Mahabharata 3.153.23-31

Devanāgarī

ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस् तत्र कानने ॥
प्रफुल्लपङ्कजवतीं नलिनीं सुमनोहराम् ॥
तं च भीमं महात्मानं तस्यास् तीरे व्यवस्थितम् ॥
ददृशुर् निहतांश् चैव यक्षान् सुविपुलेक्षणान् ॥
उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् ॥
प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तम् इवान्तकम् ॥
तं दृष्ट्वा धर्मराजस् तु परिष्वज्य पुनः पुनः ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किम् इदं कृतम् ॥
साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम् ॥
पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥
अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च ॥
तस्याम् एव नलिन्यां ते विजह्रुर् अमरोपमाः ॥
एतस्मिन्न् एव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः ॥
प्रादुरासन् महाकायास् तस्योद्यानस्य रक्षिणः ॥
ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम् ॥
नकुलं सहदेवं च तथान्यान् ब्राह्मणर्षभान् ॥
विनयेनानताः सर्वे प्रणिपेतुश् च भारत ॥
सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः ॥
विदिताश् च कुबेरस्य ततस् ते नरपुंगवाः ॥
ऊषुर् नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः ॥

Transliteration (IAST)

te gatvā sahitāḥ sarve dadṛśus tatra kānane ||
praphullapaṅkajavatīṃ nalinīṃ sumanoharām ||
taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyās tīre vyavasthitam ||
dadṛśur nihatāṃś caiva yakṣān suvipulekṣaṇān ||
udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam ||
prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam ||
taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ ||
uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṃ kṛtam ||
sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam ||
punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam ||
anuśāsya ca kaunteyaṃ padmāni pratigṛhya ca ||
tasyām eva nalinyāṃ te vijahrur amaropamāḥ ||
etasminn eva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ ||
prādurāsan mahākāyās tasyodyānasya rakṣiṇaḥ ||
te dṛṣṭvā dharmarājānaṃ devarṣiṃ cāpi lomaśam ||
nakulaṃ sahadevaṃ ca tathānyān brāhmaṇarṣabhān ||
vinayenānatāḥ sarve praṇipetuś ca bhārata ||
sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ ||
viditāś ca kuberasya tatas te narapuṃgavāḥ ||
ūṣur nāticiraṃ kālaṃ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस् तत्र कानने ॥ प्रफुल्लपङ्कजवतीं नलिनीं सुमनोहराम् ॥ तं च भीमं महात्मानं तस्यास् तीरे व्यवस्थितम् ॥ ददृशुर् निहतांश् चैव यक्षान् सुविपुलेक्षणान् ॥ उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् ॥ प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तम् इवान्तकम् ॥ तं दृष्ट्वा धर्मराजस् तु परिष्वज्य पुनः पुनः ॥ उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किम् इदं कृतम् ॥ साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम् ॥ पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च ॥ तस्याम् एव नलिन्यां ते विजह्रुर् अमरोपमाः ॥ एतस्मिन्न् एव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः ॥ प्रादुरासन् महाकायास् तस्योद्यानस्य रक्षिणः ॥ ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम् ॥ नकुलं सहदेवं च तथान्यान् ब्राह्मणर्षभान् ॥ विनयेनानताः सर्वे प्रणिपेतुश् च भारत ॥ सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः ॥ विदिताश् च कुबेरस्य ततस् ते नरपुंगवाः ॥ ऊषुर् नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः ॥te gatvā sahitāḥ sarve dadṛśus tatra kānane || praphullapaṅkajavatīṃ nalinīṃ sumanoharām || taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyās tīre vyavasthitam || dadṛśur nihatāṃś caiva yakṣān suvipulekṣaṇān || udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam || prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam || taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ || uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṃ kṛtam || sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam || punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam || anuśāsya ca kaunteyaṃ padmāni pratigṛhya ca || tasyām eva nalinyāṃ te vijahrur amaropamāḥ || etasminn eva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ || prādurāsan mahākāyās tasyodyānasya rakṣiṇaḥ || te dṛṣṭvā dharmarājānaṃ devarṣiṃ cāpi lomaśam || nakulaṃ sahadevaṃ ca tathānyān brāhmaṇarṣabhān || vinayenānatāḥ sarve praṇipetuś ca bhārata || sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ || viditāś ca kuberasya tatas te narapuṃgavāḥ || ūṣur nāticiraṃ kālaṃ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ ||Пандавы пришли в лес и увидели прекрасное озеро с цветущими лотосами; увидели великого Бхиму на берегу и убитых широкоглазых якшей; он стоял у реки с поднятой палицей, как Антака с жезлом во время гибели существ; Юдхиштхира обнял его и мягко сказал, что такое дерзновение неприятно даже богам и больше так делать нельзя; взяв лотосы, они наслаждались у озера; затем явились большие стражи сада с камнями, но, увидев Юдхиштхиру, Ломашу, Накулу, Сахадеву и брахманов, поклонились; Юдхиштхира умиротворил их, Кубера узнал о Пандавах, и герои Куру недолго жили там в радости.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Когда они пришли в тот лес, все вместе увидели прекрасное озеро, покрытое цветущими лотосами. Они увидели и великого Бхиму, стоявшего на его берегу, и убитых широкоглазых якшей. С палицей, поднятой обеими руками, он стоял у реки, словно Антака с жезлом во время гибели созданий. Увидев его, Дхармараджа снова и снова обнял Бхиму и мягко сказал: “Каунтея, что ты сделал? Благо тебе, но это дерзновение неприятно даже богам. Если ты хочешь сделать мне приятное, больше так не поступай”. Наставив Бхиму и приняв лотосы, они, подобные бессмертным, отдыхали у того озера. В это самое время появились огромные стражи сада с камнями в руках. Но, увидев Дхармараджу, божественного риши Ломашу, Накулу, Сахадеву и лучших брахманов, они смиренно склонились и пали ниц. Утешенные Дхармараджей, ночные странники успокоились. Кубера узнал о героях, и лучшие из людей, потомки Куру, недолгое время жили там в радости».

Commentary

Юдхиштхира не отрицает любви Бхимы и принимает цветы, но называет дерзость дерзостью. В этом равновесии видна царская дхарма: сохранить отношения, не потеряв меры.

Version

2e91a1ad7e40 · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC