Mahabharata 3.181.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तं विवक्षन्तम् आलक्ष्य कुरुराजो महामुनिम् ॥
कथासंजननार्थाय चोदयाम् आस पाण्डवः ॥
भवान् दैवतदैत्यानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् ॥
राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः सनातनः ॥
सेव्यश् चोपासितव्यश् च मतो नः काङ्क्षितश् चिरम् ॥
अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तो ऽस्मान् अवलोककः ॥
भवत्य् एव हि मे बुद्धिर् दृष्ट्वात्मानं सुखाच् च्युतम् ॥
धार्तराष्ट्रांश् च दुर्वृत्तान् ऋध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः ॥
कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्य् अशुभस्य च ॥
स्वफलं तद् उपाश्नाति कथं कर्ता स्विद् ईश्वरः ॥
अथ वा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदां वर ॥
इह वा कृतम् अन्वेति परदेहे ऽथ वा पुनः ॥
देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः ॥
कथं संयुज्यते प्रेत्य इह वा द्विजसत्तम ॥
ऐहलौकिकम् एवैतद् उताहो पारलौकिकम् ॥
क्व च कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
taṃ vivakṣantam ālakṣya kururājo mahāmunim ||
kathāsaṃjananārthāya codayām āsa pāṇḍavaḥ ||
bhavān daivatadaityānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām ||
rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ caritajñaḥ sanātanaḥ ||
sevyaś copāsitavyaś ca mato naḥ kāṅkṣitaś ciram ||
ayaṃ ca devakīputraḥ prāpto 'smān avalokakaḥ ||
bhavaty eva hi me buddhir dṛṣṭvātmānaṃ sukhāc cyutam ||
dhārtarāṣṭrāṃś ca durvṛttān ṛdhyataḥ prekṣya sarvaśaḥ ||
karmaṇaḥ puruṣaḥ kartā śubhasyāpy aśubhasya ca ||
svaphalaṃ tad upāśnāti kathaṃ kartā svid īśvaraḥ ||
atha vā sukhaduḥkheṣu nṛṇāṃ brahmavidāṃ vara ||
iha vā kṛtam anveti paradehe 'tha vā punaḥ ||
dehī ca dehaṃ saṃtyajya mṛgyamāṇaḥ śubhāśubhaiḥ ||
kathaṃ saṃyujyate pretya iha vā dvijasattama ||
aihalaukikam evaitad utāho pāralaukikam ||
kva ca karmāṇi tiṣṭhanti jantoḥ pretasya bhārgava ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच तं विवक्षन्तम् आलक्ष्य कुरुराजो महामुनिम् ॥ कथासंजननार्थाय चोदयाम् आस पाण्डवः ॥ भवान् दैवतदैत्यानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् ॥ राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः सनातनः ॥ सेव्यश् चोपासितव्यश् च मतो नः काङ्क्षितश् चिरम् ॥ अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तो ऽस्मान् अवलोककः ॥ भवत्य् एव हि मे बुद्धिर् दृष्ट्वात्मानं सुखाच् च्युतम् ॥ धार्तराष्ट्रांश् च दुर्वृत्तान् ऋध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः ॥ कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्य् अशुभस्य च ॥ स्वफलं तद् उपाश्नाति कथं कर्ता स्विद् ईश्वरः ॥ अथ वा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदां वर ॥ इह वा कृतम् अन्वेति परदेहे ऽथ वा पुनः ॥ देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः ॥ कथं संयुज्यते प्रेत्य इह वा द्विजसत्तम ॥ ऐहलौकिकम् एवैतद् उताहो पारलौकिकम् ॥ क्व च कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव ॥vaiśaṃpāyana uvāca taṃ vivakṣantam ālakṣya kururājo mahāmunim || kathāsaṃjananārthāya codayām āsa pāṇḍavaḥ || bhavān daivatadaityānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām || rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ caritajñaḥ sanātanaḥ || sevyaś copāsitavyaś ca mato naḥ kāṅkṣitaś ciram || ayaṃ ca devakīputraḥ prāpto 'smān avalokakaḥ || bhavaty eva hi me buddhir dṛṣṭvātmānaṃ sukhāc cyutam || dhārtarāṣṭrāṃś ca durvṛttān ṛdhyataḥ prekṣya sarvaśaḥ || karmaṇaḥ puruṣaḥ kartā śubhasyāpy aśubhasya ca || svaphalaṃ tad upāśnāti kathaṃ kartā svid īśvaraḥ || atha vā sukhaduḥkheṣu nṛṇāṃ brahmavidāṃ vara || iha vā kṛtam anveti paradehe 'tha vā punaḥ || dehī ca dehaṃ saṃtyajya mṛgyamāṇaḥ śubhāśubhaiḥ || kathaṃ saṃyujyate pretya iha vā dvijasattama || aihalaukikam evaitad utāho pāralaukikam || kva ca karmāṇi tiṣṭhanti jantoḥ pretasya bhārgava ||Юдхиштхира спрашивает, как человек становится исполнителем благих и дурных дел, как эти дела дают плоды после смерти, где пребывает карма и каким образом душа идет из этого мира в следующий.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Дед, я хочу услышать о ходе действий. Как человек, делая добро и зло, получает плод? Куда идет он после смерти, где остается его действие, и каким образом оно снова достигает того, кто ушел из этого тела? Расскажи мне это подробно, потому что в этом сомнении ум не находит покоя».

Commentary

Вопрос Юдхиштхиры обращен к самой сердцевине ответственности. Страдание Пандавов не отменяет закона кармы, но заставляет увидеть его шире, чем немедленную удачу или поражение.

Version

ad2595a253e9 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC