Mahabharata 3.164.31-40

Devanāgarī

अर्जुन उवाच
एवम् उक्त्वा तु मां शक्रस् तत्रैवान्तरधीयत ॥
अथापश्यं हरियुजं रथम् ऐन्द्रम् उपस्थितम् ॥
दिव्यं मायामयं पुण्यं यत्तं मातलिना नृप ॥
लोकपालेषु यातेषु माम् उवाचाथ मातलिः ॥
द्रष्टुम् इच्छति शक्रस् त्वां देवराजो महाद्युते ॥
संसिद्धस् त्वं महाबाहो कुरु कार्यम् अनुत्तमम् ॥
पश्य पुण्यकृतां लोकान् सशरीरो दिवं व्रज ॥
इत्य् उक्तो ऽहं मातलिना गिरिम् आमन्त्र्य शैशिरम् ॥
प्रदक्षिणम् उपावृत्य समारोहं रथोत्तमम् ॥
चोदयाम् आस स हयान् मनोमारुतरंहसः ॥
मातलिर् हयशास्त्रज्ञो यथावद् भूरिदक्षिणः ॥
अवैक्षत च मे वक्त्रं स्थितस्याथ स सारथिः ॥
तथा भ्रान्ते रथे राजन् विस्मितश् चेदम् अब्रवीत् ॥
अत्यद्भुतम् इदं मे ऽद्य विचित्रं प्रतिभाति माम् ॥
यद् आस्थितो रथं दिव्यं पदा न चलितो भवान् ॥
देवराजो ऽपि हि मया नित्यम् अत्रोपलक्षितः ॥
विचलन् प्रथमोत्पाते हयानां भरतर्षभ ॥
त्वं पुनः स्थित एवात्र रथे भ्रान्ते कुरूद्वह ॥
अतिशक्रम् इदं सत्त्वं तवेति प्रतिभाति मे ॥
इत्य् उक्त्वाकाशम् आविश्य मातलिर् विबुधालयान् ॥
दर्शयाम् आस मे राजन् विमानानि च भारत ॥

Transliteration (IAST)

arjuna uvāca
evam uktvā tu māṃ śakras tatraivāntaradhīyata ||
athāpaśyaṃ hariyujaṃ ratham aindram upasthitam ||
divyaṃ māyāmayaṃ puṇyaṃ yattaṃ mātalinā nṛpa ||
lokapāleṣu yāteṣu mām uvācātha mātaliḥ ||
draṣṭum icchati śakras tvāṃ devarājo mahādyute ||
saṃsiddhas tvaṃ mahābāho kuru kāryam anuttamam ||
paśya puṇyakṛtāṃ lokān saśarīro divaṃ vraja ||
ity ukto 'haṃ mātalinā girim āmantrya śaiśiram ||
pradakṣiṇam upāvṛtya samārohaṃ rathottamam ||
codayām āsa sa hayān manomārutaraṃhasaḥ ||
mātalir hayaśāstrajño yathāvad bhūridakṣiṇaḥ ||
avaikṣata ca me vaktraṃ sthitasyātha sa sārathiḥ ||
tathā bhrānte rathe rājan vismitaś cedam abravīt ||
atyadbhutam idaṃ me 'dya vicitraṃ pratibhāti mām ||
yad āsthito rathaṃ divyaṃ padā na calito bhavān ||
devarājo 'pi hi mayā nityam atropalakṣitaḥ ||
vicalan prathamotpāte hayānāṃ bharatarṣabha ||
tvaṃ punaḥ sthita evātra rathe bhrānte kurūdvaha ||
atiśakram idaṃ sattvaṃ taveti pratibhāti me ||
ity uktvākāśam āviśya mātalir vibudhālayān ||
darśayām āsa me rājan vimānāni ca bhārata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अर्जुन उवाच एवम् उक्त्वा तु मां शक्रस् तत्रैवान्तरधीयत ॥ अथापश्यं हरियुजं रथम् ऐन्द्रम् उपस्थितम् ॥ दिव्यं मायामयं पुण्यं यत्तं मातलिना नृप ॥ लोकपालेषु यातेषु माम् उवाचाथ मातलिः ॥ द्रष्टुम् इच्छति शक्रस् त्वां देवराजो महाद्युते ॥ संसिद्धस् त्वं महाबाहो कुरु कार्यम् अनुत्तमम् ॥ पश्य पुण्यकृतां लोकान् सशरीरो दिवं व्रज ॥ इत्य् उक्तो ऽहं मातलिना गिरिम् आमन्त्र्य शैशिरम् ॥ प्रदक्षिणम् उपावृत्य समारोहं रथोत्तमम् ॥ चोदयाम् आस स हयान् मनोमारुतरंहसः ॥ मातलिर् हयशास्त्रज्ञो यथावद् भूरिदक्षिणः ॥ अवैक्षत च मे वक्त्रं स्थितस्याथ स सारथिः ॥ तथा भ्रान्ते रथे राजन् विस्मितश् चेदम् अब्रवीत् ॥ अत्यद्भुतम् इदं मे ऽद्य विचित्रं प्रतिभाति माम् ॥ यद् आस्थितो रथं दिव्यं पदा न चलितो भवान् ॥ देवराजो ऽपि हि मया नित्यम् अत्रोपलक्षितः ॥ विचलन् प्रथमोत्पाते हयानां भरतर्षभ ॥ त्वं पुनः स्थित एवात्र रथे भ्रान्ते कुरूद्वह ॥ अतिशक्रम् इदं सत्त्वं तवेति प्रतिभाति मे ॥ इत्य् उक्त्वाकाशम् आविश्य मातलिर् विबुधालयान् ॥ दर्शयाम् आस मे राजन् विमानानि च भारत ॥arjuna uvāca evam uktvā tu māṃ śakras tatraivāntaradhīyata || athāpaśyaṃ hariyujaṃ ratham aindram upasthitam || divyaṃ māyāmayaṃ puṇyaṃ yattaṃ mātalinā nṛpa || lokapāleṣu yāteṣu mām uvācātha mātaliḥ || draṣṭum icchati śakras tvāṃ devarājo mahādyute || saṃsiddhas tvaṃ mahābāho kuru kāryam anuttamam || paśya puṇyakṛtāṃ lokān saśarīro divaṃ vraja || ity ukto 'haṃ mātalinā girim āmantrya śaiśiram || pradakṣiṇam upāvṛtya samārohaṃ rathottamam || codayām āsa sa hayān manomārutaraṃhasaḥ || mātalir hayaśāstrajño yathāvad bhūridakṣiṇaḥ || avaikṣata ca me vaktraṃ sthitasyātha sa sārathiḥ || tathā bhrānte rathe rājan vismitaś cedam abravīt || atyadbhutam idaṃ me 'dya vicitraṃ pratibhāti mām || yad āsthito rathaṃ divyaṃ padā na calito bhavān || devarājo 'pi hi mayā nityam atropalakṣitaḥ || vicalan prathamotpāte hayānāṃ bharatarṣabha || tvaṃ punaḥ sthita evātra rathe bhrānte kurūdvaha || atiśakram idaṃ sattvaṃ taveti pratibhāti me || ity uktvākāśam āviśya mātalir vibudhālayān || darśayām āsa me rājan vimānāni ca bhārata ||После слов Шакры тот исчез; Арджуна увидел колесницу Индры с хариями, божественную, волшебную, святую, управляемую Матали; Матали сказал, что царь богов хочет видеть Арджуну, что он достиг совершенства и должен исполнить высшее дело, увидеть миры праведников и телесно взойти на небо; Арджуна обошёл Шайширу, поднялся на колесницу; Матали погнал коней быстрых как ум и ветер, затем удивился, что Арджуна стоит неподвижно на дивной колеснице, тогда как даже Индра колеблется при первом рывке, и сказал, что сила Арджуны превосходит Шакру; войдя в небо, Матали показал ему обители богов и виманы.

Translation

Арджуна сказал: «Сказав это, Шакра исчез там же. Потом я увидел перед собой колесницу Индры, запряжённую хариями, божественную, волшебную, святую, готовую, управляемую Матали. Когда локапалы ушли, Матали сказал мне: “Царь богов Шакра хочет видеть тебя, великосияющий. Ты достиг совершенства, могучерукий; исполни высшее дело. Увидь миры праведников и телесно взойди на небо”. Услышав это, я простился с горой Шайширой, обошёл её справа и взошёл на лучшую колесницу. Знаток конского искусства Матали, щедрый и умелый, погнал коней, быстрых как ум и ветер. Когда колесница закружилась, он посмотрел на моё лицо и с удивлением сказал: “Сегодня мне это кажется чудом. Ты взошёл на божественную колесницу, но не сдвинулся с места. Я постоянно видел, что даже царь богов здесь колеблется при первом рывке коней, лучший из Бхаратов. А ты стоишь неподвижно на крутящейся колеснице, продолжатель Куру. Мне кажется, твоя сила превосходит силу Шакры”. Сказав так, Матали вошёл в небо и показал мне обители богов и виманы».

Commentary

Неподвижность Арджуны на колеснице становится знаком внутренней собранности. Небесный путь открывается тому, кто не теряет равновесия даже в движении миров.

Version

8a6de0ce2eac · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC