Mahabharata 3.169.28-35

Devanāgarī

मातलिर् उवाच
आसीद् इदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम् ॥
ततो निवातकवचैर् इतः प्रच्याविताः सुराः ॥
तपस् तप्त्वा महत् तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम् ॥
इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश् चाभयं युधि ॥
ततः शक्रेण भगवान् स्वयम्भूर् अभिचोदितः ॥
विधत्तां भगवान् अत्रेत्य् आत्मनो हितकाम्यया ॥
तत उक्तो भगवता दिष्टम् अत्रेति वासवः ॥
भवितान्तस् त्वम् एवैषां देहेनान्येन वृत्रहन् ॥
तत एषां वधार्थाय शक्रो ऽस्त्राणि ददौ तव ॥
न हि शक्याः सुरैर् हन्तुं य एते निहतास् त्वया ॥
कालस्य परिणामेन ततस् त्वम् इह भारत ॥
एषाम् अन्तकरः प्राप्तस् तत् त्वया च कृतं तथा ॥
दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद् बलम् ॥
ग्राहितस् त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तद् उत्तमम् ॥
अर्जुन उवाच
ततः प्रविश्य नगरं दानवांश् च निहत्य तान् ॥
पुनर् मातलिना सार्धम् अगच्छं देवसद्म तत् ॥

Transliteration (IAST)

mātalir uvāca
āsīd idaṃ purā pārtha devarājasya naḥ puram ||
tato nivātakavacair itaḥ pracyāvitāḥ surāḥ ||
tapas taptvā mahat tīvraṃ prasādya ca pitāmaham ||
idaṃ vṛtaṃ nivāsāya devebhyaś cābhayaṃ yudhi ||
tataḥ śakreṇa bhagavān svayambhūr abhicoditaḥ ||
vidhattāṃ bhagavān atrety ātmano hitakāmyayā ||
tata ukto bhagavatā diṣṭam atreti vāsavaḥ ||
bhavitāntas tvam evaiṣāṃ dehenānyena vṛtrahan ||
tata eṣāṃ vadhārthāya śakro 'strāṇi dadau tava ||
na hi śakyāḥ surair hantuṃ ya ete nihatās tvayā ||
kālasya pariṇāmena tatas tvam iha bhārata ||
eṣām antakaraḥ prāptas tat tvayā ca kṛtaṃ tathā ||
dānavānāṃ vināśārthaṃ mahāstrāṇāṃ mahad balam ||
grāhitas tvaṃ mahendreṇa puruṣendra tad uttamam ||
arjuna uvāca
tataḥ praviśya nagaraṃ dānavāṃś ca nihatya tān ||
punar mātalinā sārdham agacchaṃ devasadma tat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मातलिर् उवाच आसीद् इदं पुरा पार्थ देवराजस्य नः पुरम् ॥ ततो निवातकवचैर् इतः प्रच्याविताः सुराः ॥ तपस् तप्त्वा महत् तीव्रं प्रसाद्य च पितामहम् ॥ इदं वृतं निवासाय देवेभ्यश् चाभयं युधि ॥ ततः शक्रेण भगवान् स्वयम्भूर् अभिचोदितः ॥ विधत्तां भगवान् अत्रेत्य् आत्मनो हितकाम्यया ॥ तत उक्तो भगवता दिष्टम् अत्रेति वासवः ॥ भवितान्तस् त्वम् एवैषां देहेनान्येन वृत्रहन् ॥ तत एषां वधार्थाय शक्रो ऽस्त्राणि ददौ तव ॥ न हि शक्याः सुरैर् हन्तुं य एते निहतास् त्वया ॥ कालस्य परिणामेन ततस् त्वम् इह भारत ॥ एषाम् अन्तकरः प्राप्तस् तत् त्वया च कृतं तथा ॥ दानवानां विनाशार्थं महास्त्राणां महद् बलम् ॥ ग्राहितस् त्वं महेन्द्रेण पुरुषेन्द्र तद् उत्तमम् ॥ अर्जुन उवाच ततः प्रविश्य नगरं दानवांश् च निहत्य तान् ॥ पुनर् मातलिना सार्धम् अगच्छं देवसद्म तत् ॥mātalir uvāca āsīd idaṃ purā pārtha devarājasya naḥ puram || tato nivātakavacair itaḥ pracyāvitāḥ surāḥ || tapas taptvā mahat tīvraṃ prasādya ca pitāmaham || idaṃ vṛtaṃ nivāsāya devebhyaś cābhayaṃ yudhi || tataḥ śakreṇa bhagavān svayambhūr abhicoditaḥ || vidhattāṃ bhagavān atrety ātmano hitakāmyayā || tata ukto bhagavatā diṣṭam atreti vāsavaḥ || bhavitāntas tvam evaiṣāṃ dehenānyena vṛtrahan || tata eṣāṃ vadhārthāya śakro 'strāṇi dadau tava || na hi śakyāḥ surair hantuṃ ya ete nihatās tvayā || kālasya pariṇāmena tatas tvam iha bhārata || eṣām antakaraḥ prāptas tat tvayā ca kṛtaṃ tathā || dānavānāṃ vināśārthaṃ mahāstrāṇāṃ mahad balam || grāhitas tvaṃ mahendreṇa puruṣendra tad uttamam || arjuna uvāca tataḥ praviśya nagaraṃ dānavāṃś ca nihatya tān || punar mātalinā sārdham agacchaṃ devasadma tat ||Матали объясняет, что этот город прежде принадлежал царю богов, но Ниватакавачи вытеснили оттуда суров; совершив суровый тапас и умилостивив Питамаху, они получили город для жительства и бесстрашие в бою перед богами; Индра просил Сваямбху устроить здесь пользу для себя, и тот сказал, что конец данавов будет от самого Индры в другом теле; поэтому Шакра дал Арджуне оружие для их уничтожения, ведь боги не могли убить тех, кого Арджуна убил; с течением Времени Арджуна пришёл как их конец; Индра обучил его великой силе высших астр ради гибели данавов; Арджуна вошёл в город, уничтожил данавов и затем вместе с Матали вернулся в обитель богов.

Translation

Матали сказал: «Партха, прежде это был наш город, город царя богов, но Ниватакавачи вытеснили отсюда суров. Совершив великий и суровый тапас и умилостивив Питамаху, они получили его для жительства и получили бесстрашие в бою перед богами. Тогда Шакра, желая собственного блага, побудил благословенного Сваямбху: “Пусть благословенный устроит здесь должное”. Благословенный сказал Васаве: “Так предопределено здесь. Ты сам станешь их концом, Вритрахан, но в другом теле”. Поэтому Шакра дал тебе оружие для их уничтожения: те, кого ты убил, не могли быть убиты сурами. С ходом Времени ты пришёл сюда как их конец, Бхарата, и сделал именно это. Ради уничтожения данавов Махендра обучил тебя великой силе высших астр”. Арджуна сказал: «Тогда, войдя в город и уничтожив тех данавов, я снова вместе с Матали вернулся в обитель богов».

Commentary

Матали раскрывает смысл воплощённой миссии: Индра действует через Арджуну как через другое тело. Герой остаётся человеком, но его человеческая форма становится средством божественного замысла.

Version

239f8bcc645a · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC