Mahabharata 3.153.16-22

Devanāgarī

उक्तस् त्व् एवं तया राजा यमाव् इदम् अथाब्रवीत् ॥
गच्छाम सहितास् तूर्णं येन यातो वृकोदरः ॥
वहन्तु राक्षसा विप्रान् यथाश्रान्तान् यथाकृशान् ॥
त्वम् अप्य् अमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच ॥
व्यक्तं दूरम् इतो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः ॥
चिरं च तस्य कालो ऽयं स च वायुसमो जवे ॥
तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने ॥
उत्पतेद् अपि चाकाशं निपतेच् च यथेच्छकम् ॥
तम् अन्वियाम भवतां प्रभावाद् रजनीचराः ॥
पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ॥
तथेत्य् उक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास् तदा ॥
उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ ॥
आदाय पाण्डवांश् चैव तांश् च विप्रान् अनेकशः ॥
लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः ॥

Transliteration (IAST)

uktas tv evaṃ tayā rājā yamāv idam athābravīt ||
gacchāma sahitās tūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ ||
vahantu rākṣasā viprān yathāśrāntān yathākṛśān ||
tvam apy amarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca ||
vyaktaṃ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ ||
ciraṃ ca tasya kālo 'yaṃ sa ca vāyusamo jave ||
tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane ||
utpated api cākāśaṃ nipatec ca yathecchakam ||
tam anviyāma bhavatāṃ prabhāvād rajanīcarāḥ ||
purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām ||
tathety uktvā tu te sarve haiḍimbapramukhās tadā ||
uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha ||
ādāya pāṇḍavāṃś caiva tāṃś ca viprān anekaśaḥ ||
lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

उक्तस् त्व् एवं तया राजा यमाव् इदम् अथाब्रवीत् ॥ गच्छाम सहितास् तूर्णं येन यातो वृकोदरः ॥ वहन्तु राक्षसा विप्रान् यथाश्रान्तान् यथाकृशान् ॥ त्वम् अप्य् अमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच ॥ व्यक्तं दूरम् इतो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः ॥ चिरं च तस्य कालो ऽयं स च वायुसमो जवे ॥ तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने ॥ उत्पतेद् अपि चाकाशं निपतेच् च यथेच्छकम् ॥ तम् अन्वियाम भवतां प्रभावाद् रजनीचराः ॥ पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ॥ तथेत्य् उक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास् तदा ॥ उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ ॥ आदाय पाण्डवांश् चैव तांश् च विप्रान् अनेकशः ॥ लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः ॥uktas tv evaṃ tayā rājā yamāv idam athābravīt || gacchāma sahitās tūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ || vahantu rākṣasā viprān yathāśrāntān yathākṛśān || tvam apy amarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca || vyaktaṃ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ || ciraṃ ca tasya kālo 'yaṃ sa ca vāyusamo jave || tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane || utpated api cākāśaṃ nipatec ca yathecchakam || tam anviyāma bhavatāṃ prabhāvād rajanīcarāḥ || purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām || tathety uktvā tu te sarve haiḍimbapramukhās tadā || uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha || ādāya pāṇḍavāṃś caiva tāṃś ca viprān anekaśaḥ || lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ ||Yudhishthira tells the twins that all should go quickly to where Vrikodara went; let the rakshasas carry the tired and weak brahmins, and let Ghatotkacha, like unto the immortals, carry Krishna [Draupadi]; Bhima, in his view, has gone far, for he is as swift as Vayu and able to leap across the earth like Vainateya; they must follow him by the strength of the rakshasas, so that he does not offend the siddhas and the brahmavadins; Hidimba and the others, who know the way to Kubera's lake, take the Pandavas and the brahmins and set out with Lomasha.

Translation

Yudhishthira said: "Let us all go together, quickly, to where Vrikodara has gone. Let the rakshasas carry the weary and weakened brahmins; and you, Ghatotkacha, like unto the immortals, carry Krishna [Draupadi]. I think Bhima has gone far: he is swift as Vayu, and on earth he leaps like Vainateya; he can soar into the sky and land wherever he wishes. Let us follow him by your strength, night-wanderers, before he offends the siddhas and the brahmavadins." The rakshasas led by Hidimba, who knew the way to Kubera's lake, agreed. They took up the Pandavas and many brahmins and, together with Lomasha, set out joyfully on their way.

Commentary

Yudhishthira acts quickly, but not out of panic. What troubles him is not only Bhima's safety but the possibility of offending holy beings; for a king this too is a real danger.

Version

d71eb0bce8d6 · published Jul 16, 2026, 5:09:16 PM UTC

Available inRUEN