Mahabharata 3.181.9-20

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो यथावद् वदतां वर ॥
विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थम् अनुपृच्छसि ॥
अत्र ते वर्तयिष्यामि तद् इहैकमनाः शृणु ॥
यथेहामुत्र च नरः सुखदुःखम् उपाश्नुते ॥
निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम् ॥
ससर्ज धर्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः ॥
अमोघबलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः ॥
ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुनन्दन ॥
सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम् ॥
ततश् च पुनर् आयान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः ॥
स्वच्छन्दमरणाश् चासन् नराः स्वच्छन्दजीविनः ॥
अल्पबाधा निरातङ्का सिद्धार्था निरुपद्रवाः ॥
द्रष्टारो देवसंघानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् ॥
प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः ॥
आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ॥
ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पृथिवीतलचारिणः ॥
कामक्रोधाभिभूतास् ते मायाव्याजोपजीविनः ॥
लोभमोहाभिभूताश् च त्यक्ता देवैस् ततो नराः ॥
अशुभैः कर्मभिः पापास् तिर्यङ् नरकगामिनः ॥
संसारेषु विचित्रेषु पच्यमानाः पुनः पुनः ॥
मोघेष्टा मोघसंकल्पा मोघज्ञाना विचेतसः ॥
सर्वातिशङ्किनश् चैव संवृत्ताः क्लेशभागिनः ॥
अशुभैः कर्मभिश् चापि प्रायशः परिचिह्निताः ॥
दौष्कुल्या व्याधिबहुला दुरात्मानो ऽप्रतापिनः ॥
भवन्त्य् अल्पायुषः पापा रौद्रकर्मफलोदयाः ॥
नाथन्तः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नसेतवः ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
tvadyukto 'yam anupraśno yathāvad vadatāṃ vara ||
viditaṃ veditavyaṃ te sthityartham anupṛcchasi ||
atra te vartayiṣyāmi tad ihaikamanāḥ śṛṇu ||
yathehāmutra ca naraḥ sukhaduḥkham upāśnute ||
nirmalāni śarīrāṇi viśuddhāni śarīriṇām ||
sasarja dharmatantrāṇi pūrvotpannaḥ prajāpatiḥ ||
amoghabalasaṃkalpāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ ||
brahmabhūtā narāḥ puṇyāḥ purāṇāḥ kurunandana ||
sarve devaiḥ samāyānti svacchandena nabhastalam ||
tataś ca punar āyānti sarve svacchandacāriṇaḥ ||
svacchandamaraṇāś cāsan narāḥ svacchandajīvinaḥ ||
alpabādhā nirātaṅkā siddhārthā nirupadravāḥ ||
draṣṭāro devasaṃghānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām ||
pratyakṣāḥ sarvadharmāṇāṃ dāntā vigatamatsarāḥ ||
āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ ||
tataḥ kālāntare 'nyasmin pṛthivītalacāriṇaḥ ||
kāmakrodhābhibhūtās te māyāvyājopajīvinaḥ ||
lobhamohābhibhūtāś ca tyaktā devais tato narāḥ ||
aśubhaiḥ karmabhiḥ pāpās tiryaṅ narakagāminaḥ ||
saṃsāreṣu vicitreṣu pacyamānāḥ punaḥ punaḥ ||
mogheṣṭā moghasaṃkalpā moghajñānā vicetasaḥ ||
sarvātiśaṅkinaś caiva saṃvṛttāḥ kleśabhāginaḥ ||
aśubhaiḥ karmabhiś cāpi prāyaśaḥ paricihnitāḥ ||
dauṣkulyā vyādhibahulā durātmāno 'pratāpinaḥ ||
bhavanty alpāyuṣaḥ pāpā raudrakarmaphalodayāḥ ||
nāthantaḥ sarvakāmānāṃ nāstikā bhinnasetavaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो यथावद् वदतां वर ॥ विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थम् अनुपृच्छसि ॥ अत्र ते वर्तयिष्यामि तद् इहैकमनाः शृणु ॥ यथेहामुत्र च नरः सुखदुःखम् उपाश्नुते ॥ निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम् ॥ ससर्ज धर्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः ॥ अमोघबलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुनन्दन ॥ सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम् ॥ ततश् च पुनर् आयान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः ॥ स्वच्छन्दमरणाश् चासन् नराः स्वच्छन्दजीविनः ॥ अल्पबाधा निरातङ्का सिद्धार्था निरुपद्रवाः ॥ द्रष्टारो देवसंघानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् ॥ प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः ॥ आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ॥ ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पृथिवीतलचारिणः ॥ कामक्रोधाभिभूतास् ते मायाव्याजोपजीविनः ॥ लोभमोहाभिभूताश् च त्यक्ता देवैस् ततो नराः ॥ अशुभैः कर्मभिः पापास् तिर्यङ् नरकगामिनः ॥ संसारेषु विचित्रेषु पच्यमानाः पुनः पुनः ॥ मोघेष्टा मोघसंकल्पा मोघज्ञाना विचेतसः ॥ सर्वातिशङ्किनश् चैव संवृत्ताः क्लेशभागिनः ॥ अशुभैः कर्मभिश् चापि प्रायशः परिचिह्निताः ॥ दौष्कुल्या व्याधिबहुला दुरात्मानो ऽप्रतापिनः ॥ भवन्त्य् अल्पायुषः पापा रौद्रकर्मफलोदयाः ॥ नाथन्तः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नसेतवः ॥mārkaṇḍeya uvāca tvadyukto 'yam anupraśno yathāvad vadatāṃ vara || viditaṃ veditavyaṃ te sthityartham anupṛcchasi || atra te vartayiṣyāmi tad ihaikamanāḥ śṛṇu || yathehāmutra ca naraḥ sukhaduḥkham upāśnute || nirmalāni śarīrāṇi viśuddhāni śarīriṇām || sasarja dharmatantrāṇi pūrvotpannaḥ prajāpatiḥ || amoghabalasaṃkalpāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ || brahmabhūtā narāḥ puṇyāḥ purāṇāḥ kurunandana || sarve devaiḥ samāyānti svacchandena nabhastalam || tataś ca punar āyānti sarve svacchandacāriṇaḥ || svacchandamaraṇāś cāsan narāḥ svacchandajīvinaḥ || alpabādhā nirātaṅkā siddhārthā nirupadravāḥ || draṣṭāro devasaṃghānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām || pratyakṣāḥ sarvadharmāṇāṃ dāntā vigatamatsarāḥ || āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ || tataḥ kālāntare 'nyasmin pṛthivītalacāriṇaḥ || kāmakrodhābhibhūtās te māyāvyājopajīvinaḥ || lobhamohābhibhūtāś ca tyaktā devais tato narāḥ || aśubhaiḥ karmabhiḥ pāpās tiryaṅ narakagāminaḥ || saṃsāreṣu vicitreṣu pacyamānāḥ punaḥ punaḥ || mogheṣṭā moghasaṃkalpā moghajñānā vicetasaḥ || sarvātiśaṅkinaś caiva saṃvṛttāḥ kleśabhāginaḥ || aśubhaiḥ karmabhiś cāpi prāyaśaḥ paricihnitāḥ || dauṣkulyā vyādhibahulā durātmāno 'pratāpinaḥ || bhavanty alpāyuṣaḥ pāpā raudrakarmaphalodayāḥ || nāthantaḥ sarvakāmānāṃ nāstikā bhinnasetavaḥ ||Маркандея говорит, что вначале люди были чистыми, правдивыми, почти божественными, знали дхарму прямо, жили долго и уходили по собственной воле; затем, пораженные желанием, гневом, жадностью и заблуждением, они отпали от богов и стали нисходить к низким рождениям и мучительным состояниям.

Translation

Маркандея сказал: «В древности люди были чистыми, основанными на дхарме, правдивыми и почти равными богам. Они двигались и уходили по собственной воле, жили долго и прямо знали путь дхармы. Но затем желание, гнев, жадность и заблуждение покрыли существ. Оставив ясный закон, они были оставлены богами и стали идти к низким рождениям, к животному состоянию и к мучительным мирам, отмеченные собственными дурными делами».

Commentary

Падение начинается не с внешней беды, а с внутреннего затемнения. Когда желание и гнев занимают место дхармы, связь с высшим порядком ослабевает сама собой.

Version

8ad785d12610 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC