Mahabharata 3.166.1-6

Devanāgarī

अर्जुन उवाच
ततो ऽहं स्तूयमानस् तु तत्र तत्र महर्षिभिः ॥
अपश्यम् उदधिं भीमम् अपांपतिम् अथाव्ययम् ॥
फेनवत्यः प्रकीर्णाश् च संहताश् च समुच्छ्रिताः ॥
ऊर्मयश् चात्र दृश्यन्ते चलन्त इव पर्वताः ॥
नावः सहस्रशस् तत्र रत्नपूर्णाः समन्ततः ॥
तिमिंगिलाः कच्छपाश् च तथा तिमितिमिंगिलाः ॥
मकराश् चात्र दृश्यन्ते जले मग्ना इवाद्रयः ॥
शङ्खानां च सहस्राणि मग्नान्य् अप्सु समन्ततः ॥
दृश्यन्ते स्म यथा रात्रौ तारास् तन्व् अभ्रसंवृताः ॥
तथा सहस्रशस् तत्र रत्नसंघाः प्लवन्त्य् उत ॥
वायुश् च घूर्णते भीमस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
तम् अतीत्य महावेगं सर्वाम्भोनिधिम् उत्तमम् ॥
अपश्यं दानवाकीर्णं तद् दैत्यपुरम् अन्तिकात् ॥

Transliteration (IAST)

arjuna uvāca
tato 'haṃ stūyamānas tu tatra tatra maharṣibhiḥ ||
apaśyam udadhiṃ bhīmam apāṃpatim athāvyayam ||
phenavatyaḥ prakīrṇāś ca saṃhatāś ca samucchritāḥ ||
ūrmayaś cātra dṛśyante calanta iva parvatāḥ ||
nāvaḥ sahasraśas tatra ratnapūrṇāḥ samantataḥ ||
timiṃgilāḥ kacchapāś ca tathā timitimiṃgilāḥ ||
makarāś cātra dṛśyante jale magnā ivādrayaḥ ||
śaṅkhānāṃ ca sahasrāṇi magnāny apsu samantataḥ ||
dṛśyante sma yathā rātrau tārās tanv abhrasaṃvṛtāḥ ||
tathā sahasraśas tatra ratnasaṃghāḥ plavanty uta ||
vāyuś ca ghūrṇate bhīmas tad adbhutam ivābhavat ||
tam atītya mahāvegaṃ sarvāmbhonidhim uttamam ||
apaśyaṃ dānavākīrṇaṃ tad daityapuram antikāt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अर्जुन उवाच ततो ऽहं स्तूयमानस् तु तत्र तत्र महर्षिभिः ॥ अपश्यम् उदधिं भीमम् अपांपतिम् अथाव्ययम् ॥ फेनवत्यः प्रकीर्णाश् च संहताश् च समुच्छ्रिताः ॥ ऊर्मयश् चात्र दृश्यन्ते चलन्त इव पर्वताः ॥ नावः सहस्रशस् तत्र रत्नपूर्णाः समन्ततः ॥ तिमिंगिलाः कच्छपाश् च तथा तिमितिमिंगिलाः ॥ मकराश् चात्र दृश्यन्ते जले मग्ना इवाद्रयः ॥ शङ्खानां च सहस्राणि मग्नान्य् अप्सु समन्ततः ॥ दृश्यन्ते स्म यथा रात्रौ तारास् तन्व् अभ्रसंवृताः ॥ तथा सहस्रशस् तत्र रत्नसंघाः प्लवन्त्य् उत ॥ वायुश् च घूर्णते भीमस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ तम् अतीत्य महावेगं सर्वाम्भोनिधिम् उत्तमम् ॥ अपश्यं दानवाकीर्णं तद् दैत्यपुरम् अन्तिकात् ॥arjuna uvāca tato 'haṃ stūyamānas tu tatra tatra maharṣibhiḥ || apaśyam udadhiṃ bhīmam apāṃpatim athāvyayam || phenavatyaḥ prakīrṇāś ca saṃhatāś ca samucchritāḥ || ūrmayaś cātra dṛśyante calanta iva parvatāḥ || nāvaḥ sahasraśas tatra ratnapūrṇāḥ samantataḥ || timiṃgilāḥ kacchapāś ca tathā timitimiṃgilāḥ || makarāś cātra dṛśyante jale magnā ivādrayaḥ || śaṅkhānāṃ ca sahasrāṇi magnāny apsu samantataḥ || dṛśyante sma yathā rātrau tārās tanv abhrasaṃvṛtāḥ || tathā sahasraśas tatra ratnasaṃghāḥ plavanty uta || vāyuś ca ghūrṇate bhīmas tad adbhutam ivābhavat || tam atītya mahāvegaṃ sarvāmbhonidhim uttamam || apaśyaṃ dānavākīrṇaṃ tad daityapuram antikāt ||Восхваляемый великими риши, Арджуна увидел страшный океан, вечного владыку вод; волны с пеной поднимались как движущиеся горы; тысячи кораблей, полных драгоценностей, были повсюду; в воде виднелись тимингилы, черепахи, тимитимингилы и макары, как погружённые горы; тысячи раковин сверкали в воде как звёзды в лёгких облаках, плавали скопления драгоценностей, и страшный ветер кружился; пройдя этот великий океан, Арджуна увидел вблизи город дайтьев, полный данавов.

Translation

Арджуна сказал: «Восхваляемый по пути великими риши, я увидел страшный океан, вечного владыку вод. Его пенные, рассеянные и сбившиеся волны поднимались, словно движущиеся горы; повсюду были тысячи кораблей, полных драгоценностей. В воде виднелись тимингилы, черепахи, тимитимингилы и макары, словно погружённые горы. Тысячи раковин лежали в воде со всех сторон, как звёзды ночью, слегка прикрытые облаками. Там плавали тысячи скоплений драгоценностей, а страшный ветер кружился так, что это казалось чудом. Пройдя этот великий, стремительный и лучший из всех водоёмов, я увидел вблизи город дайтьев, наполненный данавами».

Commentary

Перед битвой Арджуна проходит через образ безмерного океана. Так рассказ расширяет масштаб: это не земная стычка, а действие на границе космических сил.

Version

5fdbf7706171 · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC