Mahabharata 3.182.9-15

Devanāgarī

ते ऽभिवाद्य महात्मानं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥
तस्थुः सर्वे स तु मुनिस् तेषां पूजाम् अथाहरत् ॥
ते तम् ऊचुर् महात्मानं न वयं सत्क्रियां मुने ॥
त्वत्तो ऽर्हाः कर्मदोषेण ब्राह्मणो हिंसितो हि नः ॥
तान् अब्रवीत् स विप्रर्षिः कथं वो ब्राह्मणो हतः ॥
क्व चासौ ब्रूत सहिताः पश्यध्वं मे तपोबलम् ॥
ते तु तत् सर्वम् अखिलम् आख्यायास्मै यथातथम् ॥
नापश्यंस् तम् ऋषिं तत्र गतासुं ते समागताः ॥
अन्वेषमाणाः सव्रीडाः स्वप्नवद् गतमानसाः ॥
तान् अब्रवीत् तत्र मुनिस् तार्क्ष्यः परपुरंजयः ॥
स्याद् अयं ब्राह्मणः सो ऽथ यो युष्माभिर् विनाशितः ॥
पुत्रो ह्य् अयं मम नृपास् तपोबलसमन्वितः ॥
ते तु दृष्ट्वैव तम् ऋषिं विस्मयं परमं गताः ॥
महद् आश्चर्यम् इति वै विब्रुवाणा महीपते ॥
मृतो ह्य् अयम् अतो दृष्टः कथं जीवितम् आप्तवान् ॥
किम् एतत् तपसो वीर्यं येनायं जीवितः पुनः ॥
श्रोतुम् इच्छाम विप्रर्षे यदि श्रोतव्यम् इत्य् उत ॥

Transliteration (IAST)

te 'bhivādya mahātmānaṃ taṃ muniṃ saṃśitavratam ||
tasthuḥ sarve sa tu munis teṣāṃ pūjām athāharat ||
te tam ūcur mahātmānaṃ na vayaṃ satkriyāṃ mune ||
tvatto 'rhāḥ karmadoṣeṇa brāhmaṇo hiṃsito hi naḥ ||
tān abravīt sa viprarṣiḥ kathaṃ vo brāhmaṇo hataḥ ||
kva cāsau brūta sahitāḥ paśyadhvaṃ me tapobalam ||
te tu tat sarvam akhilam ākhyāyāsmai yathātatham ||
nāpaśyaṃs tam ṛṣiṃ tatra gatāsuṃ te samāgatāḥ ||
anveṣamāṇāḥ savrīḍāḥ svapnavad gatamānasāḥ ||
tān abravīt tatra munis tārkṣyaḥ parapuraṃjayaḥ ||
syād ayaṃ brāhmaṇaḥ so 'tha yo yuṣmābhir vināśitaḥ ||
putro hy ayaṃ mama nṛpās tapobalasamanvitaḥ ||
te tu dṛṣṭvaiva tam ṛṣiṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ ||
mahad āścaryam iti vai vibruvāṇā mahīpate ||
mṛto hy ayam ato dṛṣṭaḥ kathaṃ jīvitam āptavān ||
kim etat tapaso vīryaṃ yenāyaṃ jīvitaḥ punaḥ ||
śrotum icchāma viprarṣe yadi śrotavyam ity uta ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ते ऽभिवाद्य महात्मानं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥ तस्थुः सर्वे स तु मुनिस् तेषां पूजाम् अथाहरत् ॥ ते तम् ऊचुर् महात्मानं न वयं सत्क्रियां मुने ॥ त्वत्तो ऽर्हाः कर्मदोषेण ब्राह्मणो हिंसितो हि नः ॥ तान् अब्रवीत् स विप्रर्षिः कथं वो ब्राह्मणो हतः ॥ क्व चासौ ब्रूत सहिताः पश्यध्वं मे तपोबलम् ॥ ते तु तत् सर्वम् अखिलम् आख्यायास्मै यथातथम् ॥ नापश्यंस् तम् ऋषिं तत्र गतासुं ते समागताः ॥ अन्वेषमाणाः सव्रीडाः स्वप्नवद् गतमानसाः ॥ तान् अब्रवीत् तत्र मुनिस् तार्क्ष्यः परपुरंजयः ॥ स्याद् अयं ब्राह्मणः सो ऽथ यो युष्माभिर् विनाशितः ॥ पुत्रो ह्य् अयं मम नृपास् तपोबलसमन्वितः ॥ ते तु दृष्ट्वैव तम् ऋषिं विस्मयं परमं गताः ॥ महद् आश्चर्यम् इति वै विब्रुवाणा महीपते ॥ मृतो ह्य् अयम् अतो दृष्टः कथं जीवितम् आप्तवान् ॥ किम् एतत् तपसो वीर्यं येनायं जीवितः पुनः ॥ श्रोतुम् इच्छाम विप्रर्षे यदि श्रोतव्यम् इत्य् उत ॥te 'bhivādya mahātmānaṃ taṃ muniṃ saṃśitavratam || tasthuḥ sarve sa tu munis teṣāṃ pūjām athāharat || te tam ūcur mahātmānaṃ na vayaṃ satkriyāṃ mune || tvatto 'rhāḥ karmadoṣeṇa brāhmaṇo hiṃsito hi naḥ || tān abravīt sa viprarṣiḥ kathaṃ vo brāhmaṇo hataḥ || kva cāsau brūta sahitāḥ paśyadhvaṃ me tapobalam || te tu tat sarvam akhilam ākhyāyāsmai yathātatham || nāpaśyaṃs tam ṛṣiṃ tatra gatāsuṃ te samāgatāḥ || anveṣamāṇāḥ savrīḍāḥ svapnavad gatamānasāḥ || tān abravīt tatra munis tārkṣyaḥ parapuraṃjayaḥ || syād ayaṃ brāhmaṇaḥ so 'tha yo yuṣmābhir vināśitaḥ || putro hy ayaṃ mama nṛpās tapobalasamanvitaḥ || te tu dṛṣṭvaiva tam ṛṣiṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ || mahad āścaryam iti vai vibruvāṇā mahīpate || mṛto hy ayam ato dṛṣṭaḥ kathaṃ jīvitam āptavān || kim etat tapaso vīryaṃ yenāyaṃ jīvitaḥ punaḥ || śrotum icchāma viprarṣe yadi śrotavyam ity uta ||Хайхаи пришли к Таркшье-Аристанеми, отказались от гостеприимства из-за убийства брахмана, но мудрец спросил, где убитый; они не нашли тела, а перед ними стоял живой сын мудреца, и цари изумились силе тапаса.

Translation

«Цари пришли к Таркшье, которого называли Аристанеми, и сказали, что не достойны принять гостеприимство: ими убит брахман. Мудрец спросил: “Где же тот убитый?” Они стали искать и не нашли тела. Тогда перед ними стоял сын мудреца, живой и невредимый. Цари, пристыженные и пораженные, увидели, что сила тапаса превзошла власть смерти».

Commentary

Тапас здесь являет не чудо ради удивления, а превосходство чистой жизни над насилием. Там, где дхарма не повреждена, смерть теряет обычную власть.

Version

da16320de32e · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC