madhyago vīraḥ pāṇḍavān api cāpare ||
lomaśaḥ siddhamārgeṇa jagāmānupamadyutiḥ ||
svenaivātmaprabhāvena dvitīya iva bhāskaraḥ ||
brāhmaṇāṃś cāpi tān sarvān samupādāya rākṣasāḥ ||
niyogād rākṣasendrasya jagmur bhīmaparākramāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच धर्मज्ञो बलवाञ् शूरः सद्यो राक्षसपुंगवः ॥ भक्तो ऽस्मान् औरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम् ॥ तव भीम बलेनाहम् अतिभीमपराक्रम ॥ अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम् ॥ वैशंपायन उवाच भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय भीमसेनो घटोत्कचम् ॥ आदिदेश नरव्याघ्रस् तनयं शत्रुकर्शनम् ॥ हैडिम्बेय परिश्रान्ता तव मातापराजिता ॥ त्वं च कामगमस् तात बलवान् वह तां खग ॥ स्कन्धम् आरोप्य भद्रं ते मध्ये ऽस्माकं विहायसा ॥ गच्छ नीचिकया गत्या यथा चैनां न पीडयेः ॥ घटोत्कच उवाच धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा ॥ एको ऽप्य् अहम् अलं वोढुं किम् उताद्य सहायवान् ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा ततः कृष्णाम् उवाह स घटोत्कचः ॥ पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवान् अपि चापरे ॥ लोमशः सिद्धमार्गेण जगामानुपमद्युतिः ॥ स्वेनैवात्मप्रभावेन द्वितीय इव भास्करः ॥ ब्राह्मणांश् चापि तान् सर्वान् समुपादाय राक्षसाः ॥ नियोगाद् राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर् भीमपराक्रमाः ॥yudhiṣṭhira uvāca dharmajño balavāñ śūraḥ sadyo rākṣasapuṃgavaḥ || bhakto 'smān aurasaḥ putro bhīma gṛhṇātu mātaram || tava bhīma balenāham atibhīmaparākrama || akṣataḥ saha pāñcālyā gaccheyaṃ gandhamādanam || vaiśaṃpāyana uvāca bhrātur vacanam ājñāya bhīmaseno ghaṭotkacam || ādideśa naravyāghras tanayaṃ śatrukarśanam || haiḍimbeya pariśrāntā tava mātāparājitā || tvaṃ ca kāmagamas tāta balavān vaha tāṃ khaga || skandham āropya bhadraṃ te madhye 'smākaṃ vihāyasā || gaccha nīcikayā gatyā yathā caināṃ na pīḍayeḥ || ghaṭotkaca uvāca dharmarājaṃ ca dhaumyaṃ ca rājaputrīṃ yamau tathā || eko 'py aham alaṃ voḍhuṃ kim utādya sahāyavān || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā tataḥ kṛṣṇām uvāha sa ghaṭotkacaḥ || pāṇḍūnāṃ madhyago vīraḥ pāṇḍavān api cāpare || lomaśaḥ siddhamārgeṇa jagāmānupamadyutiḥ || svenaivātmaprabhāvena dvitīya iva bhāskaraḥ || brāhmaṇāṃś cāpi tān sarvān samupādāya rākṣasāḥ || niyogād rākṣasendrasya jagmur bhīmaparākramāḥ ||Юдхиштхира говорит, что этот лучший ракшасов, знающий дхарму, сильный, храбрый, преданный им и родной сын Бхимы, пусть возьмёт мать; силой Бхимы он, невредимый, вместе с Панчали дойдёт до Гандхамаданы; Бхима по слову брата велел сыну Гхатоткаче: его непобеждённая мать устала, а он может идти куда пожелает и силён, пусть несёт её как птица на плече среди них в небе, низким ходом, чтобы не тревожить; Гхатоткача отвечает, что один способен нести Дхармараджу, Дхаумью, царевну и близнецов, тем более с помощниками; сказав это, он понёс Кришну, идя среди Пандавов, а другие ракшасы несли Пандавов; Ломаша шёл путём сиддхов, сияя собственным светом как второе солнце; ракшасы по приказу царя ракшасов взяли всех брахманов и пошли, сильные как Бхима.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Бхима, этот лучший среди ракшасов, знающий дхарму, сильный, храбрый, сразу готовый, преданный нам, твой родной сын, пусть возьмёт мать. Твоей силой, о Бхима, грозный в подвиге, я невредимым вместе с Панчали достигну Гандхамаданы». Вайшампаяна сказал: «Поняв слово брата, Бхимасена, тигр среди людей, велел своему сыну, сокрушителю врагов, Гхатоткаче: “Хайдимбея, твоя непобеждённая мать устала. Ты можешь идти куда пожелаешь, дитя, и силён; неси её, как птица. Посади её на плечо, благо тебе, и среди нас иди по небу низким ходом, чтобы не причинять ей страдания”. Гхатоткача сказал: “Дхармараджу, Дхаумью, царевну и близнецов я способен нести один; что уж говорить теперь, когда есть помощники”. Сказав так, герой Гхатоткача понёс Кришну и шёл среди Пандавов; других Пандавов несли другие ракшасы. Ломаша, несравненный сиянием, шёл путём сиддхов, собственным светом словно второе солнце. И всех тех брахманов ракшасы, могучие как Бхима, взяв с собой по приказу царя ракшасов, понесли дальше».

Commentary

Ракшасская сила здесь поставлена на служение Драупади и брахманам. Важен не род существа, а то, чему оно служит и чью защиту принимает.

Version

838470c03867 · published Jun 18, 2026, 5:40:47 AM UTC