Mahabharata 3.169.20-27

Devanāgarī

ततो मां प्रहसन् राजन् मातलिः प्रत्यभाषत ॥
नैतद् अर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते ॥
हतेष्व् असुरसंघेषु दारास् तेषां तु सर्वशः ॥
प्राक्रोशन् नगरे तस्मिन् यथा शरदि लक्ष्मणाः ॥
ततो मातलिना सार्धम् अहं तत् पुरम् अभ्ययाम् ॥
त्रासयन् रथघोषेण निवातकवचस्त्रियः ॥
तान् दृष्ट्वा दशसाहस्रान् मयूरसदृशान् हयान् ॥
रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन् गणशः स्त्रियः ॥
ताभिर् आभरणैः शब्दस् त्रासिताभिः समीरितः ॥
शिलानाम् इव शैलेषु पतन्तीनाम् अभूत् तदा ॥
वित्रस्ता दैत्यनार्यस् ताः स्वानि वेश्मान्य् अथाविशन् ॥
बहुरत्नविचित्राणि शातकुम्भमयानि च ॥
तद् अद्भुताकारम् अहं दृष्ट्वा नगरम् उत्तमम् ॥
विशिष्टं देवनगराद् अपृच्छं मातलिं ततः ॥
इदम् एवंविधं कस्माद् देवता नाविशन्त्य् उत ॥
पुरंदरपुराद् धीदं विशिष्टम् इति लक्षये ॥

Transliteration (IAST)

tato māṃ prahasan rājan mātaliḥ pratyabhāṣata ||
naitad arjuna deveṣu tvayi vīryaṃ yadīkṣyate ||
hateṣv asurasaṃgheṣu dārās teṣāṃ tu sarvaśaḥ ||
prākrośan nagare tasmin yathā śaradi lakṣmaṇāḥ ||
tato mātalinā sārdham ahaṃ tat puram abhyayām ||
trāsayan rathaghoṣeṇa nivātakavacastriyaḥ ||
tān dṛṣṭvā daśasāhasrān mayūrasadṛśān hayān ||
rathaṃ ca ravisaṃkāśaṃ prādravan gaṇaśaḥ striyaḥ ||
tābhir ābharaṇaiḥ śabdas trāsitābhiḥ samīritaḥ ||
śilānām iva śaileṣu patantīnām abhūt tadā ||
vitrastā daityanāryas tāḥ svāni veśmāny athāviśan ||
bahuratnavicitrāṇi śātakumbhamayāni ca ||
tad adbhutākāram ahaṃ dṛṣṭvā nagaram uttamam ||
viśiṣṭaṃ devanagarād apṛcchaṃ mātaliṃ tataḥ ||
idam evaṃvidhaṃ kasmād devatā nāviśanty uta ||
puraṃdarapurād dhīdaṃ viśiṣṭam iti lakṣaye ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो मां प्रहसन् राजन् मातलिः प्रत्यभाषत ॥ नैतद् अर्जुन देवेषु त्वयि वीर्यं यदीक्ष्यते ॥ हतेष्व् असुरसंघेषु दारास् तेषां तु सर्वशः ॥ प्राक्रोशन् नगरे तस्मिन् यथा शरदि लक्ष्मणाः ॥ ततो मातलिना सार्धम् अहं तत् पुरम् अभ्ययाम् ॥ त्रासयन् रथघोषेण निवातकवचस्त्रियः ॥ तान् दृष्ट्वा दशसाहस्रान् मयूरसदृशान् हयान् ॥ रथं च रविसंकाशं प्राद्रवन् गणशः स्त्रियः ॥ ताभिर् आभरणैः शब्दस् त्रासिताभिः समीरितः ॥ शिलानाम् इव शैलेषु पतन्तीनाम् अभूत् तदा ॥ वित्रस्ता दैत्यनार्यस् ताः स्वानि वेश्मान्य् अथाविशन् ॥ बहुरत्नविचित्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ तद् अद्भुताकारम् अहं दृष्ट्वा नगरम् उत्तमम् ॥ विशिष्टं देवनगराद् अपृच्छं मातलिं ततः ॥ इदम् एवंविधं कस्माद् देवता नाविशन्त्य् उत ॥ पुरंदरपुराद् धीदं विशिष्टम् इति लक्षये ॥tato māṃ prahasan rājan mātaliḥ pratyabhāṣata || naitad arjuna deveṣu tvayi vīryaṃ yadīkṣyate || hateṣv asurasaṃgheṣu dārās teṣāṃ tu sarvaśaḥ || prākrośan nagare tasmin yathā śaradi lakṣmaṇāḥ || tato mātalinā sārdham ahaṃ tat puram abhyayām || trāsayan rathaghoṣeṇa nivātakavacastriyaḥ || tān dṛṣṭvā daśasāhasrān mayūrasadṛśān hayān || rathaṃ ca ravisaṃkāśaṃ prādravan gaṇaśaḥ striyaḥ || tābhir ābharaṇaiḥ śabdas trāsitābhiḥ samīritaḥ || śilānām iva śaileṣu patantīnām abhūt tadā || vitrastā daityanāryas tāḥ svāni veśmāny athāviśan || bahuratnavicitrāṇi śātakumbhamayāni ca || tad adbhutākāram ahaṃ dṛṣṭvā nagaram uttamam || viśiṣṭaṃ devanagarād apṛcchaṃ mātaliṃ tataḥ || idam evaṃvidhaṃ kasmād devatā nāviśanty uta || puraṃdarapurād dhīdaṃ viśiṣṭam iti lakṣaye ||Матали, смеясь, сказал Арджуне, что такой доблести нет даже у богов; после гибели асурских сонмов жёны данавов кричали в городе; Арджуна с Матали вошёл в город, пугая женщин Ниватакавачей грохотом колесницы; увидев десять тысяч коней, подобных павлинам, и солнечную колесницу, женщины группами бежали, звеня украшениями как камни, падающие на горе; испуганные дайтья-женщины вошли в свои дома, украшенные многими драгоценностями и сделанные из золота; увидев чудесный город, превосходящий город богов, Арджуна спросил Матали, почему боги не входят туда, ведь он кажется лучше города Пурандары.

Translation

«Тогда Матали, смеясь, сказал мне: “Арджуна, такой доблести, какую видно в тебе, нет даже у богов”. Когда сонмы асуров были убиты, их жёны в том городе закричали, как птицы осенью. Тогда я вместе с Матали подъехал к городу, пугая женщин Ниватакавачей грохотом колесницы. Увидев десять тысяч коней, похожих на павлинов, и колесницу, сияющую как солнце, женщины побежали группами. Звук их украшений, поднятый страхом, был тогда подобен грохоту камней, падающих на горных склонах. Испуганные женщины дайтьев вошли в свои дома, пёстрые от многих драгоценностей и сделанные из золота. Увидев этот превосходный город чудесного вида, я спросил Матали: “Почему боги не входят в такое место? Мне кажется, этот город превосходит город Пурандары”».

Commentary

После победы Арджуна видит не только трофей, но и плач женщин. Рассказ сохраняет трезвость: даже праведная война оставляет за собой скорбь побеждённых.

Version

569274f74cb0 · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC