Mahabharata 3.182.3-8

Devanāgarī

हैहयानां कुलकरो राजा परपुरंजयः ॥
कुमारो रूपसंपन्नो मृगयाम् अचरद् बली ॥
चरमाणस् तु सो ऽरण्ये तृणवीरुत्समावृते ॥
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं ददर्श मुनिम् अन्तिके ॥
स तेन निहतो ऽरण्ये मन्यमानेन वै मृगम् ॥
व्यथितः कर्म तत् कृत्वा शोकोपहतचेतनः ॥
जगाम हैहयानां वै सकाशं प्रथितात्मनाम् ॥
राज्ञां राजीवनेत्रोसौ कुमारः पृथिवीपते ॥
तेषां च तद् यथावृत्तं कथयाम् आस वै तदा ॥
तं चापि हिंसितं तात मुनिं मूलफलाशिनम् ॥
श्रुत्वा दृष्ट्वा च ते तत्र बभूवुर् दीनमानसाः ॥
कस्यायम् इति ते सर्वे मार्गमाणास् ततस् ततः ॥
जग्मुश् चारिष्टनेमेस् ते तार्क्ष्यस्याश्रमम् अञ्जसा ॥

Transliteration (IAST)

haihayānāṃ kulakaro rājā parapuraṃjayaḥ ||
kumāro rūpasaṃpanno mṛgayām acarad balī ||
caramāṇas tu so 'raṇye tṛṇavīrutsamāvṛte ||
kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ dadarśa munim antike ||
sa tena nihato 'raṇye manyamānena vai mṛgam ||
vyathitaḥ karma tat kṛtvā śokopahatacetanaḥ ||
jagāma haihayānāṃ vai sakāśaṃ prathitātmanām ||
rājñāṃ rājīvanetrosau kumāraḥ pṛthivīpate ||
teṣāṃ ca tad yathāvṛttaṃ kathayām āsa vai tadā ||
taṃ cāpi hiṃsitaṃ tāta muniṃ mūlaphalāśinam ||
śrutvā dṛṣṭvā ca te tatra babhūvur dīnamānasāḥ ||
kasyāyam iti te sarve mārgamāṇās tatas tataḥ ||
jagmuś cāriṣṭanemes te tārkṣyasyāśramam añjasā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

हैहयानां कुलकरो राजा परपुरंजयः ॥ कुमारो रूपसंपन्नो मृगयाम् अचरद् बली ॥ चरमाणस् तु सो ऽरण्ये तृणवीरुत्समावृते ॥ कृष्णाजिनोत्तरासङ्गं ददर्श मुनिम् अन्तिके ॥ स तेन निहतो ऽरण्ये मन्यमानेन वै मृगम् ॥ व्यथितः कर्म तत् कृत्वा शोकोपहतचेतनः ॥ जगाम हैहयानां वै सकाशं प्रथितात्मनाम् ॥ राज्ञां राजीवनेत्रोसौ कुमारः पृथिवीपते ॥ तेषां च तद् यथावृत्तं कथयाम् आस वै तदा ॥ तं चापि हिंसितं तात मुनिं मूलफलाशिनम् ॥ श्रुत्वा दृष्ट्वा च ते तत्र बभूवुर् दीनमानसाः ॥ कस्यायम् इति ते सर्वे मार्गमाणास् ततस् ततः ॥ जग्मुश् चारिष्टनेमेस् ते तार्क्ष्यस्याश्रमम् अञ्जसा ॥haihayānāṃ kulakaro rājā parapuraṃjayaḥ || kumāro rūpasaṃpanno mṛgayām acarad balī || caramāṇas tu so 'raṇye tṛṇavīrutsamāvṛte || kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ dadarśa munim antike || sa tena nihato 'raṇye manyamānena vai mṛgam || vyathitaḥ karma tat kṛtvā śokopahatacetanaḥ || jagāma haihayānāṃ vai sakāśaṃ prathitātmanām || rājñāṃ rājīvanetrosau kumāraḥ pṛthivīpate || teṣāṃ ca tad yathāvṛttaṃ kathayām āsa vai tadā || taṃ cāpi hiṃsitaṃ tāta muniṃ mūlaphalāśinam || śrutvā dṛṣṭvā ca te tatra babhūvur dīnamānasāḥ || kasyāyam iti te sarve mārgamāṇās tatas tataḥ || jagmuś cāriṣṭanemes te tārkṣyasyāśramam añjasā ||Маркандея рассказывает, как царевич Хайхаев на охоте по ошибке убил муни, приняв его в черной оленьей шкуре за зверя; потрясенный, он рассказал об этом Хайхаям, и они пошли искать, чей это сын.

Translation

Маркандея сказал: «Однажды царевич Хайхаев охотился и, увидев в лесу муни в черной оленьей шкуре, принял его за зверя и по ошибке поразил. Осознав случившееся, он был сокрушен и сообщил о беде Хайхаям. Цари отправились искать, чей сын был убит, и пришли к обители мудреца».

Commentary

Царская сила оказывается беспомощной перед ошибкой, совершенной в неведении. Именно признание вины открывает путь к очищению, а не попытка скрыть грех.

Version

4ee293053a65 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC